Live τώρα    
11°C Αθήνα
ΑΘΗΝΑ
Ελαφρές νεφώσεις
11 °C
10.6°C12.0°C
2 BF 71%
ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ
Αίθριος καιρός
8 °C
5.6°C10.6°C
1 BF 87%
ΠΑΤΡΑ
Αίθριος καιρός
13 °C
13.0°C13.0°C
3 BF 67%
ΗΡΑΚΛΕΙΟ
Αραιές νεφώσεις
12 °C
11.1°C13.0°C
2 BF 82%
ΛΑΡΙΣΑ
Αίθριος καιρός
1 °C
1.0°C1.0°C
0 BF 93%
Στέλιος Χατζηκαλέας / Το κοινωνικό πρόσωπο της τζαζ
  • Μείωση μεγέθους γραμματοσειράς
  • Αύξηση μεγέθους γραμματοσειράς
Εκτύπωση

Στέλιος Χατζηκαλέας / Το κοινωνικό πρόσωπο της τζαζ

Στέλιος Χατζηκαλέας

Πρόλαβε να δει τις «Τρύπες» στην τελευταία τους συναυλία στη Σαλονίκη, όμως, λίγο το Λύκειο και οι Πανελλαδικές, λίγο η μικροαστική ηθική της Καλαμαριάς της εποχής, και το πιάνο του μετατράπηκε σε ένα έπιπλο με... «σεμεδάκι».

Πειραματίστηκε ως κιθαρίστας, κιμπορντίστας ή μπασίστας με εφηβικές μπάντες διασκευάζοντας Radiohead, Kula Shaker, Placebo ή Ramones αλλά και ερωτικές μπαλάντες σε σχολικές συναυλίες. Πέρασε πολλές καλοκαιρινές νύχτες στις αμμουδερές παραλίες της Χαλκιδικής και του Πηλίου με τραγούδια, κιθάρες και μεθύσια. Ήταν τότε που εξελισσόταν, άθελά του, η μελλοντική του σχέση με τη μουσική.

Στη Σχολή Ικάρων

Είναι ένα παιδί από τη Θεσσαλονίκη, που κάποτε ονειρεύτηκε να γίνει αεροπόρος. Εγκατέλειψε τη Σχολή Ικάρων μπουχτισμένος από τον μιλιταρισμό (που φλέρταρε με την Ακροδεξιά) για να βρεθεί στο Τμήμα Παιδαγωγικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, στον Βόλο.

Εκεί, είκοσι ετών πια, πιάνει για πρώτη φορά στα χέρια του τρομπέτα, μαθητεύοντας δίπλα στον Κωνσταντίνο Γράβο στο Δημοτικό Ωδείο της Νέας Ιωνίας. Ιστορικά άλμπουμ σαν το «Sketches of Spain» και το «Kind of Blue» του Miles Davis γίνονται το κίνητρό του.

Μελετάει τόσο όσο δεν είχε διαβάσει για το πανεπιστήμιο. Αρχίζει να πηγαίνει στα μουσικά σύνολα του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας. Προσπαθεί να βγάλει τα σόλο του Μάιλς, να αναλύσει τις φόρμες των συνθέσεών του, να κατανοήσει τα ακόρντα και τις αρμονίες τους, ώσπου βρέθηκε στο κονσερβατόριο της Ουτρέχτης, στο τμήμα της «τζαζ τρομπέτας», με δάσκαλο τον Angelo Verploegen.

Παίρνει μαθήματα από τους σπουδαίους Kenny Wheeler, Ritchie Beirach, Peter Bernstein και Hein van de Geyn, ενώ το 2010 έχει την τύχη να βρεθεί στο Ινστιτούτο Τζαζ της Ανώτατης Ακαδημίας Μουσικής και Παραστατικών Τεχνών στο Γκρατς της Αυστρίας, με κύριο δάσκαλο τον Jim Rotondi.

