Συνέντευξη στον Σπύρο Κακουριώτη
Στις ρίζες της ανόδου του εθνικοσοσιαλισμού στη Γερμανία του Μεσοπολέμου μεταφέρει τον θεατή ο Γιάννης Καλαβριανός, παρουσιάζοντας από την Τετάρτη, στο Θέατρο της Οδού Κεφαλληνίας, την αριστουργηματική «Διήγηση της υπηρέτριας Τσερλίνε» του Χέρμαν Μπροχ, σε μια παράσταση όπου τον ομώνυμο ρόλο ερμηνεύει η Μπέττυ Αρβανίτη.
Η παράσταση Η Τσερλίνε και το σπίτι των κυνηγών αποτελεί διασκευή της νουβέλας από το μυθιστόρημα του Μπροχ Οι αθώοι, όπου μια γριά βαρόνη με την κόρη της, Χίλντεγκαρντ, και την ηλικιωμένη υπηρέτριά τους, Τσερλίνε, ζουν απομονωμένες χωρίς επαφή με τον έξω κόσμο. "Ουσιαστικά δημιουργούν μια κάψουλα", μας λέει ο σκηνοθέτης, "μέσα στην οποία προσπαθούν να ξαναβρούν το χαμένο τους γόητρο, μια και έχουν αφενός πληγεί οικονομικά από τον πόλεμο και αφετέρου κουβαλούν την ασχημάτιστη ταπείνωση του ηττημένου".
Όμως, η ταπείνωση βιώνεται εντονότερα, μιας και την οικογένεια βαραίνει ένα ένοχο μυστικό. Η Τσερλίνε έχει ζήσει όλη της τη ζωή στη σκιά της βαρόνης, ζηλεύοντας την καταγωγή της και τους άνδρες της. "Βασιλικότερη του βασιλέως, αποφασίζει να ξεπλύνει την τιμή της οικογένειας, απαιτώντας από τις δύο γυναίκες να επιδείξουν την άμεμπτη στάση και το υψηλό φρόνημα που ταιριάζει σε μια καλή οικογένεια, κι έτσι κατηγορεί τη βαρόνη για τα πάντα", συνεχίζει ο σκηνοθέτης. "Η πρώτη ρωγμή δημιουργείται όταν η βαρόνη αποφασίσει να νοικιάσουν κάποια από τα δωμάτια του σπιτιού, ώστε να εξασφαλίσουν ένα εισόδημα. Ο μυστηριώδης Αντρέας θα μπει στο σπίτι και θα ανατρέψει τα πάντα. Η κάθε γυναίκα θα προσπαθήσει να τον πάρει με το μέρος της, κατηγορώντας τις άλλες. Όταν ο Αντρέας ερωτευθεί μια μικρή κοπέλα που γνώρισε τυχαία, θα ξεκινήσει η αντίστροφη μέτρηση για τη διάλυση του σπιτιού".
* Η παράσταση δεν είναι μονόλογος, όπως της Αλέκας Παΐζη σε εκείνη του Αντώνη Αντύπα...
Στην παράσταση έχουμε 5 ηθοποιούς, οι οποίοι φέρνουν μπροστά μας τα γεγονότα της ιστορίας της Τσερλίνε. Η σκηνική γλώσσα είναι μια πιο περίπλοκη συνέχεια της εναλλαγής αφήγησης και δράσης που ξεκίνησε με τις Παραλογές και συνεχίστηκε με το Γιοι και κόρες και το Αβελάρδος και Ελοΐζα. Η Τσερλίνε είναι ο βασικός αφηγητής της ιστορίας της, που όποτε θέλει μπαίνει και την ξαναζεί. Την ίδια στιγμή όμως βλέπουμε πως πολλά από τα πράγματα που εκείνη περιγράφει ίσως και να μην συνέβησαν με τον τρόπο που τα έχει αντιληφθεί. Ο δραματικός χρόνος της παράστασης βρίσκεται κάπου ανάμεσα σε δύο κύκλους αφηγήσεών της. Όλα τα γεγονότα έχουν συντελεστεί και εκείνη τα ξαναφτιάχνει μπροστά μας, αδυνατώντας να καταλάβει αρκετά από αυτά, παρόλο που τα έχει ζήσει. Ξαναφτιάχνει δηλαδή ως παρατηρητής τη ζωή της, που τελικά έκρυβε πολλά σκοτεινά σημεία. Είναι η ίδια φορέας του κακού και ταυτόγχρονα κριτής του, όπως, σε αναγωγή, και ολόκληρη η γερμανική κοινωνία, όταν άρχισε να συνέρχεται από τη δίνη του εθνικοσοσιαλισμού.
