Συνέντευξη στον Σπύρο Κακουριώτη
Υδάτινες επιφάνειες, ποτάμια, λίμνες, στεκούμενα νερά καλύπτουν συνήθως τον καμβά στα έργα της Χρύσας Βέργη. Πάνω τους καθρεφτίζεται αντεστραμμένη η πραγματικότητα, κλαδιά, φύλλα, μια φευγαλέα ανθρώπινη φιγούρα. Πλάι τους, αυτά που σπάνια παρατηρούμε: λάσπες, χώματα, φερτά υλικά. Μοιάζει σαν η καλλιτέχνις να ζωγραφίζει διαρκώς το ίδιο θέμα, όμως μια πιο προσεκτική παρατήρηση αποκαλύπτει στον θεατή ότι αυτό το "ίδιο" πάλλεται διαρκώς από μια πλούσια εσωτερική ζωή, γεμάτη διαρκείς αλλαγές. Η Χρύσα Βέργη, με τη μαστορική χρήση του χρώματος, κατορθώνει να συλλάβει αυτήν την εσωτερική ζωή, την "ψυχή του τοπίου". Αυτός είναι και ο τίτλος που επέλεξε για την αναδρομική έκθεση έργων της τελευταίας τριακονταετίας, που θα φιλοξενηθεί από το Σάββατο στην Ερμούπολη. Με την ευκαιρία αυτή, μιλήσαμε μαζί της για το έργο της, αλλά και για τον τρόπο που η ίδια προσεγγίζει τη φύση και τον άνθρωπο μέσα σε αυτήν...
* Στη Σύρο θα παρουσιάσετε την αναδρομική μιας τριακονταετίας. Θα θέλατε να μας πείτε τι έργα θα δει ο επισκέπτης και με ποιο σκεπτικό τα επιλέξατε;
Είναι μια επιλογή έργων περίπου τριών δεκαετιών, μέχρι σήμερα, τα οποία προέρχονται από δημόσιες και ιδιωτικές συλλογές. Είναι η πρώτη φορά που θα εκτεθούν ταυτόχρονα, δίνοντας στον επισκέπτη τη δυνατότητα να διατρέξει την εξελικτική πορεία του εικαστικού μου προβληματισμού πάνω στο θέμα του τοπίου.
* Με το έργο σας υπηρετείτε ένα είδος που, για πάρα πολλούς νεότερους καλλιτέχνες, θεωρείται ξεπερασμένο: την τοπιογραφία. Μάλιστα ζωγραφίζετε, όπως έχετε πει, στο ύπαιθρο. Όμως, η εμμονή στην αποτύπωση μιας λεπτομέρειας, η απροσδόκητη οπτική γωνία που επιλέγετε, πιστεύετε πως είναι τα στοιχεία που σας διαφοροποιούν από την "παραδοσιακή" τοπιογραφία;
Δεν είναι το θέμα αυτό που ορίζει τι είναι πρωτοπορία και τι ξεπερασμένο στην τέχνη, αλλά ο τρόπος που ο καλλιτέχνης προσεγγίζει την ερμηνεία του θέματος. Με τα χρόνια, οι συνθέσεις μου γίνονται περισσότερο "ερμηνευτικές" και λιγότερο "αναπαραστατικές". Εστιάζω το βλέμμα προς τα κάτω, έχοντας αποκλείσει τους ανοιχτούς ορίζοντες και τους ουρανούς, που η ύπαρξή τους αντανακλάται μόνο στις υγρές επιφάνειες. Με ενδιαφέρει ο διάλογος ανάμεσα στο χώμα, τη γη, το νερό, τον αέρα, την κίνηση, τον ρυθμό, η αίσθηση. Συνειδητοποιώ ότι δεν ζωγραφίζω "τοπία", αλλά τη σχέση μου με το φυσικό μου περιβάλλον.
* Βλέποντας έργα που αποτυπώνουν το "μέρος", έχω την αίσθηση ότι καλείτε τον θεατή να αναχθεί στο "όλον". Ποια είναι η σχέση "μέρους" και "όλου" στο έργο σας;
Η αίσθηση που έχω στη φύση, δουλεύοντας ουσιαστικά μέσα στο θέμα μου, είναι ότι ανήκω, ότι εγώ η ίδια αποτελώ μέρος του όλου, ότι επανασυνδέομαι με την προέλευσή μου. Ο μικρόκοσμος, που ζωγραφίζω σε πρώτο πλάνο, εκ των πραγμάτων, ερμηνεύει το όλον: ξερά φύλλα, το υγρό χώμα, δίνες του νερού -αφορμές για μορφολογικές ερμηνείες- αποτελούν αναπόσπαστο μέρος του όλου. Ο θεατής αυτό το εισπράττει. Μπαίνει στο πλάνο, μοιράζεται την ίδια αίσθηση. Η διαλεκτική σχέση μεταξύ καλλιτέχνη, έργου και θεατή γίνεται βιωματική.