Στέλιος Χατζηκαλέας
«Όσο περνούν τα χρόνια, συνειδητοποιώ πως η δουλειά ενός μουσικού είναι μία και μοναδική: Η μελέτη. Όλα τ’ άλλα έρχονται μετά. Αυτός είναι ο δρόμος. Δεν υπάρχει ούτε παράδρομος, ούτε κρυφό μονοπάτι» εξομολογείται. Παγωμένα πρωινά, καφεδάκι, ποδήλατο για τη σχολή, κλείσιμο στο στούντιο και μελέτη. Κι όταν κουραζόταν, άλλαζε δίσκο και πάλι μελέτη. Κάθε μέρα. Όλη μέρα

Στην Ολλανδία

Πολλοί από τους νέους μουσικούς της ραγδαία ανερχόμενης ελληνικής τζαζ σκηνής κάποτε βρέθηκαν για σπουδές εκεί, ήρθαν σε επαφή με την ευρωπαϊκή τζαζ αισθητική και γνώρισαν μουσικούς από όλον τον κόσμο. Ο Στέλιος βρέθηκε να παίζει με τον περίφημο Αμερικανό τρομπονίστα Robin Eubanks που, σε δύο sold out συναυλίες σε αίθουσες των 2.500 θέσεων, έπαιξε, ανάμεσα σε άλλα, τη μουσική του Έλληνα τρομπετίστα.

Επέστρεφε συχνά στην Ελλάδα για διακοπές. Και πάλι μεθύσια και παραλίες ώσπου να έρθει ο Σεπτέμβριος, για να ξαναβυθιστεί στη μελέτη. Ατέλειωτοι ήταν οι χειμώνες, παρέα με τους δίσκους των Enrico Rava, Tomasz Stanko, Kenny Wheeler, Enrico Pieranunzi, Avishai Cohen, Tom Harrell, την τρομπέτα του, ένα τετράδιο, ένα μολύβι και μια γόμα.

«Όσο περνούν τα χρόνια, συνειδητοποιώ πως η δουλειά ενός μουσικού είναι μία και μοναδική: Η μελέτη. Όλα τ' άλλα έρχονται μετά. Αυτός είναι ο δρόμος. Δεν υπάρχει ούτε παράδρομος, ούτε κρυφό μονοπάτι», εξομολογείται. Παγωμένα πρωινά, καφεδάκι, ποδήλατο για τη σχολή, κλείσιμο στο στούντιο και μελέτη. Κι όταν κουραζόταν, άλλαζε δίσκο και πάλι μελέτη. Κάθε μέρα. Όλη μέρα.

Μ' ένα τηλεφώνημα, το 2014, ο Στέλιος βρέθηκε να αντιπροσωπεύει την Ελλάδα στη Euroradio Jazz Orchestra, στο πλαίσιο της ευρωπαϊκής της περιοδείας. Κι όταν η φαντασίωση γίνεται πραγματικότητα, τότε γεννιέται η απόλυτη χαρά! Ένας μήνας και μια μεγάλη ορχήστρα, με μέλη από 14 διαφορετικές εθνικότητες, ένας καταπληκτικός Τσέχος συνθέτης και μαέστρος, ο Jan Jirusha, sold out συναυλίες σε τεράστιες μουσικές σκηνές, καλή παρέα, άψογη οργάνωση... Μαγεία!

«Από εκεί και πέρα, αρχίζω να κακομαθαίνω. Ανεβάζω τον πήχη σε άλλους στόχους. Το πρώτο δικό μου γκρουπ (Γρηγόρης Ντάνης, Ντίνος Μάνος, Θάνος Χατζηαναγνώστου), ο πρώτος δίσκος, τα πρώτα λάιβ, τα πρώτα φεστιβάλ. Η αφορμή και τα ερεθίσματα: Το αστικό τοπίο. Οι πόλεις. Οι κοινωνικές συγκρούσεις. Το πολιτικό σχόλιο. Ο αγώνας».

Ένας πολιτικός δίσκος

Απ' όταν επέστρεψε στην Αθήνα, συμμετέχει δραστήρια σε επιτροπές κατοίκων για τα δικαιώματα των μεταναστών και σε κοινωνικές κουζίνες που προσπαθούν να βελτιώσουν τις συνθήκες ζωής σε μια απρόσωπη πόλη.

Το “Urban Stories”, το δισκογραφικό του ντεμπούτο, υπήρξε η πρώτη αποτύπωση της αισθητικής του ταυτότητας, ένα πολιτικό άλμπουμ. Ο Χατζηκαλέας καταγράφει τις ανισότητες, τις αντιθέσεις ανάμεσα στον πλούσιο ευρωπαϊκό Βορρά και τον κατεστραμμένο οικονομικά Νότο. Κυκλοφορεί το 2014 από την Ankh Music και τα εννέα του κομμάτια είναι οι «ιστορίες» που μάζεψε ταξιδεύοντας σε πόλεις της κεντρικής και της βόρειας Ευρώπης όπου έζησε σπουδάζοντας και παίζοντας τζαζ, δουλεύοντας και παρατηρώντας τους ανθρώπους και τις κοινωνίες.