* Πώς εμφανίζεται το θέμα του αναδυόμενου ναζισμού στο έργο του Μπροχ, αλλά και στην παράσταση;
Ο Μπροχ συνθέτει τους Αθώους, περιγράφοντας με ανατριχιαστική ακρίβεια την ψυχοσύνθεση διάφορων χαρακτήρων της γερμανικής κοινωνίας, στα χρόνια της Δημοκρατίας της Βαϊμάρης, πριν ξεσπάσει ο Β' Παγκόσμιος Πόλεμος. Ουσιαστικά αναφέρεται σε όλους εκείνους τους ανθρώπους οι οποίοι, ασχολούμενοι με τα μικρά τους ζητήματα, αδιαφόρησαν για ό,τι συνέβαινε γύρω τους, επιτρέποντας ουσιαστικά τη γιγάντωση του εθνικοσοσιαλιστικού κόμματος και την αναρρίχησή του στην εξουσία.
Εστιάζει στη ζωή της μεσαίας τάξης, της σημαντικότερης για τη στήριξη και τη λειτουργία του κράτους. Οι μικροαστοί είναι οι θερμότεροι υποστηρικτές της τάξης. Αγαπούν την Εκκλησία, το κράτος και τους θεσμούς. Φοβούνται τις αλλαγές, ζηλεύουν τους πλούσιους και μισούν θανάσιμα τους φτωχότερους. Επινοούν συνεχώς εχθρούς και μπορούν να θυσιαστούν για την εικόνα της ιδανικής οικογένειας.
Αν στο παραπάνω αδρό πλαίσιο προσθέσουμε την ταπείνωση του ηττημένου, έχουμε τα υλικά του μείγματος που μπορεί να οργανωθεί και να γίνει εκρηκτικό και θανατηφόρο. Κάτι που έγινε πολύ μεθοδικά από το εθνικοσοσιαλιστικό κόμμα. Ο Μπροχ, πολύ έξυπνα, δεν φέρνει μέσα στο σπίτι το τι συμβαίνει έξω. Δεν ακούγονται εμβατήρια και λόγοι των ναζιστικών συγκεντρώσεων. Μας κλειδώνει μέσα στο σπίτι και μας αφήνει να ασχολούμαστε με τα μικρά καθημερινά μας ζητήματα. Όταν όμως ανοίξει το παράθυρο και κοιτάξουμε έξω, είναι πλέον αργά...
info
Η ΤΣΕΡΛΙΝΕ ΚΑΙ ΤΟ ΣΠΙΤΙ ΤΩΝ ΚΥΝΗΓΩΝ, του Χέρμαν Μπροχ. Μετάφραση: Ελένη Βαροπούλου. Διασκευή: Στρατής Πασχάλης. Σκηνοθεσία: Γιάννης Καλαβριανός. Σκηνικά - κοστούμια: Ελένη Μανωλοπούλου. Μουσική επιμέλεια: Άγγελος Τριανταφύλλου. Ερμηνεία: Μπέττυ Αρβανίτη, Μαρία Κατσιαδάκη, Κώστας Βασαρδάνης, Σύρμω Κεκέ, Εύα Σιμάτου.
