«Πώς είναι αλήθεια η κατάσταση τώρα στην Ελλάδα με την κρίση; Πώς τοποθετούνται οι συγγραφείς απέναντι σ’ αυτό;» ερωτήματα, που, συνοδευόμενα από ένα βλέμμα βαθιάς απορίας, μου τέθηκαν συχνά από σπουδαστές ξενόγλωσσων φιλολογιών σε πανεπιστήμια της Αγγλίας. Η στάση των Άγγλων φοιτητών δεν είναι απλή συνέπεια της στροφής του διεθνούς ενδιαφέροντος στην κρίση χρέους της «ασήμαντης» Ελλάδας. Περισσότερο αναδεικνύει το γνήσιο ενδιαφέρον του ξένου αναγνωστικού κοινού να γνωρίσει το πώς αυτή βιώνεται στο μικρο-επίπεδο, όχι μέσα από τους τίτλους ειδήσεων αλλά μέσα από τον μεταμορφωτικό φακό της τέχνης. Δεν θα ήταν υπερβολή λοιπόν να πούμε πως η αισθητικοποίηση της οικονομικής κρίσης λειτούργησε και ως μια επιτυχημένη τεχνική μάρκετινγκ, οδηγώντας στη μετάφραση και προώθηση της εγχώριας λογοτεχνίας σε εκδοτικούς οίκους του εξωτερικού.
Μετά το θερμό καλοκαίρι του επαπειλούμενου Grexit και με την πιθανολογούμενη έξοδο της Ελλάδας από την Ευρωζώνη να πρωταγωνιστεί στα διεθνή media, τον Νοέμβρη του 2015 κυκλοφορεί η ποιητική συλλογή, "Futures: Poetry of the Greek Crisis" (εκδ. Penned in the Margins), σε επιμέλεια και μετάφραση του Θοδωρή Χιώτη, συνεργάτη και project manager του Αρχείου Καβάφη στο Ίδρυμα Ωνάση. Νέοι ποιητές, Έλληνες ή με ιδιαίτερη σχέση με την Ελλάδα, αποτυπώνουν στον παλμό της γραφής τους τη διάλυση στο κοινωνικό και προσωπικό επίπεδο, αρθρώνοντας λόγο μαχητικό και ανυπάκουο. Το τολμηρό ποιητικό λεξιλόγιο αναμειγνύεται με το τεχνικοοικονομικό λεξιλόγιο της κρίσης, σημαίνοντας, πάντως, ένα άνοιγμα προς το μέλλον (βλ. τον τίτλο "Futures"), το οποίο δεν διαγράφεται απαραίτητα δυσοίωνο.
Ύστερα από λίγους μήνες, τον Μάρτιο του 2016, κυκλοφόρησε η αγγλική μετάφραση από την Karen Emmerich της βραβευμένης συλλογής διηγημάτων του Χρήστου Οικονόμου, "Κάτι θα γίνει, θα δεις" (εκδ. Πόλις), από τις εκδόσεις Archipelagos, με την ιταλική (Editori Riuniti, 2012) και γερμανική (C.H. Beck, 2013) μετάφραση να προηγούνται. Ας σημειωθεί πως ο Οικονόμου, ανοίγοντας ένα παράθυρο θέασης στη ζέουσα πραγματικότητα, υπογραμμίζει την ενυπάρχουσα αλληλεγγύη και βαθιά πίστη στη θετική αλλαγή, μιλώντας ευρύτερα για την ανθρώπινη κατάσταση. Το στοιχείο αυτό αναμφίβολα συνέβαλε στη μεγάλη απήχηση που βρήκε η συλλογή στον διεθνή Τύπο, με τη "La Repubblica" να χαρακτηρίζει τον Οικονόμου τον «Έλληνα Faulkner».
Τον Απρίλιο του 2016, ακολουθεί η ποιητική ανθολογία, "Austerity Measures: The New Greek Poetry" (εκδ. Penguin), σε επιμέλεια της Karen Van Dyck, καθηγήτριας Νεοελληνικής Λογοτεχνίας στο Πανεπιστήμιο Columbia. Με «πιασάρικη» κεφαλίδα τη φράση του Γιάννη Βαρουφάκη «Αυτό αξίζει ένα διεθνές κοινό. Τώρα!», η συλλογή αναλαμβάνει να καταγράψει τον πρωτοφανή καλλιτεχνικό αναβρασμό, που, σύμφωνα με τη Van Dyck, γεννήθηκε στην Ελλάδα της κρίσης, αναδεικνύοντας ταλαντούχους ποιητές, πολλών εκ των οποίων το έργο εκδίδεται ή/και μεταφράζεται για πρώτη φορά. Πρόκειται για μια νέα γενιά ποιητών, που μιλά χαμηλόφωνα όσο και ασκεί πολιτική κριτική, αποκαλύπτοντας πιθανές πραγματικότητες. Τροφοδοτεί τη λογοτεχνική της φαρέτρα με τα βιώματα της κρίσης, της ανεργίας, του χάους, αλλά και του σθένους, μέσα στα blogs, τα social media, τα περιοδικά και τους τοίχους των κτηρίων. Το γεγονός πως η ανθολογία δεν προβλήθηκε ιδιαίτερα στα ελληνικά μέσα γεννά ερωτήματα για την αμηχανία (και δυσπιστία) των Ελλήνων κριτικών απέναντι στην αισθητική ποιότητα του εν λόγω λογοτεχνικού οίστρου.
Προσεγγίζοντας τον δέκατο χρόνο της περιώνυμης «κρίσης», με την προσφυγική κρίση, την εμπόλεμη Συρία και την πολιτική καρικατούρα του Ντόναλντ Τραμπ να επισκιάζουν τα ελληνικά τεκταινόμενα στη διεθνή σκηνή, η ελληνική λογοτεχνία -με προεξάρχουσα την ποίηση- φαίνεται να προσελκύει διεθνείς αναγνώστες με την πλέον θεματική σφραγίδα των «μέτρων λιτότητας». Οι παραπάνω εκδόσεις συντείνουν στην προβολή μιας πολιτισμικά ακμάζουσας Ελλάδας, παρά την οικονομική της δυστοκία. Πιο σημαντικά, σφυγμομετρούν το παρόν με έμφαση στα ανατρεπτικά, αντισυμβατικά του συστατικά, σκιαγραφώντας την ποιητική της αλλαγής, όπως προοιωνίζεται από μια γενιά καλλιτεχνών με οράματα για το μέλλον.
* Η Βασιλική Καϊσίδου είναι υποψήφια διδάκτωρ Νεοελληνικής Λογοτεχνίας στο Πανεπιστήμιο του Birmingham
