Live τώρα    
31°C Αθήνα
ΑΘΗΝΑ
Αίθριος καιρός
31 °C
28.3°C33.3°C
2 BF 48%
ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ
Αίθριος καιρός
30 °C
27.0°C30.6°C
3 BF 69%
ΠΑΤΡΑ
Αίθριος καιρός
32 °C
28.9°C36.7°C
2 BF 51%
ΗΡΑΚΛΕΙΟ
Αίθριος καιρός
29 °C
29.0°C29.4°C
2 BF 65%
ΛΑΡΙΣΑ
Σποραδικές νεφώσεις
31 °C
31.0°C31.0°C
2 BF 48%
Λάλον ύδωρ
  • Μείωση μεγέθους γραμματοσειράς
  • Αύξηση μεγέθους γραμματοσειράς
Εκτύπωση

Λάλον ύδωρ

Χορός

Απεσταλμένος του αυτοκράτορα Ιουλιανού του Παραβάτη στους Δελφούς, ο γιατρός Οριβάσιος βρήκε το Μαντείο σε άθλια κατάσταση. Προσπάθησε με δώρα και την εύνοιά του ο Ιουλιανός να ζωντανέψει τον ιερό τόπο και μαζί του την αρχαία θρησκεία των Ελλήνων εμποδίζοντας τη νέα πίστη του Χριστού να ριζώσει και να απλωθεί σε έναν νέο κόσμο που ανέτειλε.  Όμως η δελφική Πυθία έστειλε στον αυτοκράτορα μια τελευταία προφητεία απογοητευτική. «Ουκέτι Φοίβος έχει καλύβην, ου μάντιδα δάφνην ου παγάν λαλέουσαν, απέσβετο και λάλον ύδωρ»: Ο Φοίβος δεν έχει σπίτι, η δάφνη δεν προφητεύει, η πηγή δεν μιλάει πια και το νερό που μιλάει έχει στερέψει.  Όπου δεν υπάρχει νερό λοιπόν, δεν υπάρχει και ζωή.

Όμως πριν ακόμα και από τον αρχαίο ελληνικό πολιτισμό, ο άνθρωπος αναγνώρισε τη θεμελιώδη σημαντικότητα του νερού για τον αέναο κύκλο της ζωής, έναν κύκλο σαν κι αυτόν που ακολουθεί το ίδιο το νερό στη φύση. Το νερό χρησιμοποιήθηκε ουσιαστικά και συμβολικά για τον καθαρισμό. Του σώματος από την καθημερινή εργασία, της ψυχής από όσα τη βασανίζουν και τελικά από όλα όσα θέλει να απαλλαγεί, για όσα θέλει να ξαναγεννήσει. Αναζητώντας οι πρόγονοί μας την αναγέννηση των Θεαινών κατά την αρχαιότητα, βάφτιζαν τα αγάλματά τους μέσα στο νερό. Συμβολίζοντας την άμεση σχέση νερού, γονιμοποίησης και γέννησης, η θεά Αφροδίτη, σύμφωνα με τη μυθολογία, αναδύθηκε από τα κύματα. Πανίσχυρος στο δωδεκάθεο ήταν και ο Ποσειδώνας, ενώ η επιστροφή του θεού Απόλλωνα από τη «χώρα των υπερβορείων», όπου ο ήλιος έλαμπε καθ’ όλη τη διάρκεια της ημέρας, γιορταζόταν με λαμπρότητα. Αυτήν τη γιορτή την αποκαλούσαν Θεοφάνεια.

Με την επικράτηση του Χριστιανισμού διαιωνίζονται αρχαία ελληνικά έθιμα μέσα από τη νέα θρησκεία. Ο Αγιασμός έχει την έννοια του καθαρμού και εξαγνισμού του ανθρώπου από τις αμαρτίες του κι ακόμα την απαλλαγή από την επήρεια των κακών δαιμονίων. Με τα Θεοφάνεια ή Φώτα ή Επιφάνεια γιορτάζεται η βάφτιση του Ιησού Χριστού από τον  Άγιο Ιωάννη τον Πρόδρομο τον Βαπτιστή. Ο ιερέας γυρίζει σε όλα τα σπίτια και αγιάζει ραντίζοντας με αγιασμό ανθρώπους, ζώα και γεννήματα.

