Από τις τελευταίες μεγάλες τραγωδούς του ελληνικού θεάτρου, αλλά και ηγερία της Αριστεράς και της εθνικής αντίστασης, η Ασπασία Παπαθανασίου έφυγε από τη ζωή σε ηλικία 102 ετών. Η κηδεία της γίνεται σήμερα σε στενό, οικογενειακό κύκλο, όπως ήταν η επιθυμία της.
«Μπήκα στο θέατρο γιατί μου άρεσε να βγαίνω από τον εαυτό μου, ζώντας άλλες ζωές και καταστάσεις. Όχι θεατρικών, αλλά προσώπων που έφτιαχνα εγώ με τη φαντασία μου», ομολογούσε.
Η υπόκλιση της Ρεντγκρέιβ
Διακρίθηκε με ερμηνείες που έχουν καταγραφεί στην ιστορία του θεάτρου και της αρχαίας ελληνικής τραγωδίας, μέσα από μια θηριώδη τεχνική, η οποία αποτελεί αντικείμενο μελέτης των ειδικών.
Είναι η ίδια αυτή ερμηνεία και τεχνική που έκαναν τη Βανέσα Ρεντγκρέιβ, μετά το τέλος παράστασης όπου η Παπαθανασίου υποδυόταν την Κασσάνδρα, στα χρόνια της αυτοεξορίας της στο Λονδίνο, κι ενώ το κοινό την αποθέωνε καταχειροκροτώντας την, να ανεβεί στη σκηνή, να γονατίσει μπροστά της και να της φιλήσει τα χέρια. Με τον συμβολικό αυτό τρόπο, η σπουδαία ηθοποιός ζητούσε την ευχή και την "ευλογία" της μεγάλης ομότεχνης, «ιέρειας της αρχαίας τέχνης του θεάτρου», όπως την αποκάλεσε.
Γεννημένη στην Άμφισσα στις 20 Οκτωβρίου 1918, κόρη δασκάλου, η Ασπασία Παπαθανασίου αποφοίτησε από τη Δραματική Σχολή του Εθνικού Θεάτρου.
«Βγαίνοντας από τη Σχολή, το 1940, πιο πολύ ασχολήθηκα με το κίνημα της Αντίστασης παρά με το θέατρο», είχε δηλώσει σε συνέντευξή της.
Με τον ΕΛΑΣ και τους «Ενωμένους Καλλιτέχνες»
Η αριστερή της ιδεολογία την έκανε να αναλάβει ενεργό ρόλο και δράση στην Κατοχή, να ενταχθεί στο ΕΑΜ και την Αντίσταση και να πάρει μέρος στα Δεκεμβριανά.
Από κοινού με άλλους αριστερούς ηθοποιούς και επικεφαλής τον Γιώργο Σεβαστίκογλου, ιδρύουν τον θίασο «Ενωμένοι Καλλιτέχνες», που διακόπτει τη δράση του με τον Εμφύλιο. Αμέσως μετά, και με την παρότρυνση και υποστήριξη του Νικηφόρου Βρεττάκου, στελεχώνει το «Πειραϊκό Θέατρο», που ταξιδεύει σε όλον τον κόσμο, δίνοντας παραστάσεις. Η έλευση και η διεύθυνση του Δημήτρη Ροντήρη απογειώνει τη φήμη του θιάσου.
Η παρουσία της ως πρωταγωνίστριας, κυρίως σε αρχαίες τραγωδίες, την καθιστά μια από τις σημαντικότερες και πολυβραβευμένες Ελληνίδες τραγωδούς, που αποσπά διθυραμβικές κριτικές σε διεθνή φεστιβάλ.
Υπήρξε από τα ιδρυτικά μέλη του «Λαϊκού Θεάτρου» και από τις πρώτες ηθοποιούς που συνεργάστηκαν με ξένους θιάσους ερμηνεύοντας στα ελληνικά ρόλους όπως η «Μήδεια» του Ευριπίδη, που ανέβηκε σε ρωσική παραγωγή στη Μόσχα, ή η «Αντιγόνη» του Σοφοκλή στο Κίεβο και αλλού.
