Μέσα σε μια φαντασμαγορία φωτός, ήχων, πολύτιμων εκθεμάτων, ποίησης και συμβολισμών για τη διαχρονική πορεία του ανθρώπου στο χρόνο και τον πολιτισμό εγκαινιάστηκε από τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας Προκόπη Παυλόπουλο, παρουσία του υπουργού Πολιτισμού Αριστείδη Μπαλτά, χθες, ακριβώς την ημέρα της επετείου από τη θεμελίωσή του, η περιοδική έκθεση "Οδύσσειες", κορυφαία επετειακή εκδήλωση με την οποία το Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο γιορτάζει τα 150 χρόνια της διαδρομής του.
Απλωμένη σε τρεις αίθουσες, όσοι και οι θεματικοί της άξονες, το "Ταξίδι", οι "Ιθάκες" και η "Έξοδος", η έκθεση εμπνέεται από τον αρχετυπικό χαρακτήρα του Οδυσσέα για να αφηγηθεί μέσα από εμβληματικά αλλά και λιγότερο γνωστά έργα του Μουσείου, το μακρύ χρονικό του δοκιμαζόμενου ανθρώπου και τον αγώνα του να τιθασεύσει το περιβάλλον, να κατακτήσει τη γνώση, να συμβιώσει σε ευνομούμενες πολιτείες, να ταξιδέψει να σταθεί απέναντι στη φθαρτότητά του με τη βοήθεια του έρωτα και της δημιουργίας. Εκθέματα από την 5η χιλιετία ώς την ύστερη αρχαιότητα από τις συλλογές και τις αποθήκες του Αρχαιολογικού Μουσείου αλλά και πολύτιμα δάνεια ελληνικών και ξένων μουσείων βρήκαν τον προορισμό τους σ' αυτό το ταξίδι.
Π. Παυλόπουλος: Τα εκθέματα εκπροσωπούν τον άνθρωπο
Κάπως έτσι, άλλωστε, όπως επισήμανε και ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας, "Τα 150 χρόνια του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου εκφράζουν την ουσιαστική παγκοσμιότητα και παγκοσμιοποίηση του Πολιτισμού. Μια παγκοσμιοποίηση που διαφέρει ριζικά από κάθε άλλη και τιμά στο ακέραιο το όνομά της, δοθέντος ότι αναδεικνύει τον άνθρωπο ως καθολικό σύμβολο δημιουργίας και ελεύθερης ανάπτυξης της προσωπικότητάς του, έτοιμο να προσθέσει στο γίγνεσθαι αλλά και εξίσου έτοιμο να αντισταθεί σε κάθε μορφής καταπίεση και, πολύ περισσότερο, σε κάθε είδους τυραννία. Δηλαδή τον άνθρωπο ως εκφραστή και υπέρμαχο της ελευθερίας στην πιο γνήσια αλλά και την πιο παραγωγική μορφή της. Τον άνθρωπο που στο ανοιχτό και πολύβουο θέατρο της παγκόσμιας Ιστορίας υποδύθηκε, με την ίδια πάντα προσήλωση στον ιερό ρόλο του, άλλοτε τον Προμηθέα και άλλοτε την Αντιγόνη, έχοντας τον Ελπήνορα ως παράδειγμα προς αποφυγή".
Παράλληλα, ο κ. Προκόπης Παυλόπουλος επισήμανε ότι "Τα εκθέματα του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου εκπροσωπούν μέσα στον χρόνο όχι μόνο τον Έλληνα, αλλά τον άνθρωπο γενικώς".
