Από το πρωινό της εκείνη η ημέρα έμοιαζε διαφορετική. Στην Ακρόπολη, έπειτα από τρεισήμισι χρόνια, δεν κυματίζει η σβάστικα. Οι καμπάνες διαλαλούν το νέο, οι Αθηναίοι πλημμυρίζουν τους δρόμους της πόλης. Έπειτα από 1.624 ημέρες κατοχής, οι Γερμανοί φεύγουν από την πρωτεύουσα αφήνοντας πίσω τους μια κατεστραμμένη πόλη που μετράει 40-45.000 νεκρούς από την πείνα, 1.800 και πλέον εκτελεσμένους, περίπου 2.000 νεκρούς από τις εμφύλιες συγκρούσεις που υποδαύλιζαν συστηματικά οι κατακτητές. Όμως εκείνη την Πέμπτη 12 Οκτωβρίου 1944 η πόλη γιορτάζει. Την ελευθερία της.
Αυτή την κομβική ιστορική στιγμή της λήξης της ναζιστικής θηριωδίας, που, σε αντίθεση με την υπόλοιπη Ευρώπη, η χώρα μας ξεχνά, δίνοντας προβάδισμα στη μνήμη τής έναρξης του πολέμου, επιδιώκει τα τελευταία χρόνια να επαναφέρει στο προσκήνιο ο ιστορικός Μενέλαος Χαραλαμπίδης. Το πρόγραμμα "12 Οκτωβρίου 1944 - Η Αθήνα ελεύθερη", που γεννήθηκε μέσα από τη διαδικασία των ιστορικών περιπάτων την τελευταία πενταετία και πέρσι πήρε ευρύτερη έκταση με τη διοργάνωση αφιερωματικών εκδηλώσεων, φέτος, οπότε συμπληρώνονται 72 χρόνια από την αποχώρηση των ναζιστικών στρατευμάτων, επεκτείνεται χρονικά, θεματικά και σε αριθμό επιστημονικών και πολιτιστικών δράσεων επιδιώκοντας να ρίξει γέφυρες ανάμεσα στην ιστορία της πόλης, τη μνήμη και τους πολίτες της.
"Αυτές οι εκδηλώσεις συμβάλλουν στο να δημιουργηθεί μια δημόσια συζήτηση γύρω από αυτά τα ιστορικά γεγονότα και είναι μια ευκαιρία να προσεγγίσουμε με νηφαλιότητα δύσκολες στιγμές του παρελθόντος" υπογραμμίζει ο γνωστός ιστορικός. Εξηγώντας γιατί η Απελευθέρωση της Αθήνας δεν έχει καταγραφεί ακόμα στη συλλογική μνήμη, επισημαίνει ότι "Είναι ένα γεγονός που δεν αναδείχτηκε όσο η έναρξη του πολέμου, η 28η Οκτωβρίου, διότι ακολούθησαν πολύ δύσκολες ιστορικά περίοδοι, τα Δεκεμβριανά και ο Εμφύλιος. Για να γιορτάσει κάποιος την Απελευθέρωση, θα πρέπει να απαντήσει στο ποιος απελευθέρωσε τη χώρα και σε διάφορα άλλα 'ενοχλητικά' ερωτήματα, όπως ποιοι συνεργάστηκαν με τους κατακτητές και ποια η πορεία τους μετά τη λήξη του πολέμου".
Υπό τη συνθήκη της σηματοδότησης της έναρξης μιας δημόσιας συζήτησης, ο Μενέλαος Χαραλαμπίδης, όταν αναφέρεται στην Απελευθέρωση της Αθήνας, επιμένει να χρησιμοποιεί τη λέξη γιορτή. "Προσπαθούμε να καθιερώσουμε μια γιορτή για την Απελευθέρωση της Αθήνας, για τους Αθηναίους, μια γιορτή μνήμης, μια γιορτή δημόσιας Ιστορίας και στόχος είναι μέσα απ' αυτές τις εκδηλώσεις να αναδείξουμε ότι νεότερο έχει η επιστημονική έρευνα για την περίοδο της Κατοχής" λέει, επισημαίνοντας ότι ακριβώς "γι' αυτό τον λόγο όλες οι εκδηλώσεις είναι πλήρως επιστημονικά τεκμηριωμένες". Άλλωστε, η επιστημονική έρευνα της τελευταίας δεκαπενταετίας, όπως υπενθυμίζει, "έχει αναδείξει πολλές πτυχές της περιόδου της Κατοχής, των Δεκεμβριανών και του Εμφυλίου που εξακολουθούν να είναι άγνωστες μέχρι σήμερα, γιατί πολύ απλά δεν έχουν γίνει κτήμα ενός ευρύτερου κοινού παρά μόνο της επιστημονικής κοινότητας".