Στον πολιτισμό μας, πλήθος εθίμων και εκδηλώσεων συνδέονται με τις ημέρες των Θεοφανείων και καταγράφονται σε κάθε τόπο όπου έζησε και δημιούργησε ο λαός μας. Η εμβάπτιση του σταυρού στα ύδατα (θάλασσα, λίμνη ή πηγή) και η ανάσυρσή του από γενναίους κολυμβητές είναι το βασικό τελετουργικό δρώμενο των Φώτων. Πασίγνωστο είναι και το έθιμο των Μωμόγερων, που, φερμένο από τον Πόντο, ζωντανεύει εκεί όπου ζει σήμερα το ποντιακό στοιχείο. Σ’ αυτό παρουσιάζεται η αναγέννηση της φύσης και η προσμονή για την επερχόμενη άνοιξη με διάθεση σατιρική.

Να αναφέρουμε και τα (ρωμαϊκής προέλευσης) «Ραγκουτσάρια» της Καστοριάς, όπου μασκαρεμένοι γλεντοκόποι τριγυρνούν στους δρόμους της πόλης χορεύοντας και τραγουδώντας άσεμνα άσματα με σκωπτική και παιγνιώδη διάθεση. Ανήμερα των Θεοφανείων ακόμα έχουμε στη Μακεδονία τους κουδουνοφόρους «Αράπηδες». Στην Καλή Βρύση Δράμας συναντάμε τα «Μπαμπούγερα». Με ρίζες στη λατρεία του θεού Διόνυσου ξεχύνονται στους δρόμους μετά τον αγιασμό των υδάτων οι μεταμφιεσμένοι συμμετέχοντες, με τραγούδια, φωνές και ήχους από τα μεγάλα κουδούνια που έχουν δεμένα πάνω τους.

Στη Γαλάτιστα Χαλκιδικής υπάρχει το έθιμο της Καμήλας.  Έξι άνδρες κρυμμένοι κάτω από το ομοίωμα μιας καμήλας χορεύουν και τραγουδούν υπό τους ήχους κουδουνιών. Μένοντας στη Χαλκιδική και στο Παλαιόκαστρο και στον  Άγιο Πρόδρομο συναντάμε αντίστοιχα τους «Φωταράδες» και τους «Φούταρους». Αμφότεροι αγωνίζονται για την αρπαγή λουκάνικων και κρέατος στα σπίτια που επισκέπτονται.

Οι ημέρες αυτές έχουν και τα δικά τους εδέσματα. Στο νησί της Κω οι κάτοικοι της Αντιμάχειας, της Καρδάμαινας και της Κεφάλου ετοιμάζουν τις μαρμαρίτες, τηγανίτες δηλαδή, που ψήνονται πάνω στο μάρμαρο. Είναι το γλύκισμα της παραμονής των Φώτων, που τρώγεται βουτηγμένο στο μέλι ή το πετιμέζι. Στην Κεφαλλονιά αυτή την ημέρα έχουν την τιμητική τους τα τσιγαρίδια. Πρόκειται για μια ποικιλία χορταρικών (πράσα, καυκαλίθρες, ζωχοί, λάπατα κ.λπ.) μαζί με ντομάτες, κρεμμύδι σκόρδο και ρύζι που «καθαρίζουν» τον οργανισμό από τα λιπαρά φαγητά του δωδεκαήμερου.

Να λοιπόν που το νερό, εκτός των άλλων, δημιουργεί και ένα σημαντικό φορτίο πολιτισμού θεραπεύοντας ανάγκες πίστης, ανάγκες ψυχής, ανάγκες σωματικές και κοινωνικές, συντροφεύοντας τις ημέρες του χειμωνιάτικου γιορταστικού δωδεκαήμερου.

Ο Πάνος Σκουρολιάκος είναι βουλευτής Ανατολικής Αττικής και αναπληρωτής τομεάρχης Πολιτισμού ΣΥΡΙΖΑ - Προοδευτική Συμμαχία

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

ΓΝΩΜΕΣ

ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ

EDITORIAL

ΑΝΑΛΥΣΗ

SOCIAL