Θα φύγουμε, στο σημερινό μας σημείωμα, από το παρόν και θα επιχειρήσουμε να πούμε ιστορίες βιβλιοθηκών από το μακρινό παρελθόν. Στην αρχαία Ρώμη, οι πρώτες συλλογές βιβλίων που δημιούργησαν και τις πρώτες βιβλιοθήκες στην Αυτοκρατορία προήλθαν από τον ελληνικό χώρο. Οι βιβλιοθήκες ήταν χωρισμένες σε δύο τμήματα, το ελληνικό και το λατινικό. Η προμήθεια των βιβλίων γινόταν με αντιγραφή ή με αγορά από τα βιβλιοπωλεία της Κάτω Ιταλίας ή από την Ελλάδα και την Αλεξάνδρεια. Έτσι δημιουργήθηκε η ανάγκη να είναι ελληνόφωνοι οι βιβλιοθηκάριοι που φρόντιζαν τις λειτουργίες των βιβλιοθηκών αυτών (ιδιωτικών ή δημοσίων). Ένας μεγάλος αριθμός Ελλήνων μορφωμένων δούλων ή απελεύθερων εργάστηκε στα χρόνια της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας σε βιβλιοθήκες.
Το 46 π.Χ. ο Κικέρωνας στέλνει μια επιστολή στον φίλο του Πόπλιο Σουλπίκιο, διοικητή των ρωμαϊκών λεγεώνων στην Ιλλυρία: "Ο δούλος μου ο Διονύσιος, ο υπεύθυνος της πολυτιμότατης βιβλιοθήκης μου, έκλεψε κάμποσα από τα βιβλία μου και, ξέροντας τι τον περιμένει, δραπέτευσε". Μεγάλη η εμπορική αξία του βιβλίου τα χρόνια εκείνα και μεγάλη η απώλεια για τον ιδιοκτήτη τους, όταν αυτά χάνονταν. Θα ήταν πολύ δύσκολο και πολύ δαπανηρό για τον Κικέρωνα να καταφέρει να αποκτήσει ξανά τα κλαπέντα βιβλία του. Γι' αυτό και αναζητά τον κλέφτη ακόμα και μακριά από τη Ρώμη.
Το καλοκαίρι του 45 π.Χ. λαμβάνει γράμμα από τον Βατίνο, νέο διοικητή της περιοχής: "Μου λένε πως ο δούλος σου, ο δραπέτης αναγνώστης, είναι με τους Ουαρδαίους. Δεν μου έδωσες οδηγίες γι’ αυτόν, εγώ πάντως εξέδωσα προσωρινή διαταγή να καταδιωχθεί σε ξηρά και σε θάλασσα και σίγουρα θα σου τον βρω". Έξι μήνες μετά, στέλνει νέα επιστολή προς τον Κικέρωνα για να του αναφέρει ότι δεν έχει κανένα νεότερο.
Κανείς δεν ξέρει τι απέγινε ο βιβλιοθηκάριος Διονύσιος, αν συνελήφθη, αν ξέφυγε, αν τα βιβλία που έκλεψε από τη βιβλιοθήκη του αφέντη του τού εξασφάλισαν μια καλύτερη ζωή μακριά από τη Ρώμη. Ιστορίες σαν κι αυτές καταγράφουν την αξία της βιβλιοθήκης και του βιβλίου σε όλον τον αρχαίο ελληνορωμαϊκό κόσμο. Γιατί η διάδοση της ανάγνωσης και η ύπαρξη βιβλιοθηκών δημιούργησαν, σε ένα μακρύ συνεχές, αυτό που σήμερα αναγνωρίζουμε ως θεμέλια των κοινωνιών μας: την ελληνική σκέψη και το ρωμαϊκό δίκαιο.
Την ιστορία αντλήσαμε από την όμορφη έκδοση του ΜΙΕΤ "Οι βιβλιοθήκες στον αρχαίο κόσμο" του Lionel Casson, 2006, σε μετάφραση της Αντιγόνης Φιλιπποπούλου. Αναζητήστε το βιβλίο ως ένα ευχάριστο ανάγνωσμα τις μέρες των γιορτών και αφεθείτε στη μαγεία του κόσμου των βιβλιοθηκών όταν αυτές δημιουργήθηκαν ως θεσμοί.
