Συναντηθήκαμε με την Αγγελική Παπούλια στην οδό Μακρή, κοντά στην Ακρόπολη, εκεί που βρίσκεται το Θέατρο Σφενδόνη. Λίγο πριν αρχίσει η παράσταση, τη βομβάρδισα με ερωτήσεις. Τις απαντήσεις της διέκοπταν διαρκώς οι ήχοι της πόλης και οι πολλοί φίλοι της που την χαιρετούσαν εγκάρδια όλη την ώρα και μας τους σύστηνε έναν - έναν με χαρά και ενθουσιασμό. Μέσα στην πανδημία φτιάξανε με τον Χρήστο Πασσαλή την performance “Έκλειψη” αλλά συμμετείχε και σε πολλές ταινίες που ομόρφυναν και διέκοψαν τον εγκλεισμό της πανδημίας κρατώντας την δημιουργική και δραστήρια. Θεωρεί το θέατρο και τον κινηματογράφο απαραίτητα υλικά της ύπαρξής της και δεν διστάζει να φωνάξει την ευγνωμοσύνη της σε όσες και όσους έσπασαν τη σιωπή τους και αποκάλυψαν τις κακοποιητικές συμπεριφορές στον χώρο του θεάτρου. Την αγάπη της για τον κινηματογράφο τη μαρτυρούν και ο αριθμός των ταινιών που πρόκειται να βγουν στις αίθουσες αλλά και οι λέξεις της. Αυτή είναι η Αγγελική Παπούλια.
Τι είναι η “Έκλειψη” που παρουσιάζεται στο Θέατρο Σφενδόνη;
Είναι μια performance στην οποία προσπαθήσαμε να αποτυπώσουμε ό,τι έχει συμβεί τα δύο τελευταία χρόνια μέσα από μια τηλεοπτική οθόνη που ξερνάει συνέχεια πληροφορίες και ειδήσεις. Η δράση εκτυλίσσεται σε ένα δωμάτιο νοσοκομείου όπου τρεις νοσηλευτές και νοσηλεύτριες προσπαθούν να κάνουν τις καθημερινές τους εργασίες βομβαρδιζόμενοι από τις συνεχείς πληροφορίες και ειδήσεις της τηλεόρασης.
Πότε και πώς εμπνευστήκατε αυτό το έργο;
Είχαμε σκεφτεί αυτό τον τίτλο από πέρυσι, γιατί μας φάνηκε ενδιαφέρον να ερευνήσουμε τι συμβαίνει σε ένα φαινόμενο όπως αυτό της έκλειψης. Πώς αντιδρούν οι άνθρωποι, πώς αντιδρούν τα ζώα, αφού όλο το ζωικό βασίλειο αντιδρά με τελείως διαφορετικούς τρόπους. Αλλοπρόσαλλους, τρελούς. Μας φάνηκε πολύ ενδιαφέρον να γίνει ένας παραλληλισμός με την πανδημία. Με το πώς δηλαδή όλοι μας αντιδράσαμε και αντιδρούμε σε αυτό που συμβαίνει τα τελευταία δύο χρόνια. Ο καθένας με τελείως προσωπικό τρόπο και ο καθένας προσπαθώντας να καταλάβει και να μετρήσει τι έχει συμβεί. Η "Έκλειψη" ήρθε ως τίτλος αυτής της κατάστασης που βιώνουμε και νομίζω έχει να κάνει και με την “Έκλειψη” του Αντονιόνι, που είναι πολύ αγαπημένη μου ταινία και στο τελευταίο δεκάλεπτο αναφέρεται στο πώς αντιδρούν οι άνθρωποι στο φαινόμενο αυτό.
Άρα η πανδημία σε επηρέασε θετικά σε δημιουργικό επίπεδο;
Εγώ μέσα στην πανδημία δούλευα συνέχεια, επειδή έκανα πάρα πολλές ταινίες. Βίωσα εγκλεισμό, ταυτόχρονα όμως προσπάθησα μέσα σε αυτή την κατάσταση να μην χάσω τη δημιουργικότητά μου παρ’ όλες τις φοβερά αντίξοες συνθήκες και τη δύσκολη στιγμή που όλοι βιώναμε.
