Η Γεννάδειος Βιβλιοθήκη της Αμερικανικής Σχολής Κλασικών Σπουδών δεν χρειάζεται ιδιαίτερες συστάσεις. Ένα πραγματικό θησαυροφυλάκιο του Ελληνισμού. Μέσα σε μια τόσο πλούσια βιβλιοθήκη το κάθε βιβλίο έχει τη θέση του, αλλά και την ιστορία του. Μία τέτοια ιστορία θα σας παρουσιάσουμε τώρα εδώ, αναπαράγοντας ένα απόσπασμα από κείμενο της Γενναδείου Βιβλιοθήκης, που είναι ταυτόχρονα μια μικρή ιστορία της ελληνικής τυπογραφίας, ένα ταξίδι στον χρόνο και μια διαδρομή από ανθρώπους.
"Tο βιβλίο με τίτλο 'Νικηφόρου Καλλίστου τοῦ Ξαντοπούλλου, Συναξάρια εἰς τάς ἐπισήμους ἑορτάς τοῦ Τριωδίου, καί τοῦ Πεντηκοσταρίου, μεταφρασθέντα εἰς κοινήν γλῶσσαν, παρά τοῦ ἐν ἱερεῦσι ἐλαχίστου, Ματθαίου Κιγάλα τοῦ Κυπρίου', τυπώθηκε στη Βενετία το 1650 'Παρά Ιωάννη Αντωνίω τω Ιουλιανώ' (Giovanni Antonio Giuliani).
Η έκδοση αυτή αποτυπώνει τη συνάντηση δύο διαφορετικών στιγμών της ελληνικής γραμματειακής παράδοσης. Ο αρχικός δημιουργός των κειμένων, Νικηφόρος Κάλλιστος Ξανθόπουλος, ήταν λόγιος μοναχός, που έζησε στην πρωτεύουσα Κωνσταντινούπολη στα τέλη του 13ου αιώνα - αρχές του 14ου, την εποχή της λεγόμενης Παλαιολόγειας Αναγέννησης. Όχι τυχαία, είναι αυτός που θα επαναφέρει το είδος της εκκλησιαστικής ιστορίας στη βυζαντινή γραμματεία. Δεινός ρήτορας, που κινείται στους υψηλότερους κύκλους της κοινωνίας της Κωνσταντινούπολης, εκπονεί εκτός από ρητορικά γυμνάσματα και ερμηνευτικούς λόγους για τις Κυριακές του κινητού λειτουργικού ετήσιου κύκλου (δηλ. του Τριωδίου και της Πεντηκοστής), οι οποίοι αποτελούν το περιεχόμενο της έκδοσης του 1650.
Τρεις αιώνες αργότερα, τα κείμενα αυτά εκδίδονται από τον λόγιο κληρικό Ματθαίο Κιγάλα με καταγωγή από την Κύπρο, ο οποίος από το 1630 έως τον θάνατό του (1654) υπηρετεί ως εφημέριος του ναού των Ελλήνων της Βενετίας. Εκεί αναπτύσσει μια ιδιαίτερη εκδοτική δραστηριότητα με κοινό του κυρίως τους εμπόρους, τους τεχνίτες και τους εγγράμματους ελληνόγλωσσους που δραστηριοποιούνται μεταξύ Δύσης και Ανατολής. Εκδίδει για πρώτη φορά την 'Ερωφίλη' (1637) και τα ρητορικά κείμενα του Ξανθόπουλου για τον Πασχάλιο κύκλο ‘μεταφρασμένα’ στην κοινή γλώσσα του ελληνόγλωσσου ακροατηρίου του.
Στη Γεννάδειο Βιβλιοθήκη υπάρχουν 30 αντίτυπα των εκδόσεων Giuliani. Το νέο απόκτημα: Στο αντίτυπο το οποίο διατηρεί την αρχική χάρτινη βιβλιοδεσία υπάρχει χειρόγραφη σημείωση, κτητορική μαρτυρία, του 18ου αιώνα: '1757, Ϊἀνοῦαρίου 30. Ἐστέφανόθη ὅ Σπύρος ὄ μαθήτείς τοῦ διδάσκάλου ἀγίογράφου Πὲλᾶ, τὴν Δηαμάντη, ὁποῦ είχαι ψυχοπὲδα ἠ κυράτζα Σιβίλια. Τον ἐστέφάνοσε ἐφιμέριος ὄ παπά Θεώδορής Μοραήτης, καὶ παράνειμφος ὀ κ. Μαιγκυώρ τοῦ Μπηλαί (?) καὶ ἠ μ.α Σταματοῦλα τοῦ καπετὰν Παναγἠ θηγατέρα καὶ τὸ γράφο διὰ ἐνθἤμειση. Σἐραφίμ Ἰερομόναχος, ὁ κατομέρης ἐστεφανώθη τὴν ὐστερεί Πέμπτη τῆς αποκρέου, τές δύο ωρες της νυκτῶς'».
Ή διαφορετικά, πώς οι ιστορίες των ανθρώπων, της σκέψης, των εκδόσεων και του ελληνισμού συναντώνται στα ράφια μιας βιβλιοθήκης.