* Το υγρό στοιχείο, και μάλιστα όχι της θάλασσας αλλά λιμνών, ποταμών, στάσιμων νερών κυριαρχεί σε πολλά έργα σας. Τι σημαίνει αυτό το νερό για σας;
Το νερό, στοιχείο αρχέγονο, πότε της θάλασσας, πότε των ποταμών ή και των λιμνών, υπάρχει στη δουλειά μου από την πρώτη μου ατομική έκθεση, για να κυριαρχήσει από το 1998 και μετά. Η ρευστή, διάφανη ύλη του, με όρια ασαφή, χωρίς σχήμα και περίγραμμα, με προκαλεί να την αποκωδικοποιήσω, να την ανακαλύψω εικαστικά. Να βρω τη δυναμική μέσα στην αστάθεια, να καταφέρω να ερμηνεύσω την αίσθηση της διάφανης ροής του, της αέναης κίνησης, της αδιάκοπης αλλαγής. Είναι εξαιρετικά δύσκολο και εξαιρετικά ενδιαφέρον ταυτόχρονα, ως ζωγραφικό πρόβλημα. Τώρα, στις αντανακλάσεις, που δημιουργούνται επάνω στις στάσιμες, υγρές επιφάνειες, ανακαλύπτω ολόκληρους κόσμους, άλλους κόσμους, κόσμους-καθρέπτες, πολυσήμαντους, που με οδηγούν σε συμβολικές, αλληγορικές ή ακόμη και σε παγανιστικές προεκτάσεις.
* Είναι χαρακτηριστική στα περισσότερα έργα σας η ανθρώπινη απουσία ή η υποδήλωση της ανθρώπινης παρουσίας από μια λεπτομέρεια ή μια αντανάκλαση... Θα λέγατε ότι είναι μια απουσία που επιδιώκει να αναρωτηθεί για τη θέση του ανθρώπου μέσα ή απέναντι στη φύση;
Στα πρώιμα έργα εντάσσω στο φυσικό περιβάλλον ένα μικρό αγόρι, τον γιο μου, με διάθεση "τρυφερής περιγραφής", θα έλεγα. Στα περισσότερα έργα μου υπάρχει ανθρώπινη απουσία, αλλά όχι απουσία ζωής. Αφουγκράζομαι, όπως εύστοχα έχει πει η Μαρίνα Λαμπράκη-Πλάκα, "τους υπόκωφους κρότους της ζωής, που φρικιά κάτω από την επιφάνεια", σε μια φύση, που πάλλεται, γεμάτη κίνηση και ενέργεια. Η ανθρώπινη απουσία στο έργο μου δεν στοχεύει σε προβληματισμό σχετικά με τη θέση του ανθρώπου απέναντι στη φύση. Πιστεύω, έτσι κι αλλιώς, ότι η σχέση φύσης και ανθρώπου είναι άρρηκτη, ότι ο άνθρωπος είναι μέρος της φύσης, μέρος του όλου.
* Θα λέγατε ότι η σχέση του ανθρώπου με το περιβάλλον του και η αντιστροφή της πορείας καταστροφής του θα είναι η μεγαλύτερη πρόκληση που έχουν να αντιμετωπίσουν οι κοινωνίες μας στον 21ο αιώνα;
Στη φύση, βέβαια, δεν με οδήγησε αρχικά κάποια οικολογική ανησυχία, αλλά η ανάγκη μου να βρω την ουσία μου σαν άνθρωπος και τη σχέση μου με τη φυσική μου προέλευση. Αυτό που ένιωσα έντονα ήταν η ανάγκη να επανασυνδεθώ, να επαναπροσδιορίσω την Αρχή μου. Πολύ γρήγορα μού έγινε σαφές πόσο τέλεια και απόλυτα είμαστε κομμάτια της φύσης κι εκείνη δικό μας. Αντίθετα, συνειδητοποίησα πόσο τέλεια και απόλυτα έχουμε ξεχάσει, έχουμε αποκοπεί, και με ασέβεια, με αλαζονεία και έπαρση καταστρέφουμε τον ίδιο μας τον εαυτό, την παγκόσμια μητέρα, τη ζωή. Θυσία στον βωμό μιας άλλης αξίας...
info
ΧΡΥΣΑ ΒΕΡΓΗ, Η ΨΥΧΗ ΤΟΥ ΤΟΠΙΟΥ. ΑΝΑΔΡΟΜΗ 1985-2015. Πινακοθήκη Κυκλάδων, λιμάνι Ερμούπολης, Σύρος. Διάρκεια έκθεσης: 22 Αυγούστου - 13 Σεπτεμβρίου. Ώρες λειτουργίας: 11.00-14.00 και 18.00-22.30 (Δευτέρα κλειστά). Εγκαίνια: 22 Αυγούστου, 8.00 μ.μ.