Βρεθήκατε για τρία χρόνια στην Ελβετία να σκηνοθετείτε. Πώς έγινε αυτό και πώς ήταν αυτή η εμπειρία;
Ήταν μια φοβερή εμπειρία. Μου άρεσε πολύ. Ήμασταν στη Λουκέρνη της Ελβετίας με τον Χρήστο Πασσαλή και σκηνοθετήσαμε τρία έργα. Το πρώτο ήταν η “Άλκηστις” του Ευριπίδη, το δεύτερο “Η επίσκεψη της γηραιάς κυρίας” του Ντύρενματ και το τρίτο "Ο βυσσινόκηπος" του Τσέχωφ. Οπότε σκηνοθετήσαμε στο κρατικό θέατρο της Λουκέρνης. Μια πόλη φοβερής αισθητικής. Μου θύμισε πάρα πολύ το “Μαγικό βουνό”. Είναι μια ορεινή πόλη κάτω από τις Άλπεις, με λίμνη, και πολλές φορές αισθανόμουν ότι βρισκόμουν σε μια τέτοια μυθιστορηματική πόλη. Πολύ ωραία ποιότητα ζωής και πολύ ωραίος ο τρόπος εργασίας.
Εκεί δουλέψαμε με Γερμανούς και Ελβετούς ηθοποιούς σε μια κρατική σκηνή με κλασικά έργα και, νομίζω, αυτή τη φορά μάς βγήκε μια αντίδραση να κάνουμε μια performance που είναι τελείως ελεύθερη, μια ιστορία που τη γράφουμε εμείς, και να πάμε κόντρα σε όλο αυτό το τελευταίο διάστημα που δουλέψαμε πάνω σε συγκεκριμένα κείμενα. Αυτή η εμπειρία μάς βοήθησε πάρα πολύ, γιατί είδαμε την ανταπόκριση του κοινού σε ένα έργο του Ευριπίδη όπως η “Άλκηστις” - που δεν ξέραμε καν αν οι άνθρωποι εκεί γνώριζαν το έργο και όμως ανταποκρίθηκαν φοβερά. Μου έκανε μεγάλη εντύπωση, γιατί πρόκειται για ένα ελληνικό θέμα με το οποίο δεν ήταν πολύ εξοικειωμένοι και παρ’ όλα αυτά είχε πολύ μεγάλη απήχηση.
Θεωρείσαι συχνά κινηματογραφική ηθοποιός. Τελικά προτιμάς τον κινηματογράφο;
Δεν μπορώ να κάνω τον διαχωρισμό ανάμεσα στον κινηματογράφο και στο θέατρο. Κάνω και τα δύο με πολύ μεγάλη χαρά. Για μένα η λειτουργία είναι ίδια. Απλά αλλάζει η συνθήκη εξωτερικά. Εγώ σε όλες τις συνεργασίες μου προσπαθώ να ανοίξω έναν καλλιτεχνικό διάλογο με τους σκηνοθέτες. Και πολλές φορές έχει τύχει να δουλεύω με τους ίδιους σκηνοθέτες ξανά και ξανά επειδή υπάρχει ένα ανοιχτό κανάλι επικοινωνίας. Προσπαθώ η συνεργασία μας κάθε φορά να πηγαίνει και πέρα από τη συγκεκριμένη ταινία.
Έχεις πρωταγωνιστήσει στις περισσότερες ταινίες του Λάνθιμου. Πώς απολογίζεσαι σήμερα αυτή τη συνεργασία;
Έμαθα πάρα πολλά πράγματα από αυτή τη συνεργασία. Έμαθα τη διαθεσιμότητα, το πόσο μπορώ να είμαι στην ταινία απόλυτα ανοιχτή και απόλυτα εκεί, χωρίς κρατήματα και χωρίς αναστολές. Έμαθα και τι σημαίνει ακρίβεια στον κινηματογράφο και τι σημαίνει να μπορώ να είμαι πάρα πολύ παρούσα στη στιγμή χωρίς να κουβαλάω το βάρος μιας προκαθορισμένης ιδέας. Χωρίς να έχω προκαταλήψεις και μια προκαθορισμένη ιδέα για το πώς πρέπει να παιχτεί και να αποδοθεί κάτι. Έμαθα μέσα από αυτή τη συνεργασία πώς μπορώ να ελίσσομαι και ανά πάσα στιγμή να είμαι δημιουργική στη στιγμή.