Το απριλιανό πραξικόπημα βρίσκει την Ασπασία Παπαθανασίου σε περιοδεία στην πρώην Σοβιετική Ένωση. Σε ένδειξη διαμαρτυρίας, αυτοεξορίζεται και αποφασίζει να μείνει στο Λονδίνο. Όλα τα χρόνια της Χούντας, παίρνει ενεργό μέρος στις αντιδικτατορικές κινητοποιήσεις. Τον Σεπτέμβριο του 1969, δίνει μια σειρά παραστάσεων για τα 100 χρόνια από τον θάνατο του Μπερλιόζ, με τους "Τρώες". Μετά από πρόσκληση της Όπερας του Κόβεν Γκάρντεν, θα ερμηνεύσει τον ρόλο της Ανδρομάχης.
Οι «Δεσμοί» και το «Κέντρο Αρχαίου Δράματος»
Μετά την επιστροφή της από την αυτοεξορία του Λονδίνου, το 1975, ιδρύει τους «Δεσμούς» και στη συνέχεια το «Κέντρο Αρχαίου Δράματος», αφιερώνοντας τη ζωή της στη μελέτη και την έρευνα και δίνοντας παραστάσεις σε Αθήνα και επαρχία. Παράλληλα, γράφει κείμενα για την αρχαία τραγωδία, που υπηρέτησε με αυταπάρνηση και πάθος. Για μεγάλο διάστημα υπήρξε αγαπημένη δασκάλα για σειρά ηθοποιών, που τους δίδαξε την τέχνη του θεάτρου και την τεχνική της ερμηνείας.
Ήταν παντρεμένη με τον Κώστα Μαυρομμάτη.
«Το θέατρο και το αρχαίο δράμα χρωστούν πολλά στην Ασπασία Παπαθανασίου. Η Ελλάδα της χρωστά πολλά. Τίμησε τη χώρα μας και τη θεατρική της ιστορία, ταξιδεύοντας σε όλο τον κόσμο, διδάσκοντας με την τέχνη της τους μεγάλους τραγικούς. Η απώλειά της είναι τεράστια. Η απουσία της είναι αναντικατάστατη», αναφέρει στο συλλυπητήριο μήνυμά της η υπουργός Πολιτισμού.
«Αποχαιρετούμε με θλίψη την Ασπασία Παπαθανασίου, τη μαχητική αγωνίστρια και μια κορυφαία τραγωδό, που αφιέρωσε τη ζωή της στην τέχνη και το όραμα για κοινωνική δικαιοσύνη», δήλωσε ο Πάνος Σκουρολιάκος, τομεάρχης Πολιτισμού του ΣΥΡΙΖΑ, προσθέτοντας: «Αποχαιρετούμε την ταγματάρχη του ΕΛΑΣ, που ταξίδεψε τους στίχους των Ελλήνων τραγικών στα πέρατα του κόσμου. Η Ασπασία Παπαθανασίου θα είναι πάντα ένα σπουδαίο κεφάλαιο της ιστορίας τόσο του νεοελληνικού θεάτρου όσο και των λαϊκών αγώνων για την ελευθερία και την δημοκρατία».
Το KKE αναφέρει πως «η Ασπασία Παπαθανασίου επιβεβαίωσε και τίμησε με το έργο και τη ζωή της τον κοινωνικό ρόλο της τέχνης, καθώς και την κοινωνική ευθύνη του καλλιτέχνη που παίρνει συνειδητά μέρος στους λαϊκούς αγώνες».
«Η Ασπασία Παπαθανασίου υπήρξε υπόδειγμα μαχόμενης καλλιτέχνιδας και κομμάτι της σύγχρονης ιστορίας της χώρας μας», υπογραμμίζει το Ελληνικό Φεστιβάλ.
Το Εθνικό Θέατρο κάνει λόγο για «μια σπουδαία ηθοποιό, της οποίας η πορεία υπήρξε διαχρονικά άρρηκτα συνδεδεμένη με τη διακονία του αρχαίου δράματος τόσο σε επίπεδο μελέτης όσο ανάδειξής του, διαμορφώνοντας ένα απολύτως διακριτό αποτύπωμα, που την καθιστά περίπτωση μοναδική».
Στηρίξτε την έγκυρη και μαχητική ενημέρωση. Στηρίξτε την Αυγή. Μπείτε στο syndromes.avgi.gr και αποκτήστε ηλεκτρονική συνδρομή στο 50% της τιμής.
