Του Κυριάκου Πεφτιτσέλη
Σινεμά το Σεράγεβο. Ο φαντασμαγορικός εορτασμός των 25 χρόνων φεστιβάλ στην πόλη της Βοσνίας - Ερζεγοβίνης είχε πολλές ταινίες και πολλούς προσκεκλημένους - γνωστές προσωπικότητες του κινηματογράφου, δημοσιογράφους και χιλιάδες σινεφίλ. Το ταξίδι από τη Θεσσαλονίκη - Βελιγράδι - Σεράγεβο -ολονύκτιο τρένο και ημερήσιο λεωφορείου, 26 ώρες, αλέ- ήταν ένας εφιάλτης. Με πρόεδρο του φεστιβάλ τον Μιρσάντ Πουριβάτρα, την άψογη καθημερινή ενημέρωση από την επιτροπή και τους εκατοντάδες εθελοντές, το φετινό πρόγραμμα τα είχε όλα: Διαγωνιστικό πρόγραμμα για μυθοπλασία, ντοκιμαντέρ, μικρού μήκους, ανθρώπινα δικαιώματα, ρετροσπέκτ, σπουδαστικό, ειδικές προβολές, υπαίθριες βραδινές προβολές, αφιερώματα, πρεμιέρες, τιμητικές διακρίσεις, εργαστήρια, master classes και παράλληλες καλλιτεχνικές εκθέσεις.
90 ταινίες, 21 ντοκιμαντέρ, 20 μικρού μήκους
Συνολικά, 90 ταινίες μεγάλου μήκους, 21 ντοκιμαντέρ και 20 μικρού μήκους, με σκοπό την ανάδειξη της επίκαιρης φιλμογραφίας των νότιων Βαλκανικών χωρών, με ειδικό βάρος την Ελλάδα. Στις επιμέρους κριτικές επιτροπές, εκτός από τον πρόεδρο Σουηδό Ρούμπεν Έστλουγκ, συμμετείχαν 22 καταξιωμένοι σκηνοθέτες, παραγωγοί, σεναριογράφοι, γνωστοί κριτικοί κιν/φου, ηθοποιοί και καλλιτέχνες.
Τα βραβεία: οι “Καρδιές του Σεράγεβο”: Στην ταινία Sherbet του Νικόλα Στογιάνοβιτς (Σερβία). Φιλμ των σπουδαστών κινηματογράφου για την επιθετικότητα αλλά και συγχρόνως την ανάγκη για επικοινωνία. “Ο υιός” (“The Son”) της Ινές Τάνοβιτς (Κροατία - Ρουμανία - Βοσνία - Ερζεγοβίνη -Μαυροβούνιο - Σλοβενία) που άνοιξε και το φεστιβάλ. Η επιθετική αντίδραση υιοθετημένου γιου με την άφιξη νέου μέλους στην οικογένεια. “Το τελευταίο ταξίδι στην παραλία” (“Last Trip To The Seaside”). Ταινία μικρού μήκους από τον Άντι Βόιτσου (Ρουμανία). Ταξίδι δρόμου για έξι νέους και τις εσωτερικές αναζητήσεις τους.
Ειδική μνεία ντοκιμαντέρ μικρού μήκους για την “Τελευταία εικόνα του Πατέρα” (Last Image of Father) του Στεφάν Ντόρντεβιτς (Σερβία - Κροατία - Ελλάδα). Ο Σέρβος Ντούσαν, με ανίατη ασθένεια σε τελικό στάδιο, αναζητεί ασφαλές τόπο για τον γιό του Λάζα. “Σωρός Υλικών” (“Stack of Material”) της Σάϊρα Σούβασικ (Βοσνία - Ερζεγοβίνη), που προσπαθεί να «ξαναστήσει» τη ζωή των γονιών της (Ειδική Μνεία). Το Βραβείο ντοκιμαντέρ για τα ανθρώπινα δικαιώματα πήρε “Η ευφορία της ύπαρξης” (“The Euphoria of Being”) της Ρέκα Σλαμπό (Ουγγαρία). Επιζήσασα των στρατοπέδων συγκέντρωσης, η Εύα Φαχίντι, 93 χρόνων σήμερα, παίρνει μέρος σε θεατρική παράσταση με θέμα τη ζωή της, καθηλώνοντας το κοινό που την αποθέωσε, όρθιο! Ένα γενναίο μήνυμα αντοχής και δίψας για ζωή. Βραβείο καλύτερου ντοκιμαντέρ πήραν “Οι Πέριμοντς” (“When Perimonts Grew”) του Χιλάλ Μπαϊντάροφ (Αζερμπαϊτζάν). Μια εκ βαθέων αποκαλυπτική συνομιλία μητέρας και γιου για «θαμμένα» οικογενειακά μυστικά, “Χάιντι”, βραβείο καλύτερης ταινίας, της Καταλίνα Μιτουλέσκου (Ρουμανία). Έρευνα αστυνομικού για τη συμμετοχή πορνών σε οργανωμένο έγκλημα.