Το φετινό πρόγραμμα των δράσεων απλώνεται σε όλη τη διάρκεια του Οκτωβρίου. Το Πολιτιστικό Κέντρο του Δήμου Αθηναίων "Μελίνα" (πρώην πιλοποιείο Πουλόπουλου) στο Θησείο γίνεται το ορμητήριο του εορτασμού, καθώς φιλοξενεί από χθες ώς τις 30 του μήνα, την έκθεση αρχειακού και φωτογραφικού υλικού "Αθήνα 1940-1944. Η πόλη και οι άνθρωποί της. Πόλεμος, Κατοχή, Αντίσταση, Απελευθέρωση" και "Θεσσαλονίκη, ημέρες Κατοχής και Απελευθέρωσης", καθώς και τη θεματική έκθεση βιβλίου που θα εγκαινιάσει ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας Προκόπης Παυλόπουλος την Πέμπτη. Επιπλέον, φιλοξενεί την έκθεση εικαστικών δημιουργιών αποφοίτων της ΑΣΚΤ "Ενάντια στη μέρα. Εικαστικές αφηγήσεις της Απελευθέρωσης" καθώς και την έκθεση κόμικς "Ένα γλυκό ξημέρωμα. Ιστορίες κόμικς για την κατοχική Αθήνα".
Στο αποκορύφωμα του εορτασμού, την Τετάρτη 12 Οκτωβρίου, στην Πλατεία Κοτζιά, ο Θάνος Μικρούτσικος και ο Μίλτος Πασχαλίδης τραγουδούν και τιμούν την Απελευθέρωση (8 μ.μ.), ενώ στο Αρχαιολογικό Μουσείο Αθηνών αρχαιολόγοι του μουσείου ξεναγούν ομάδες 40 ατόμων στους χώρους που κρύφτηκαν οι αρχαιότητες προκειμένου να προστατευτούν από τα κατοχικά στρατεύματα (11-12 π.μ.).
«Οι νότες του Πολέμου. Τα τραγούδια της Κατοχής, της Αντίστασης και της Απελευθέρωσης» θα ακουστούν και στο Κτήριο Μπλοκ 15, στρατόπεδο Καραϊσκάκης Α' στο Χαϊδάρι, από τον Βασίλη Κορακάκη και τη Σταρούλα Μανωλοπούλου σε επιμένεια Μάνιας Παπαδημητρίου και Αλέξη Βάκη (5/10), ενώ δεν θα λείψει και ο ιστορικός περίπατος στην κατοχική Αθήνα με τον ιστορικό Μενέλαο Χαραλαμπίδη και αφετηρία τα Προπύλαια του Πανεπιστημίου Αθηνών (9/10) αλλά και ένα τριήμερο προβολών με "Εικόνες της απελευθέρωσης στην Ευρώπη" στην Ταινιοθήκη της Ελλάδας (24-25/10). Όσοι περνούν από τον σταθμό του μετρό στο Σύνταγμα θα έχουν την ευκαιρία να δουν την έκθεση "Τύπος και Λογοτεχνία στα χρόνια της Κατοχής και της Αντίστασης" (13-16/10). Θα πραγματοποιηθούν επίσης ημερίδα για τον Τύπο και την προπαγάνδα στην Κατοχή και την Απελευθέρωση (13/10), επιστημονική συζήτηση για τη συμβολή των Ελλήνων ναυτικών στον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο στο Hellas Liberty στην Ακτή Βασιλειάδη, στο λιμάνι του Πειραιά (Πύλη Ε2, 19/10), ενώ σε ειδική εκδήλωση στο Πολεμικό Μουσείο θα παρουσιαστεί το αρχείο της Βέρμαχτ για τη Μάχη της Κρήτης (25/10). Τέλος, θα πραγματοποιηθεί αγώνας δρόμου από το στρατόπεδο Καραϊσκάκης στο Χαϊδάρι μέχρι το Σκοπευτήριο Καισαριανής (6/11).
Οι εκδηλώσεις οργανώνονται με τη συμβολή των ιστορικών Βασιλικής Λάζου και Γιάννη Σκαλιδάκη, τη συνεργασία στη διοργάνωση του Ιδρύματος της Βουλής των Ελλήνων για τον Κοινοβουλευτισμό και τη Δημοκρατία, της Περιφέρειας Αττικής, του Δήμου Αθηναίων, της ΕΡΤ, των Γενικών Αρχείων του Κράτους και τη συμμετοχή υπουργείων, δημόσιων φορέων, αρχείων, ερευνητικών ιδρυμάτων και μουσείων.
Πόλυ Κρημνιώτη
