της Κωστούλας Τωμαδάκη
Μετά από δεκαετίες αποκλεισμών και εξοστρακισμών, τα αμερικανικά μουσεία, ξαναγράφοντας την ιστορία της τέχνης του 20ού αιώνα, συμπεριλαμβάνουν τους Αφροαμερικανούς καλλιτέχνες στις συλλογές τους.
"Υπήρχε ένα αστείο για πολύ καιρό. Αν κάποιος πήγαινε σε ένα μουσείο, θα σκεφτόταν ότι η Αμερική είχε δύο μαύρους καλλιτέχνες -τον Jacob Lawrence και τον Romare Bearden. Νομίζω ότι τώρα συντελείται μια ριζική αλλαγή. Δεν συμβαίνει παντού, και υπάρχει ακόμη πολύς δρόμος να διανύσουμε, αλλά υπάρχει δυναμική" λέει η Lowery Stokes Sims, η πρώτη Αφροαμερικανή επιμελήτρια στο Μητροπολιτικό Μουσείο Τέχνης από το 1972 ώς το 1999 και μετέπειτα πρόεδρος στο Μουσείο του Χάρλεμ.
Τα αίτια της στροφής των μουσείων στην αφροαμερικανική τέχνη υπερβαίνουν την απλή υποχώρηση της ρατσιστικής αντιμετώπισης των μαύρων καλλιτεχνών. Η αλλαγή είναι μέρος ευρύτερης επανάστασης που είναι σε εξέλιξη σε μουσεία, πανεπιστημιακά ιδρύματα, χώρους τέχνης και κυρίως στην ίδια την κοινωνία.
Ο ζωγράφος Norman W. Lewis (1909 - 1979) σπάνια παραπονιόταν για τον αποκλεισμό του από τις γκαλερί και τα μεγάλα μουσεία της πατρίδας του. Όταν το 1979 πέθαινε από καρκίνο, έκανε μια πρόβλεψη στην οικογένειά του: "Νομίζω ότι θα περάσουν περίπου 30 χρόνια, ίσως και 40, προτού σταματήσουν οι άνθρωποι που θαυμάζουν τα έργα μου να αναρωτιούνται αν είμαι λευκός ή μαύρος", υπενθύμισε πρόσφατα η κόρη του, Ταρίν.
Μόλις τα τελευταία πέντε χρόνια, έργα του Αφροαμερικανού καλλιτέχνη έχουν αποκτηθεί από την Εθνική Πινακοθήκη στην Ουάσιγκτον, το Μουσείο Καλών Τεχνών της Βοστώνης, το Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης στο Μανχάταν. Όπως ο Lewis, έτσι και άλλοι σημαντικοί Αφροαμερικανοί καλλιτέχνες απουσιάζουν από τις μόνιμες συλλογές των γνωστών γκαλερί και των μεγάλων μουσείων της Αμερικής.
Ο ζωγράφος και χαράκτης Eldzier Cortor (1916-2015) ήταν μέρος μιας γενιάς μαύρων καλλιτεχνών, των οποίων το έργο αγνοήθηκε από πολλά ιδρύματα, αλλά τώρα αναγνωρίζεται. Ένα μήνα πριν πεθάνει, ο Cortor πρόλαβε να δει τα έργα του στην εναρκτήρια έκθεση του Whitney Museum στο κέντρο της Νέας Υόρκης. "Είναι λίγο αργά τώρα, θα έλεγα", παρατήρησε ο ζωγράφος κατά τη διάρκεια της τελευταίας συνέντευξης στο στούντιό του.
Τα τελευταία δύο χρόνια, το Μητροπολιτικό Μουσείο της Νέας Υόρκης έχει αποκτήσει μια σημαντική συλλογή Αφροαμερικανών καλλιτεχνών και το Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης έχει προσλάβει επιμελήτρια για να καλύψει το εκκωφαντικό κενό της απουσίας των Αφροαμερικανών εικαστικών.
Η Ann Temkin, επικεφαλής επιμελήτρια του τμήματος ζωγραφικής και γλυπτικής στο Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης (MOMA), παραδέχτηκε ότι "υπήρχαν κάποια μεμονωμένα έργα μαύρων καλλιτεχνών αλλά στις μόνιμες συλλογές του μουσείου δεν συμπεριλαμβάνεται κανένα έργο από ζωγράφους και γλύπτες με ακμάζουσα σταδιοδρομία στο Χάρλεμ".
Και μπορεί οι μαύροι καλλιτέχνες να συναντούσαν ανυπέρβλητα εμπόδια, όμως για τις γυναίκες ήταν σχεδόν αδύνατον να καταφέρουν να παρουσιάσουν τη δουλειά τους. "Είμαστε αόρατες σε μουσεία και γκαλερί", θα πει η εικαστικός Άλισον Σάαρ, της οποίας τα γλυπτά και οι εγκαταστάσεις είναι επηρεασμένα από την παραδοσιακή λαϊκή τέχνη της Αφρικής, της Καραϊβικής και της Λατινικής Αμερικής. Γεννημένη τον Φεβρουάριο του 1956, στο Λος Άντζελες, μεγαλωμένη σε καλλιτεχνικό περιβάλλον, η Άλισον Σάαρ θα ασχοληθεί από την εφηβική της ηλικία με τις διαφορετικές κουλτούρες, τα διαφορετικά υλικά και τις τεχνικές. Τα έργα της αποπνέουν τη γοητεία της λαϊκής παραδοσιακής τέχνης και χαρακτηρίζονται από συναισθηματική ειλικρίνεια και αμεσότητα.
Καθώς ο χρόνος μετράει αντίστροφα και στις δημοπρασίες τα έργα των σύγχρονων μαύρων καλλιτεχνών είναι πιο περιζήτητα και ακριβοπληρωμένα από τα έργα των συνομηλίκων τους λευκών, επιμελητές και διευθυντές των μεγαλύτερων μουσείων παραδέχονται ότι υπήρχε ένα κομμάτι της τέχνης "εκεί έξω που δεν γνώριζαν" .
Μια χούφτα μικρότερων μουσείων, όπως το Μουσείο Τέχνης της Φιλαδέλφειας, το Μουσείο του Μπρούκλιν, το Μουσείο του Εθνικού Κέντρου των Αφροαμερικανών καλλιτεχνών στη Βοστώνη, η Ακαδημία Καλών Τεχνών της Πενσυλβάνια, είναι μερικά από τα ιδρύματα που θα φιλοξενήσουν το επόμενο διάστημα πρωτοποριακές εκθέσεις της Μαύρης Αμερικανικής Τέχνης, άρρηκτα συνδεδεμένες με τη συζήτηση περί αμερικανικής τέχνης και τη διαπίστωση ότι "κανείς δεν μπορεί να υπάρξει χωρίς τον άλλον".
