ΤΟΥ ΚΩΣΤΑ ΤΕΡΖΗ
"Είναι πολύ μικρή ποσότητα, μονάχα λωρίδες αλμυρού νερού, που από μόνο του δεν ευνοεί τη ζωή, αλλά θα μπορούσε να είναι η κορυφή του παγόβουνου για ό,τι υπάρχει κάτω από την επιφάνεια του Άρη, κι αυτό είναι το συναρπαστικό" μας είπαν οι επιστήμονες την εβδομάδα που πέρασε για τον Κόκκινο Πλανήτη, που, όπως φαίνεται, έχει ακόμα πολλά να αποκαλύψει.
Ευτυχής σύμπτωση για τη "Διάσωση", τελευταία ταινία του σκηνοθέτη του αριστουργηματικού "Μπλέιντ Ράνερ", Ρίντλεϊ Σκοτ. Στην ταινία, στο όχι και τόσο μακρινό μέλλον, κατά τη διάρκεια επανδρωμένης αποστολής στον Άρη, ο αστροναύτης - επιστήμονας Μαρκ Γουάτνι (Ματ Ντέιμον) θεωρείται νεκρός έπειτα από σφοδρή καταιγίδα και εγκαταλείπεται από το υπόλοιπο πλήρωμα.
Αλλά ο Γουάτνι είναι ακόμη ζωντανός και βρίσκεται μόνος σε έναν αφιλόξενο πλανήτη. Με ελάχιστες προμήθειες, θα επιστρατεύσει την εφευρετικότητά του και μια απίστευτη αισιοδοξία για να επιβιώσει. Διόλου τυχαία, το σενάριο τον θέλει βοτανολόγο και προσπαθεί να λύσει το πρόβλημα της διατροφής του δημιουργώντας καλλιέργειες θερμοκηπίου -σαφής υπόμνηση της συσχέτισης του ανεξερεύνητου πλανήτη με την αμερικανική "Άγρια Δύση" που υπέταξαν οι πιονέροι καλλιεργώντας την...
Εκατομμύρια χιλιόμετρα μακριά, η NASA, μόλις εντοπίζει τον επιζώντα, ξεκινά μια συντονισμένη προσπάθεια για να τον διασώσει και να τον φέρει πίσω στη Γη. Στην πιο κρίσιμη στιγμή, όταν το αμερικανικό σχέδιο φαίνεται να αποτυγχάνει, οι Κινέζοι θα συνεισφέρουν αποφασιστικά με τη "μυστική" τεχνολογία τους -ό,τι πρέπει για να κόψει η ταινία παραπάνω εισιτήρια στο κινεζικό box office, που πλέον στηρίζει καθοριστικά την αμερικανική βιομηχανία του κινηματογράφου.
Το σενάριο βασίζεται στο μυθιστόρημα του προγραμματιστή Άντι Γουέιρ «The Martian» («Άνθρωπος στον Άρη» στην ελληνική έκδοση) και μας υπενθυμίζει την τεράστια σημασία της επιστημονικής φαντασίας στη διαμόρφωση της σύγχρονης κουλτούρας. Αυτό το υποθετικό "αν" με επιστημονικό επίχρισμα, που διαπλέκεται με τη μεγάλη παράδοση της λογοτεχνίας του φανταστικού, αλλά και τη "φθηνή", λαϊκή κουλτούρα του ταραγμένου εικοστού αιώνα. Η επαφή με εξωγήινους πολιτισμούς, ο αποικισμός πλανητών, χαμένοι πολιτισμοί, η ζωή "μετά" την κατάρρευση του πολιτισμού που εμείς γνωρίζουμε...