Η πολιτική του διάσταση είναι σαφής από το ελεγειακό «In Search for Alex» που ανοίγει το άλμπουμ. O Alex του τίτλου δεν είναι άλλος από τον 15χρονο Αλέξανδρο Γρηγορόπουλο. Ήταν η αντίδρασή του όταν άκουσε, στην Ουτρέχτη όπου σπούδαζε, την είδηση της δολοφονίας του.

«Δεν γίνεται να ζω σε μια φούσκα και να παράγω τέχνη. Ποιό το νόημα να δημιουργείς, αν δεν σε απασχολεί αυτό που συμβαίνει στην κοινωνία;».

Με τη σκέψη αυτή, επέλεξε να διασκευάσει για τον δίσκο συνθέσεις σαν το «Youkali» του Βάιλ ή την «Gnosienne Νο1» του Ερίκ Σατί, ανένταχτων καλλιτεχνών που αφουγκράζονταν τον παλμό της εποχής τους. Οι άλλοι ήρωες των ιστοριών του είναι άνθρωποι που γνώρισε από κοντά.

«Έτσι έγραφα τότε. Γνωριζόμασταν, κάναμε παρέα κι έπειτα έγραφα μουσική για τις ανθρώπινες καταστάσεις. Από εκεί και τ' όνομα του δίσκου. Ιστορίες για ξένους, για ντόπιους, φίλους, έρωτες, κοινωνικές συγκρούσεις. Ό,τι ακριβώς βιώνεις σε μια μεγαλούπολη».

Η πιο μελαγχολική σύνθεση είναι το «Moonlight in Amsterdam». Σε αυτό, ο τρομπετίστας αποδίδει το αίσθημα της μοναξιάς, περπατώντας στην καταχνιά «σαν ένας ποντικός μούσκεμα από την υγρασία», στην υγρή ολλανδική πόλη.

"The Froth on the Daydream"

O «Αφρός των Ημερών» (L'Écume des Jours) του Boris Vian, εκεί όπου το πραγματικό συγκρούεται με το σουρεαλιστικό και ο έρωτας με τον θάνατο, στάθηκε η αφορμή για τη σύνθεση των μουσικών θεμάτων τού “The Froth on the Daydream” (Ankh, 2017). Ο ήχος του δίσκου είναι επηρεασμένος από την ευρύτερη ευρωπαϊκή σκηνή της τζαζ, όπως αυτή αποτυπώνεται κυρίως στη δισκογραφία της ECM και της ACT.

«Είχα αρχίσει να μελετώ μετα-ρομαντικούς και ιμπρεσιονιστές συνθέτες, εκτός του mainstream jazz ήχου. Τα μέλη του νέου μου γκρουπ, ο Κώστας Γιαξόγλου, ο Ντίνος Μάνος, ο Χρήστος Κωνσταντινίδης, με τις έκτακτες συμμετοχές του Τάσου Πελτέκη και της Ειρήνης Αραμπατζή, συνέβαλαν καθοριστικά στη διαμόρφωση της γλυκιάς αισθητικής του ήχου και της σιωπής, καθώς αποτύπωναν τη μουσική μου με απίστευτη ειλικρίνεια».

Συνθέσεις αυτού του δίσκου όπως το «Chloe», που συμβολίζει τη βασική ηρωίδα της ομώνυμης νουβέλας του Μπορίς Βιάν, το «Song for a Rebel», που αναφέρεται στον Κόλιν, τον επίσης μεγαλοαστό ήρωα του βιβλίου, ή το «Breakthrough» (Υπέρβαση) είναι τραγούδια χωρίς στίχους.

«Τόσο λυρικά που τα σιγοτραγουδάω ακόμα και σήμερα, την ώρα που ταξιδεύω, περπατάω, τρώω ή χαλαρώνω με φίλους. Η ποιότητα του ήχου είναι αξεπέραστη, καθώς την παραγωγή ανέλαβε ο ηχολήπτης της ECM και της ACT, ο Jan Erik Kongshaug των Rainbow Studios στη Νορβηγία».