Αρ. Μπαλτάς: Έκθεση - αποτύπωμα της πορείας της χώρας
Για "ιστορική ημέρα" έκανε λόγο ο υπουργός Πολιτισμού Αριστείδης Μπαλτάς, που, όπως είπε, ξεκίνησε χθες το μεσημέρι με το forum "Kίνα - Ευρώπη: Πολιτιστικοί διάλογοι στην Ελλάδα" από την αίθουσα του Βωμού του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου, όπου με τον κ. Liu Yunshan, μέλος της Μόνιμης Επιτροπής το Πολιτικού Γραφείου της Κεντρικής Επιτροπής του Κ.Κ. Κίνας, κατέληξαν ότι το επόμενο έτος θα είναι Έτος Πολιτιστικών Ανταλλαγών Ελλάδας και Κίνας και συνεργασίας στον πολιτιστικό τομέα. Στη συνέχεια, παρουσία του προέδρου της Βουλής Νίκου Βούτση και του πρέσβη της Λαϊκής Δημοκρατίας της Κίνας στην Αθήνα Zou Xiaoli, έγιναν τα αποκαλυπτήρια κινεζικού χάλκινου αγγείου της πρώτης χιλιετίας π.Χ., το οποίο θα παραμείνει στην αίθουσα του Βωμού για τρεις μήνες για την επέτειο των 150 του Μουσείου όπως είπε ο υπουργός.
"Αναλογιζόμενος κανείς σήμερα τα 150 χρόνια, θα σκεφτεί ότι αυτά τα χρόνια ήταν έντονα, με εναλλαγές πολέμων, καθεστώτων, σύντομες περιόδους ειρήνης, έτη πολλαπλά βασανισμένα. Ταυτόχρονα, το Αρχαιολογικό Μουσείο ήταν σαν να κράταγε εδώ μια έννοια συνέχειας, για να μας θυμίζει από πού ερχόμαστε και πού θέλουμε να φτάσουμε ως χώρα" τόνισε ο Αριστείδης Μπαλτάς, υπογραμμίζοντας ότι "η συνέχεια του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου δείχνει ότι μπορούμε και ως Ελλάδα να παραμείνουμε συνεχείς". Η έκθεση "Οδύσσειες" κατά τον υπουργό Πολιτισμού αποτελεί το "ακριβέστερο" αποτύπωμα "για όλη την πορεία αυτής της χώρας, από τον κυκλαδικό και τον μινωικό πολιτισμό ώς τις μέρες μας. Αυτού του τύπου τη συνέχεια αποτυπώνει το Αρχαιολογικό Μουσείο, πώς δηλαδή διαφορετικοί πολιτισμοί ακολούθησαν ο ένας τον άλλο" επισήμανε, καταλήγοντας ότι και για τους δύο λόγους, τη συνάντηση με τους Κινέζους και τα εγκαίνια της έκθεσης, "η ημέρα μπορεί να είναι ιστορική γέφυρα".
Μ. Λαγογιάννη: Το κοινό αποτύπωμα του ανθρώπου στους αιώνες
Η διευθύντρια του Μουσείου Μαρία Λαγογιάννη, υποδεχόμενη τους προσκεκλημένους, τόνισε ότι τα 184 εκθέματα παρουσιάζονται "σε μια γοητευτική αλληλουχία πολιτιστικών διαστρωματώσεων, επιτρέποντας στον επισκέπτη της έκθεσης να διακρίνει διαφοροποιήσεις και να ανιχνεύσει στοιχεία που ενυπάρχουν και παραμένουν αναλλοίωτα στον χρόνο, συνιστώντας το κοινό αποτύπωμα του ανθρώπου στους αιώνες, στις εποχές, στους πολιτισμούς".
Έπειτα από μια σύντομη μουσική παρένθεση από το Mellos Brass και την Όλια Λαζαρίδου, που απήγγειλε την “Ιθάκη” του Καβάφη, η κ. Λαγογιάννη ξενάγησε τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας στην έκθεση.