Ήσασταν πολλά χρόνια εσύ και ο Χρήστος Πασσαλής μέλος της ομάδας Blitz που δεν υπάρχει πια. Τελικά οι ομάδες είναι καταδικασμένες να πεθάνουν;
Δεν θεωρώ ότι ήταν θάνατος. Νομίζω ότι ολοκλήρωσε έναν κύκλο και όταν ολοκληρώνεται ένας κύκλος ανοίγει ένας άλλος. Δεν το είδα έτσι.
Θα ξανάμπαινες σε λογική ομάδας λοιπόν;
Αν υπήρχαν οι συνθήκες και η επιθυμία και η κατάλληλη στιγμή, ναι. Δεν θεωρώ ότι ήταν ένα εγχείρημα που πέθανε. Απλά ολοκληρώθηκε. Άλλο η ολοκλήρωση, άλλο ο θάνατος. Θεωρώ ότι οι ομάδες είναι κάτι πολύ δημιουργικό και εμένα με βοήθησε πολύ να εξελιχθώ και ως άνθρωπος και καλλιτεχνικά. Γιατί συνέχεια αναμετριέσαι με τη γνώμη και την αισθητική των άλλων και όλη αυτή η σύγκρουση είναι δημιουργική. Θεωρώ λοιπόν τις ομάδες πολύ σημαντικές.
Έχεις θεατρικές ή κινηματογραφικές συνεργασίες για τις οποίες έχεις μετανιώσει;
Όχι. Από ό,τι έχω κάνει έχω μάθει πάρα πολλά πράγματα. Και σε συνθήκες που μπορεί να έχω βρεθεί και να μην ήταν ιδανικές ή να μου ήταν πιο ξένες πάλι έχω μάθει πολλά πράγματα. Από οτιδήποτε μπορείς να μάθεις, αν υπάρχει η επιθυμία.
Έχεις βιώσει στο θέατρο κακοποιητικές συμπεριφορές;
Όχι, γιατί διάλεγα πάντα με πολύ μεγάλη προσοχή τους συνεργάτες και επίσης ήμουν δεκατέσσερα χρόνια σε μια ομάδα που εμείς οι ίδιοι θέταμε τους όρους. Εμείς οι ίδιοι είχαμε σαν πρωταρχικό στόχο τον αλληλοσεβασμό και την ισοτιμία. Όλα αυτά ήταν πολύ σαφή στην ομάδα από την αρχή. Ήταν και ένας από τους πολλούς λόγους που ξεκινήσαμε αυτή την ομάδα. Οι συνθήκες εργασίας να είναι υγιείς και κανείς να μην εκμεταλλεύεται τη θέση του. Οπότε η ισοτιμία που είχαμε αυτό ακριβώς εξυπηρετούσε.
Γυρνώντας μετά από τρία χρόνια στην Αθήνα, πώς τη βιώνεις; Την αντέχεις;
Στην Ελβετία μού άρεσε που πήγαινα το πρωί στο θέατρο και περπατούσα δίπλα στη λίμνη και έβλεπα κύκνους και έλεγα τι ποιότητα ζωής και τι ποιότητα εργασίας είναι αυτή! Και τι φοβερή τύχη να πηγαίνεις με τα πόδια στο θέατρο για να δουλέψεις και να κοιτάς την πεντακάθαρη λίμνη και σκεφτόμουν πως στην Αθήνα αυτό δεν υπάρχει καθόλου. Δεν το έχουμε δυστυχώς αυτό στην Αθήνα.
Το να περπατάς κάθε πρωί δίπλα στο νερό είναι φοβερή ποιότητα ζωής. Με βοηθάει αυτό στο τι θα πάω να κάνω μετά. Εδώ δεν συμβαίνει αυτό. Παρ΄ όλα αυτά υπάρχει ια άλλου είδους ομορφιά. Πιο σκοτεινή. Αλλά και αυτό είναι ενδιαφέρον. Γιατί εδώ στην Αθήνα βγαίνοντας έξω είναι σαν να πρέπει να δώσεις μια μάχη για να βγεις και να φτάσεις στο θέατρο. Πρέπει να περάσεις από διάφορα. Από τους δρόμους, από τον θόρυβο. Και αυτό,φυσικά, σε επηρεάζει αλλιώς και προσδίδει κάτι άλλο στον τρόπο που θα δουλέψεις. Η Αθήνα είναι πιο σκοτεινή και συγκρουσιακή. Από όλες τις απόψεις. Εγώ βρίσκω και στα δύο ομορφιά.