Ο συγγραφέας Ρόμπερτ Χενλάιν όρισε την επιστημονική φαντασία ως «ρεαλιστικό συλλογισμό σχετικό με πιθανά μελλοντικά συμβάντα, βασισμένα πάνω στη γνώση του πραγματικού κόσμου, του παρελθόντος και του παρόντος, καθώς και σε μία εκτενή κατανόηση της σπουδαιότητας των επιστημονικών μεθόδων». Για τον Ισαάκ Ασίμωφ «η επιστημονική φαντασία αποτελεί το μοναδικό λογοτεχνικό είδος στο οποίο θίγονται συστηματικά και συνειδητά η φύση των αλλαγών που έρχονται, οι πιθανές επιπτώσεις και οι λύσεις τους".
Πέντε χρόνια πριν, η NASA είχε ανακοινώσει ένα πρόγραμμά της για τον εποικισμό του Κόκκινου Πλανήτη, με τίτλο «Το διαστημόπλοιο των 100 ετών» («100-Υear Starship»), που, υπό προϋποθέσεις, θα μπορούσε να υλοποιηθεί μέσα στην επόμενη εικοσαετία. Ωστόσο, το βασικό στοιχείο του συγκεκριμένου προγράμματος είναι ότι δεν προβλέπει επιστροφή στη Γη...
Πέρυσι είχαμε δει το «Interstellar» τον Κρίστοφερ Νόλαν, όπου ο πλανήτης Γη βρίσκεται σε πλήρη παρακμή, οπότε ο εποικισμός άλλων πλανητών αποτελεί μονόδρομο για το ανθρώπινο είδος...
Εάν τοποθετήσουμε τη "γέννηση" της επιστημονικής φαντασίας στον Μεσοπόλεμο, οφείλουμε να αναγνωρίσουμε τη σημασία της παράλληλης διαμόρφωσης της κινηματογραφικής γλώσσας εκείνη την εποχή και την επίδραση που είχαν στη λογοτεχνική έκφραση του είδους ταινίες όπως η "Μητρόπολις" του Γερμανού σκηνοθέτη Φριτς Λανγκ (1927), που από τη μία πλευρά ανιχνεύουν τον "θαυμαστό καινούργιο κόσμο" και από την άλλη επισημαίνουν τον κίνδυνο του ολοκληρωτισμού.
Μετά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο, ο Τζορτζ Όργουελ, στο αριστουργηματικό και δυσοίωνο "1984", επισημαίνει ότι εργαλείο του νέου ολοκληρωτισμού δεν είναι μόνο το Newspeak, η "νέα γλώσσα", αλλά και το Doublethink, η "διπλή σκέψη", το να έχεις ταυτόχρονα δύο «πιστεύω», το ένα εντελώς διαφορετικό από το άλλο, π.χ. "το να γνωρίζεις πλήρως μια αλήθεια ενώ λες προσεκτικά κατασκευασμένα ψεύδη". Με προφητική διαύγεια, ο Όργουελ παρουσιάζει στο βιβλίο του τεχνικές χειραγώγησης της κοινωνίας που σήμερα όχι μόνο είναι αποδεκτές, αλλά είναι και απολύτως νομιμοποιημένες...
Στην Αμερική του μακαρθισμού, ο κορυφαίος συγγραφέας επιστημονικής φαντασίας Φίλιπ Ντικ γράφει τον "Άνθρωπο στο ψηλό κάστρο", μια αλληγορία για την "επιστροφή" του ολοκληρωτισμού: Οι Αμερικανοί έχουν χάσει τον B΄ Παγκόσμιο Πόλεμο και τώρα βρίσκονται υπό κατοχή. Η ναζιστική Γερμανία κατέχει την Ανατολική Ακτή των ΗΠΑ, οι Ιάπωνες τη Δυτική. Η δουλεία έχει νομιμοποιηθεί ξανά. Στην Αφρική οι Γερμανοί έχουν δώσει "οριστική λύση" εξολοθρεύοντας τον ντόπιο πληθυσμό, στη Μεσόγειο έχουν κάνει τεράστια έργα αποστράγγισης για να την καλλιεργήσουν (!) και έφτασαν μέχρι τον πλανήτη Άρη με "άρειους" άποικους...
