"Αυτοί οι άνθρωποι στο 'Τρίτο Στεφάνι' είναι σαν δικοί μου άνθρωποι. Οι αφηγήσεις αυτές είναι σαν να ακούω τη μάνα μου, τη θεία μου, τις γειτόνισσες της Καισαριανής ή της Φιλαδέλφειας όπου μεγάλωσα. Αφηγήσεις που ο πυρήνας τους προσδιορίζεται ανάμεσα στο 1936 και το 1952.
Γεννήθηκα το 1938. Πολλά πράγματα μου είναι γνωστά. Έζησα την Κατοχή, τους Γερμανούς, τους Ιταλούς, τον απόηχο της Δικτατορίας του Μεταξά, τον Εμφύλιο. Μου είναι γνώριμος ο λόγος του Ταχτσή. Άλλωστε γεννήθηκε δέκα χρόνια πριν από μένα" ομολογεί ο Θανάσης Παπαγεωργίου, ο οποίος σκηνοθετεί για πρώτη φορά στο Κρατικό Θέατρο Βορείου Ελλάδος το "Τρίτο Στεφάνι" του Κώστα Ταχτσή, παράσταση που κάνει πρεμιέρα στις 7 Οκτωβρίου και αναμένεται με μεγάλο ενδιαφέρον, κάτι που καταδεικνύει και η ιδιαίτερα υψηλή προπώληση.
Στην ερώτηση πώς συνομιλεί ο ίδιος με το “Τρίτο Στεφάνι”, αφού κάθε εποχή αναζητά να αναγνωρίσει τον εαυτό της μέσα σε κάθε μεγάλο έργο του παρελθόντος, ο Θανάσης Παπαγεωργίου δεν διστάζει να πει ότι "Το καινούργιο είναι το παλιό, δηλαδή αυτό που έχει ξεχαστεί. Προσπαθώ να φέρω μια αλήθεια, μια πραγματικότητα που έχω ανακαλύψει από την πείρα μου και μπορώ να πω ότι είναι αυτή που συγκινεί περισσότερο τον κόσμο".
Συνέντευξη στη Μάνια Ζούση
* Πώς προσέρχεστε σ' αυτή τη συνάντηση με ένα έργο επικό, που ο ίδιος ο συγγραφέας του το χαρακτηρίζει «μια σύγχρονη ελληνική ιλαροτραγωδία», προσθέτοντας ότι «εκφράζει και θα εκφράζει για πολύ καιρό ακόμα τον ψυχισμό του Έλληνα»;
Με συγκίνηση και με βαθιά υπόκλιση σε ένα έργο που είναι βίωμα ζωής. Όλα όσα λέει είναι ιερά πράγματα για μένα γιατί είναι αυτά μέσα στα οποία μεγάλωσα, μέσα στα οποία γαλουχήθηκα. Δεν μπορώ να τα απαρνηθώ και να μην τα σεβαστώ και να τα δω γονυπετής.
* Κάθε εποχή αναζητά να αναγνωρίσει τον εαυτό της μέσα στο μεγάλο έργο του παρελθόντος. Ποια είναι η δική σας προσέγγιση;
Δεν με φοβίζουν αυτά τα πράγματα. Πολύ πρόσφατα ανέβασα το "Τραγούδι του Νεκρού Αδελφού". Τα τελευταία χρόνια έχω ανακατευτεί με τη βαθιά ελληνική κοινωνία. Εννοώ τη μεγάλη ελληνική κοινωνία, όχι τη μειοψηφία των πλουσίων κ.λπ. Την παλεύω αυτήν την κοινωνία, τη μαθαίνω, με διδάσκει και την ανακαλύπτω συνέχεια.
Αυτοί οι άνθρωποι στο "Τρίτο Στεφάνι" είναι σαν δικοί μου άνθρωποι. Ο πυρήνας της αφήγησης του έργου είναι από το 1936 έως το 1952. Γεννήθηκα το 1938. Πολλά πράγματα μου είναι γνωστά. Έζησα την Κατοχή, τους Γερμανούς, τους Ιταλούς, τον απόηχο της Δικτατορίας του Μεταξά, τον Εμφύλιο. Δεν μου είναι ξένα πράγματα, σε αντίθεση με τα νέα παιδιά που παίζουν στον θίασο και που έχουν ακούσει για αυτά απλώς πληροφοριακά. Είναι διαφορετικό αυτό και διαφορετικό να ξέρεις τι σημαίνει Εμφύλιος, να ακούς τη σειρήνα του πολέμου.