Οι εισβολές των κατοχικών δυνάμεων, οι εξευτελιστικοί έλεγχοι στα checkpoints, οι πολλαπλοί βομβαρδισμοί στη Λωρίδα της Γάζας, η βαρβαρότητα των οπλισμένων εποίκων, οι πυροβολισμοί των Ισραηλινών προς άμαχους ή ανήλικους Παλαιστίνιους, αποτελούσαν τις καθημερινές μου εικόνες

«Dignity»: Στα χώματα της Παλαιστίνης

Από τον Σεπτέμβριο του 2016 ο Στέλιος Χατζηκαλέας έζησε για αρκετό καιρό στα κατεχόμενα παλαιστινιακά εδάφη. Εργάστηκε στο «Edward Said National Conservatory of Music του Birzeit University», με έδρα τη Ραμάλα. Κάθε μέρα ταξίδευε και σ' άλλη πόλη (Νάμπλους, Βηθλεέμ, Ιερουσαλήμ, Ιεριχώ) διδάσκοντας τρομπέτα σε εφήβους στα κατεχόμενα χωριά της κοιλάδας του Ιορδάνη ή στη Λωρίδα της Γάζας. Μαζί με άλλους Παλαιστίνιους μουσικούς (Tareq Abboushi, Ibrahim Najem, Mohammad Karzon) έπαιξε σε φεστιβάλ και μουσικές σκηνές της «μεγαλύτερης φυλακής του κόσμου».

«Οι εισβολές των κατοχικών δυνάμεων του Ισραήλ, οι εξευτελιστικοί έλεγχοι στα αμέτρητα checkpoints του στρατού κατοχής, οι πολλαπλοί βομβαρδισμοί στη λωρίδα της Γάζας, η βαρβαρότητα των οπλισμένων εποίκων στη Δυτική Όχθη, οι πυροβολισμοί των Ισραηλινών προς άμαχους ή ανήλικους Παλαιστίνιους, οι ξαφνικές απαγωγές από τις μυστικές υπηρεσίες, αποτελούσαν τις καθημερινές μου εικόνες».

"Επιστρέφοντας στην Αθήνα ηχογραφούμε το νέο μου δίσκο, ο οποίος περιέχει όλη αυτή τη βία". Δημιουργείται η τρίτη και μεγαλύτερη εκδοχή του γκρουπ: Γιάννης Παπαδόπουλος, Θοδωρής Κότσιφας, Ντίνος Μάνος, Χρήστος Κωνσταντινίδης, με την έκτακτη συμμετοχή της υπέροχης Νεφέλης Φασούλη στα φωνητικά, που ερμηνεύει τη «Σιωπή» του Παύλου Παυλίδη, σε αγγλικούς στίχους τού Christian Ronig.

Στέλιος Χατζηκαλέας

«Θεωρώ πως είναι το καλύτερο μουσικό υλικό μέχρι σήμερα. Εντελώς διαφορετικό από τα προηγούμενα. Θα κυκλοφορήσει το 2021 και πάλι από την Ankh Music, σε ειδική περιορισμένη έκδοση δίσκου βινυλίου (LP) και σε ελάχιστα CD. Ο τίτλος του, 'Dignity'. Την παραγωγή αυτή τη φορά ανέλαβε ο Gerard de Haro στο La Buissonne Studio, στη Γαλλία. Το ηχητικό αποτέλεσμα ξεπέρασε κάθε μου προσδοκία».

Η μουσική του “Dignity” αναφέρεται στην πάλη για την ανεξαρτησία, στον αγώνα για το δικαίωμα στην ύπαρξη, στην περιπέτεια του δρόμου προς την ομορφιά. Μία αποτύπωση με έντονο συγκινησιακό φορτίο για όσους εκδιώκονται, για όλους αυτούς που έπεσαν, για όλους αυτούς που ταξιδεύουν μαζί, για όλους αυτούς που ονειρεύονται ένα καλύτερο σήμερα, με όπλο την αξιοπρέπεια.

Τον ακούμε -ακυκλοφόρητο- εδώ: https://stelioschatzikaleas.bandcamp.com

 

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

ΓΝΩΜΕΣ

ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ

EDITORIAL

ΑΝΑΛΥΣΗ

SOCIAL