Βραβείο καλύτερου ηθοποιού πήρε ο Λεβάν Γελμπακιανί στην ταινία “Και τότε χορέψαμε” (“And then we danced)” του Λεβάν Ακίν (Γεωργία - Σουηδία - Γαλλία), βραβευμένου στις Κάννες. Η προσπάθεια νεαρού χορευτή για το τέλειο αλλοιώνεται με την ερωτική σχέση του με συμπρωταγωνιστή. Μια σοβαρή προσέγγιση της ομοφυλοφιλίας και ομοφοβίας δεν είναι εύκολο θέμα.
Βραβείο καλύτερης ηθοποιού πήρε η Ιρίνι Γιαμπόνας για τον εκπληκτικό ρόλο της ως αστυνομικού στην ταινία “Περιπολίες” (“Rounds”) του Στεφάν Κομαντάρεφ (Βουλγαρία - Σερβία). Μια διεισδυτική μελέτη της μετακομμουνιστικής κοινωνίας. Τα βραβεία καλύτερης μεγάλου μήκους ταινίας, μοιράστηκαν οι ταινίες: “Η Ιστορία των τριών αδελφών” (“Tale of Three Sisters”) του Εμίν Αλπέρ (Τουρκία - Γερμανία - Ολλανδία - Ελλάδα). Σε μια άλλη εκδοχή της αντίστοιχου έργου του Τσέχωφ, τρία κορίτσια προσπαθούν να προσαρμοστούν σε δύο διαφορετικά οικογενειακά περιβάλλοντα. Βραβευμένη επίσης στα φεστιβάλ της Κων/πολης και της Σόφιας, και “Να με πας κάπου όμορφα” (“Take me sSomewhere nice”) της Ένα Σεντιγιάρεβιτς (Βοσνία - Ερζεγοβίνη - Ολλανδία). Μια Βόσνια έφηβος που ζει στην Ολλανδία αναζητεί τον άρρωστο πατέρα της. Άφθονο σεξ και χωρίς σοβαρά μηνύματα, ενθουσίασε το νεανικό κοινό - διιστάμενες όμως οι απόψεις των ενήλικων θεατών.
Τιμητικές διακρίσεις
Τέσσερα βραβεία Τιμητικής διάκρισης “Καρδιές του Σεράγεβο” για την πολύχρονη συνεισφορά τους στην τέχνη του κινηματογράφου, παρέλαβαν: Η ηθοποιός Ιζαμπέλ Υπέρ (Γαλλία), ο Αλεχάντρο Γκονσάλβεζ Ιναρρίτου, Μεξικανός σκηνοθέτης / παραγωγός/σεναριογράφος, (δύο Όσκαρ). Ειδική προβολή της ταινίας του, “Birdman”. Ο Πάουελ Παουλικόφσκι, Πολωνός σκηνοθέτης. Στο φεστιβάλ παίχθηκαν οκτώ ρετρό ταινίες του “Cold War” (“Ψυχρός Πόλεμος”) και “Ιda” (βραβευμένες στα φεστιβάλ Κων/πολης, Σόφιας, Κλουζ και Θεσ/νίκης ), τα “Σερβικά έπη” (“Serbian epics”, 1992) και το “Καλοκαίρι της αγάπης” (“Summer of love”, 2004), και ο Tim Roth, σκηνοθέτης και ηθοποιός. Στις αίθουσες των master classes των Α. Ιναρρίτου και Π. Παουλικόφσκι υπήρχε το αδιαχώρητο, καθώς και στις συνεντεύξεις του δημοφιλούς Ναντάβ Λαπίντ (προβολή της ταινίας του “Συνώνυμα” (“Synonims”), βραβείο Χρυσής Άρκτου στο Βερολίνο, 2019). Οι υπαίθριες νυχτερινές προβολές (3.000 θέσεων) ήταν πάντα κατάμεστες.
Εντύπωση έκαναν η έκθεση φωτογραφίας της διάσημης Μπριζίτ Λακόμ, και η ελληνική βραδιά για το Ελληνικό Κέντρο Κινηματογράφου όπου οι επισκέπτες είχαν την ευκαιρία να συναντήσουν Έλληνες σκηνοθέτες, παραγωγούς και ηθοποιούς.