* Η αφήγηση στο "Τρίτο Στεφάνι" είναι μια γυναικεία αφήγηση. Τι σηματοδοτεί αυτό στην Ιστορία ενός λαού;
Η δικιά μας η γενιά μεγάλωσε με γυναίκες, γιατί τότε η γυναίκα δεν δούλευε. Μιλάω για την Αθηναία, γιατί η επαρχιώτισσα δούλευε στα χωράφια. Και ο πατέρας έφευγε το πρωί στις 6 και γύριζε το βράδυ στις 8. Άρα, λοιπόν, όλες αυτές οι αφηγήσεις είναι τόσο γνώριμες γιατί πάντα στα σκαλάκια του σπιτιού κάθονταν 7-8 γυναίκες και 2-3 παιδιά. Ώσπου να έρθει ο σύζυγος και να μαζευτούν να φάνε και τα παιδιά να πάνε για ύπνο. Οι αφηγήσεις αυτές είναι σαν να ακούω τη μάνα μου, τη θεία μου, τις γειτόνισσες της Καισαριανής ή της Φιλαδέλφειας όπου μεγάλωσα. Μου είναι γνώριμες ακόμα και οι εκφράσεις του Ταχτσή. Και εκείνος είχε ακούσματα από τη γιαγιά του. Γεννήθηκε δέκα χρόνια πριν από μένα. Μου είναι γνώριμος ακόμα και ο λόγος έτσι όπως τον χρησιμοποιεί.
* Ο σκηνοθέτης είναι ο σύγχρονος αφηγητής του έργου. Και οι θεατρικές παραστάσεις ζουν και πάλλονται σε μια σύγχρονη εποχή. Ποια η σκηνική σας αφήγηση;
Το καινούργιο είναι το παλιό, αυτό δηλαδή που έχει ξεχαστεί. Αυτό προσπαθώ να φέρω. Προσπαθώ να φέρω μια αλήθεια, μια πραγματικότητα που έχω ανακαλύψει από την πείρα μου και μπορώ να πω ότι είναι αυτή που συγκινεί περισσότερο τον κόσμο. Την έζησα τελευταία φορά με το «Πανηγύρι» του Κεχαΐδη, όπου είδα τον κόσμο να συγκινείται από πράγματα ξένα σχεδόν, αλλά διέκρινε ότι είναι ακριβώς στην ίδια μοίρα, στον ίδιο τρόπο έκφρασης και αντιμετώπισης της μοίρας. Αυτό που προσπαθώ να αφηγηθώ τώρα είναι να καταλάβουν οι ηθοποιοί ότι αυτοί οι άνθρωποι δεν είναι γραφικοί τύποι, αλλά αληθινοί και πραγματικοί. Δεν σηκώνει να κάνεις τσαχπινιές με τη διάλεκτο της Εκάβης, καθώς είναι αυτή που δηλώνει μια ημιμάθεια της εποχής όπου ξέραμε μισή καθαρεύουσα και μισή δημοτική και τα είχαμε μπερδέψει και δεν ξέραμε τι μιλούσαμε.
Στον λαϊκό και καθημερινό λόγο αυτά έχουν σημασία. Όταν η Εκάβη λέει «δεν ηδυνάμην», ενώ όλα τα άλλα είναι «σκατά στα μούτρα της της ρουφιάνας», καταλαβαίνεις τι σημαίνει το «δεν ηδυνάμην». Αυτά δεν μπορούν να περάσουν ξώφαλτσα. Αυτή είναι η διαφορά. Δεν φέρνω τίποτα καινούργιο. Φέρνω ξανά το παλιό και, όσο μπορώ, μια αλήθεια για να την ξαναβάλω στη θέση της».
* Ποια είναι η Εκάβη και ποια η Νίνα;
Η Εκάβη είναι ο οδοστρωτήρας. Ο άνθρωπος που περνάει και τα παρασέρνει όλα στο διάβα του. Η Νίνα είναι μια καλή ακροάτρια κι αυτό λέει πάρα πολλά και όταν αφηγείται τη δική της ζωή, το κάνει όχι για να υποσκελίσει την Εκάβη, αλλά επειδή έχει δει τη ζωή από άλλη ματιά. Έχει κάνει τρεις γάμους από οικονομικό συμφέρον. Η Εκάβη δεν ξαναπαντρεύτηκε. Έμεινε με τέσσερα παιδιά παρ' όλο που το έλεγε η ψυχούλα της. Η Νίνα είναι το alter ego της Εκάβης, η οποία είναι πιο έντιμος και πιο καθαρός άνθρωπος. Η Νίνα είναι μια αστή συμφεροντολόγα.
* Πρώτη φορά συνεργάζεστε με το ΚΘΒΕ σε μια παράσταση που φαίνεται να αναμένει με ενδιαφέρον το κοινό της πόλης.
Έχουν δοθεί 2.000 εισιτήρια στην προπώληση και όσο πλησιάζουμε στην πρεμιέρα αυξάνονται κατά 200 την ημέρα. Προμηνύεται μια επιτυχία, το περιμένουν πάρα πολύ. Οι ηθοποιοί έχουν τεράστια δίψα για κάτι διαφορετικό και αλλιώτικο.
* Τι έχει να μάθει ένας νέος θεατής από την Εκάβη και τη Νίνα;
Δεν έχει αλλάξει τίποτα. Ο Έλληνας, παραμένει Έλληνας όπως ήταν και τότε, η μικρότητα παραμένει μικρότητα και η μεγαλοσύνη παραμένει μεγαλοσύνη. Η Ελλάδα είναι οι άνθρωποί της, αυτοί διαμόρφωσαν την Ιστορία της. Η Νίνα και η Εκάβη έχουν φτιάξει την Ιστορία της Ελλάδας.