Είσαι από τους ηθοποιούς που έχουν αναμφισβήτητα βιώσει μια καλλιτεχνική πληρότητα, με βραβεύσεις και διεθνείς διακρίσεις. Τι μένει;
Ήταν πολύ μεγάλο μου όνειρο. Πολύ βαθιά επιθυμία μου και επιλογή μου να ασχοληθώ με όλα αυτά. Και μόνο ότι έχουν γίνει όλα αυτά και έχω ζήσει όλα αυτά και με αυτό τον τρόπο και στο θέατρο και στο σινεμά μού φτάνει. Αυτό ήθελα να κάνω και αυτό έχω κάνει. Για μένα ήταν και είναι ένας τρόπος να ζεις. Δεν αντιλαμβάνομαι το θέατρο και τον κινηματογράφο ως ένα κομμάτι ξεχωριστό από τη ζωή μου. Είναι ο τρόπος με τον οποίο ζω και υπάρχω. Βιώνω τη ζωή μέσα από αυτό. Δεν είναι μια δουλειά για μένα. Είναι απόλυτα συνδεδεμένο με την ύπαρξή μου. Υπάρχω έτσι και θα συνεχίσω να κάνω αυτό που κάνω.
Καλλιτεχνικά, τι ακολουθεί το επόμενο διάστημα;
Έχω κάνει πολλές ταινίες που θα βγουν το επόμενο διάστημα, όπως σας είπα. Αρχικά θα βγει η ταινία που κάναμε με τον Χρήστο Πασσαλή, που λέγεται “Ησυχία 6-9”. Θα βγει επίσης το “Human flowers of flesh” της Helena Wittmann και έκανα και μια ταινία του Jason Raftopoulos που λέγεται “Voices in deep”, που θα βγει και αυτή σύντομα. Τελευταία, ολοκληρώσαμε τα γυρίσματα και της δεύτερης μεγάλου μήκους ταινίας του Γιώργου Ζώη με τίτλο “Arcadia”. Τέλος, να σας πω πως μέσα στον Φεβρουάριο στην Berlinale έγινε η πρεμιέρα μιας ακόμα ταινίας που συμμετέχω, των Σύλλα Τζουμέρκα και Χρήστου Πασσαλή με τίτλο “Η πόλη και η πόλη”.
Σε έχουν επηρεάσει προσωπικά και καλλιτεχνικά όλα αυτά που έχουν έρθει στο φως από το κίνημα Me Too;
Φυσικά. Χαίρομαι που έχει ανοίξει αυτό το θέμα και πια δεν υπάρχει αυτή η σιωπή και η καταπίεση που υπήρχε όλα αυτά τα χρόνια από ανθρώπους του θεάτρου. Είναι πολύ σημαντικό αυτό που έχει γίνει και νιώθω μεγάλη ευγνωμοσύνη απέναντι σε όλους αυτούς τους ανθρώπους που έχουν βρει το θάρρος να μιλήσουν για όλο αυτό που συμβαίνει. Οπότε είναι μόνο θετικό που έχει ξεσκεπαστεί αυτή η κακοποιητική συμπεριφορά που υιοθετούν πάρα πολύ εύκολα πάρα πολλοί άνθρωποι ναρκισσιστικής φύσεως. Ναρκισσιστικές προσωπικότητες που εκμεταλλεύονται τις θέσεις τους. Είναι πάρα πολύ εύκολο να εκμεταλλεύεσαι μια θέση που έχεις. Το δύσκολο είναι να μην την εκμεταλλεύεσαι. Να λες, εντάξει, έχω αυτή τη θέση αλλά απέναντι σε συνεργάτες, μαθητές και φοιτητές θα προσπαθήσω να μεταδώσω την ουσία αυτού που κάνουμε. Την ουσία του θεάτρου και όχι τον ναρκισσισμό.
Φωτογραφίες: Παύλος Παρασκευάς