Μερικές από τις ταινίες που είδα: “Ραφές” (“Stitches”), του Μιροσλαβ Τέρζιτς (Σερβία - Βοσνία - Ερζεγοβίνη - Σλοβενία - Κροατία). Πεισμένη για την απάτη ανταλλαγής του νεογέννητου γιου της, μια μοδίστρα συγκρούεται με γιατρούς, αστυνομία και την οικογένειά της. Πολύ γνωστή ιστορία και στην Ελλάδα - προσωπική μου εμπειρία από γνωστό μαιευτήρα της
Θεσσαλονίκης). Καταπληκτική ηθοποιία. “Γάτα μέσα στον τοίχο” (“Cat in the wall”) των Βεσέλα Καζάκοβα και Νίνα Μίλεβα (Βουλγαρία - Αγγλία - Γαλλία). Κριτική της σημερινής αγγλικής ανάλγητα κοινωνίας με εγκλωβισμένους άνεργους, πρόσφυγες ή χαμηλών εισοδημάτων. Πρώτη ταινία μεγάλου μήκους δύο σκηνοθέτιδων από τη Βουλγαρία, μετά από πολλά αξιόλογα ντοκιμαντέρ - κυρίως πολιτικά. “Μο” (“Μο”), του Ράντο Δράγκομιρ (Ρουμανία). Στα όρια του θρίλερ. Δύο κοπέλες που συνελήφθησαν να αντιγράφουν στις εξετάσεις, καλούνται στο διαμέρισμα το καθηγητή με απρόσμενη κατάληξη. “Οι Σφυριχτές” (“Wistlers”) του Κορνέλιου Πορούμπολου (Ρουμανία - Γαλλία - Γερμανία). Αστυνομικοί που συνεργάζονται με τη μαφία. Το σφύριγμα είναι η τακτική «ενημέρωσης». “Ανήκειν” (“Belonging”), ενδιαφέρουσα δουλειά του νεαρού Τούρκου Μπουράκ Τσεβίκ (Τουρκία - Γαλλία - Καναδάς), βραβευμένου στο φεστιβάλ της Κλουζ (Ρουμανία). Με στιγμές έντασης στη διάπραξη φόνου κατά παραγγελία. “Αγαπημένο μου Σεράγεβο” (“Factory Sarajevo mon amour”). Δέκα σκηνοθέτες από Βοσνία - Ερζεγοβίνη - Μαυροβούνιο - Σερβία - Σλοβενία - Β. Μακεδονία - Γαλλία καταθέτουν ενδιαφέρουσες ταινίες μικρού μήκους και μία μεγάλου μήκους με θέμα το Σεράγεβο. “Πρέπει να είναι ο παράδεισος” (“It must be heaven”) του Παλαιστίνιου Ελιά Σουλεϊμάν (Γαλλία - Γερμανία - Κατάρ - Καναδάς - Τουρκία - Παλαιστίνη). Ταινία “δρόμου” (Μέση Ανατολή - Νέα Υόρκη), με αρκετά πολιτικά μηνύματα. “Συνώνυμα” (“Synonims”) του Ναβάντ Λαπίντ (Γαλλία-Ισραήλ-Γερμανία). Νεαρός Ισραηλινός μετακομίζει στο Παρίσι, απορρίπτοντας την καταγωγή του και αποφασίζει να γίνει Γάλλος με ένα… λεξικό. Βραβευμένη ταινία στα φεστιβάλ Σόφιας και Κων/πολης. “Όλα πρέπει να πέσουν” (“Everything must fall”) του Ρέχαρντ Ντεσάι (Ν. Αφρική - Ολλανδία - Βέλγιο). Σε βάθος ανάλυση του νοτιο-αφρικανικού κινήματος με σύνθημα την «παιδεία για όλους» και τα προβλήματα ηγεσίας του που έφεραν τελικά τη σύγκρουση με την αστυνομία με τις γνωστές συνέπειες.
“Όταν οι ντομάτες συνάντησαν τον Βάγκνερ” της Μαρίνας Οικονόμου (Ελλάδα). Σουρεαλιστικό ντοκιμαντέρ για την απόφαση αγροτών να συνεργαστούν για τη βελτίωση και εξαγωγή λαχανικών. Ενδιαφέρον και αισιόδοξο μήνυμα μέσα στην κρίση. “Το θαύμα στη θάλασσα Σαργάσσο” του ταλαντούχου σκηνοθέτη Σύλλα Τζουμέρκα (Ελλάδα). Σε μια επιχείρηση ιχθυοκαλλιέργειας, δύο γυναίκες επιβεβαιώνουν τη θέση τους και την ταυτότητά τους. “Το χρυσό κορίτσι” (“Golden girl”) της Δενίσα Μοράριου Τόμας (Ρουμανία). Δεκαπενταετής αγώνας νικήτριας Χρυσoύ Μεταλλίου (Σίδνεϊ, 2000) να της επιστραφεί το βραβείο που της αφαιρέθηκε μετά από τεστ ντόπινγκ, επιμένοντας ότι έγινε «εν αγνοία της». “Σεράγεβο - τρία γράμματα” (“Sarajevo - three letters”), ντοκιμαντέρ του Γκόραν Μπρέκοβιτς (Βοσνία - Ερζεγοβίνη - Σερβία - Γαλλία). Με τις συναρπαστικές συναυλίες του, Παρίσι, Ιερουσαλήμ, Κάιρο, Νέα Υόρκη και Μαρόκο και με τη συμμετοχή πολλών ορχηστρών και χορωδιών, ο δημοφιλής καλλιτέχνης από το Σεράγεβο στέλνει μουσικά και ποιητικά μηνύματα σε όλη την υφήλιο για τη συνύπαρξη, χωρίς πολέμους και χωρίς θρησκευτικές διακρίσεις: Ιουδαϊσμός - Χριστιανισμός - Ισλάμ.