Τα εκθέματα
Ήχοι από πλοίο που πλέει στον "οίνοπα πόντο", τη μαβιά τρικυμισμένη θάλασσα, με το άγαλμα του αγέροχου Ποσειδώνα, του θεού που ορίζει τη θάλασσα να κυριαρχεί και ένα νοητό πλοίο-κιβωτό του ελληνικού και του μεσογειακού πολιτισμού υποδέχονται τον επισκέπτη στην πρώτη αίθουσα που φιλοξενεί τη θεματική του “Ταξιδιού”. Μελανόμορφοι αμφορείς, αγγεία με αναπαραστάσεις του Ηρακλή, του Περσέα, των Αργοναυτών αλλά και ένα αργυρό αγγείο χετιτικής προέλευσης σε σχήμα ελαφιού του 16ου αι. π.Χ., αυγά στρουθοκαμήλου από την Αίγυπτο και ένα χάλκινο ειδώλιο του πολεμικού θεού Ρεσέφ από τη Συροπαλαιστίνη αφηγούνται μύθους και ιστορίες για ανθρώπους και ήρωες. Την ίδια ώρα, ο έναστρος ουρανός που αντίκριζε ο Οδυσσέας επιστρέφοντας στην Ιθάκη, στην προσομείωση της εφαρμογής που πρόσφερε το Ίδρυμα Ευγενίδου στην έκθεση, συνοδεύει τον επισκέπτη. Αυτό το νοητό πλοίο με τα εκθέματά του φέρει τις ιδέες, τις ανταλλαγές, την επινόηση του εμπορίου και την εξέλιξή του. "Θα μπορούσε από μόνο του να είναι ένα μητροπολιτικό μουσείο της Μεσογείου" ακούμε να λέει αρχαιολόγος του Μουσείου.
Εμπνευσμένες από τον νόστο του Οδυσσέα, οι "Ιθάκες", θεματικός άξονας της δεύτερης αίθουσας, αφιερώνονται στις πατρίδες όλων των ανθρώπων. Ομάδες εκθεμάτων διασυνδέουν την έννοια του τόπου και των κοινωνιών του ανθρώπου, των πολιτευμάτων που επινόησε για τη συμβίωση και τη δημιουργία, τη Δημοκρατία αλλά και τους κινδύνους του ως συλλογικό όν.
Με το μαρμάρινο άγαλμα του Διαδούμενου από τη Δήλο, πλημμυρισμένο από φως, η έκπληξη περιμένει τον επισκέπτη στην τελευταία αίθουσα, που φιλοξενεί τη θεματική της “Εξόδου”, σηματοδοτώντας την έξοδο του ανθρώπου από τον περιορισμό του ανθρώπινου βίου. Ή έξοδος που προσφέρει η σκέψη, όπως αποτυπώνεται μέσα από τις ψηφιακές εφαρμογές του Μηχανισμού των Αντικυθήρων, της Γραμμικής Γραφής Β' ή του αποτυπώματος του γραφέα της. Έξοδος μέσα από τη διανόηση, την επιστήμη αλλά και τη θεϊκή δύναμη έτσι όπως τη σμίλεψε το ανθρώπινο χέρι φιλοτεχνώντας το άγαλμα του κεραύνιου Διός, ενός από τα εντυπωσιακά εκθέματα, αλλά και η σήμανση της ώρας του ανθρώπου, που είναι νέος και δυνατός σαν θεός, έτσι όπως αποτυπώνεται από το άγαλμα του Διαδούμενου από τη Δήλο που κυριαρχεί στην αίθουσα.
Στίχοι του Ομήρου συναντώνται μ' αυτούς του Ελύτη, του Σεφέρη, του Ρίτσου, του Καβάφη και δημιουργούν γέφυρες με τη σημερινή εποχή, ενώ οι ψηφιακές και οπτικοακουστικές εφαρμογές υπογραμμίζουν διακριτικά αυτές τις συνδέσεις. Η μουσική του Βαγγέλη Παπαθανασίου από τα έργα του "Ιθάκη" και "Voices - Dream in an Open Place" έχει τον δικό της ρόλο σ' αυτό το ταξίδι.
Τα χθεσινά εγκαίνια της έκθεσης παρακολούθησαν, μεταξύ άλλων, η γενική γραμματέας του υπουργείου Πολιτισμού Μαρία Βλαζάκη, ο βουλευτής Σάμου και συντονιστής του Τμήματος Πολιτισμού του ΣΥΡΙΖΑ Δημήτης Σεβαστάκης, πρυτάνεις, πανεπιστημιακοί, αρχαιολόγοι προϊστάμενοι των υπηρεσιών του ΥΠΠΟ, καλλιτέχνες κ.ά.
Σήμερα το Μουσείο ανοίγει δωρεάν τις πόρτες του για το κοινό με ξεναγήσεις από τους αρχαιολόγους του από τις 11 π.μ. ως τις 4 μ.μ.
