Ένα ιστορικό ντοκιμαντέρ και μοναδικό ντοκουμέντο μαρτυρίας ανθρώπων που βίωσαν ως θύματα, δράστες και παρατηρητές την εξόντωση των Ευρωπαίων Εβραίων, επιβεβαιώνοντάς την για πρώτη φορά ύστερα από χρόνια, παρουσιάζεται στις 27 Ιανουαρίου, Διεθνή Ημέρα Μνήμης των Θυμάτων του Ολοκαυτώματος και απελευθέρωσης των στρατοπέδων συγκέντρωσης Άουσβιτς - Μπίρκεναου.
Πρόκειται για την ταινία του Claude Lanzmann με τίτλο «Shoah», που, όπως ο ίδιος είχε πει, δεν έχει θέμα την επιβίωση, αλλά είναι «μια μαρτυρία για τον θάνατο». Η προβολή της με ελεύθερη είσοδο για το κοινό, θα γίνει στην αίθουσα του Exile Room της οδού Αθηνάς 12 στο Μοναστηράκι.
Στο ντοκιμαντέρ, διάρκειας εννιάμισι ωρών, ο σκηνοθέτης δεν αφήνει απλώς τους μάρτυρες να ανακαλέσουν στη μνήμη τα βιώματά τους. Μέσω της τεχνικής που χρησιμοποιεί κατά τη διάρκεια των ερωτήσεων, τους παροτρύνει να ζήσουν ξανά όσα συνέβησαν τότε. Οι ερωτήσεις του Lanzmann περιστρέφονται γύρω από τα γεγονότα στους τόπους δολοφονίας των Εβραίων και θίγουν τον μηχανισμό της γραφειοκρατίας της εξόντωσης. Ο μηχανισμός αυτός ξεκίνησε στα γκέτο και εφαρμόστηκε πλήρως στα στρατόπεδα συγκέντρωσης και εξόντωσης.
Οι λήψεις δείχνουν τους τόπους της δολοφονίας όπως ήταν στα τέλη της δεκαετίας του 1970 και στις αρχές της δεκαετίας του 1980. Η διαφωτιστική επίδραση της ταινίας βασίζεται στο μοντάζ των δηλώσεων των μαρτύρων και των ιστορικών τόπων στους οποίους αναφέρονται οι αναμνήσεις. Ο σκηνοθέτης, αναφερόμενος στην ταινία του, λέει μεταξύ άλλων:
«Πήγα στα μέρη αυτά, μόνος, και κατάλαβα ότι πρέπει να συνδυάσει κανείς τα πράγματα. Πρέπει να γνωρίζεις και να δεις, να δεις και να γνωρίζεις. Γι’ αυτό και το ζήτημα των τόπων είναι τόσο ουσιώδες. Πρόκειται για ένα φιλμ άμεσα συνυφασμένο με τον τόπο, ένα τοπογραφικό, ένα γεωγραφικό φιλμ».
Διευκρινίζει μάλιστα πως «η ταινία δεν είχε στόχο να ενημερώσει για πράγματα που μπορεί κανείς να βρει και σε βιβλία Ιστορίας. Εστιάζει στους πραγματικούς τόπους του σήμερα και στα πρόσωπα, τα σώματα των μαρτύρων. Δεν υπάρχει σχολιασμός, φωνή off. Πρόκειται πραγματικά για την αποκατάσταση της έννοιας του μάρτυρα».
Αρχισυντάκτης του θρυλικού περιοδικού “Les Temps Modernes”, ο Claude Lanzmann, που γεννήθηκε και πέθανε στο Παρίσι σε ηλικία 92 ετών το 2018, ήταν μαθητής Λυκείου όταν προσχώρησε το 1943 στην αντίσταση του Κλερμόν - Φεράν και έδρασε σε συνθήκες παρανομίας. Το 1947 έλαβε τον διδακτορικό του τίτλο στη Φιλοσοφία και δίδαξε ως λέκτορας στο Ελεύθερο Πανεπιστήμιο του Βερολίνου.
Από το 1970 παρουσίασε τις πρώτες κινηματογραφικές δουλειές του και ξεκίνησε την πολιτική του δράση κατά της γαλλικής πολιτικής στην Αλγερία, ενώ το καλοκαίρι του 1973 άρχισε να δουλεύει πάνω στην ταινία “Shoah”, την οποία ολοκλήρωσε το 1985 - δηλαδή 12 χρόνια αργότερα. Η ταινία έτυχε παγκόσμιας αναγνώρισης και αποτελεί γεγονός τόσο από κινηματογραφική όσο από ιστορική άποψη.
«Shoah» στα εβραϊκά σημαίνει βάραθρο, εξολόθρευση, έρεβος, μεγάλη καταστροφή, συμφορά, πτώση. Και χρησιμοποιείται πλέον ως συνώνυμο για τη μαζική εξόντωση του ευρωπαϊκού εβραϊσμού την περίοδο του εθνικοσοσιαλισμού.
Αυτό το ντοκιμαντέρ, που θεωρείται η πιο ριζοσπαστική και ολοκληρωμένη καταγραφή της εξόντωσης των Εβραίων της Ευρώπης από το ναζιστικό καθεστώς, χαρακτηρίστηκε από τη Σιμόν Ντε Μποβουάρ «ένα θρηνητικό τραγούδι πολλών που ενώνουν τις φωνές τους. Ένα αληθινό αριστούργημα», ενώ ο Βίλι Μπραντ είχε μιλήσει για «ένα συγκλονιστικό ντοκιμαντέρ που καταφέρνει να αποτυπώσει με ακρίβεια τον απάνθρωπο μηχανισμό εξόντωσης».
Στην προβολή θα πάρουν μέρος με παρουσιάσεις τους ο ντοκιμαντερίστας Χρήστος Καρακέπελης, η συγγραφέας και δημοσιογράφος Κατερίνα Οικονομάκου και η Εύα Στεφανή, καθηγήτρια Ιστορίας και Θεωρίας του Κινηματογράφου στο ΕΚΠΑ, σκηνοθέτης ταινιών ντοκιμαντέρ και εικαστικός.
Η προβολή στο Exile Room, Αθηνάς 12, 3ος όροφος, θα αρχίσει στις 2 το μεσημέρι, θα διαθέτει ελληνικούς υπότιτλους και γίνεται την ίδια ημέρα ταυτόχρονα σε όλον τον κόσμο με πρωτοβουλία του Διεθνούς Φεστιβάλ Λογοτεχνίας του Βερολίνου.
