Συνέντευξη στον Σπύρο Κακουριώτη
Συναντηθήκαμε σε ένα παλιό εργοστάσιο, σε μια πάροδο της Πειραιώς, όπου ο Τσέζαρις Γκραουζίνις έχει στήσει το στρατηγείο του, κάνοντας καθημερινά πρόβες για τον σαιξπηρικό Ιούλιο Καίσαρα, που θα παρουσιάσει την επόμενη εβδομάδα στο Φεστιβάλ Αθηνών. Μια κυνική και αδυσώπητη πάλη για την εξουσία, από ανθρώπους που θεωρούν πως έχουν ιδεαλιστικά κίνητρα, που θα καταλήξει στη δολοφονία του Ρωμαίου ηγέτη, βλέπει στο επίκεντρο του έργου ο λιθουανικής καταγωγής σκηνοθέτης. Του εξομολογούμαι πως, άθελά μου, αναγνωρίζω στο έργο πολλά στοιχεία της γύρω μας πραγματικότητας. «Είμαστε όλοι παιδιά του καιρού μας, εγώ, οι ηθοποιοί, οι θεατές. Μπορεί στοιχεία από τη γύρω μας καθημερινότητα να υπεισέρχονται στην παράσταση, ακόμα και χωρίς τη θέλησή μου. Όμως δεν κάνω μια παράσταση επικαιρική. Με ενδιαφέρει η διαχρονικότητά της», λέει.
Συνεχίζοντας τη συζήτηση γύρω από το «πολιτικό θέατρο», ο Τσ. Γκραουζίνις παρατηρεί πως «αν κάνεις μια παράσταση χρησιμοποιώντας μονάχα πολιτικές ιδέες, αυτό δεν είναι τέχνη, είναι προπαγάνδα, κάτι που απεχθάνομαι». Και εξηγεί: «Σήμερα, όταν υπάρχει ένα τόσο πανίσχυρο σύστημα μαζικής ενημέρωσης και όλοι είμαστε τόσο παραφορτωμένοι από πληροφορίες, πιστεύω πως είναι πιο σημαντικό να προσφέρεις στον θεατή δυο-τρεις ώρες σιωπής, θυμίζοντάς του ότι είναι ένα ανθρώπινο ον που μπορεί να νιώσει συμπόνια για τον άλλο, που έχει φαντασία και μπορεί να ταξιδέψει στον κόσμο της παράστασης. Μέσα από αυτό το ταξίδι γεννιούνται αισθήματα, ιδέες, μια ευκαιρία υπέρβασης. Αυτός είναι, κατ' εμέ, ο ηθικός στόχος του θεάτρου. Δεν εμπιστεύομαι ένα θέατρο που φωνασκεί ή διδάσκει».
* Δεν είναι πολιτικό ένα έργο που έχει στο επίκεντρό του το ζήτημα της εξουσίας;
Πράγματι, ο Ιούλιος Καίσαρας είναι μια κλασική πολιτική τραγωδία. Προσπαθώ να αντιμετωπίσω την πολιτική με χιούμορ, σαρκαστικό και κάπως σκοτεινό. Γι' αυτό το διάλεξα. Όμως δεν σκέφτομαι την πολιτική δουλεύοντας αυτήν την τραγωδία. Δεν είμαι ειδικός, για να αναλύσω το φαινόμενο της εξουσίας, αλλά είναι ειρωνικό για τη μοίρα των ανθρώπων το ότι η επιστήμη και η τέχνη είναι τόσο εξελιγμένες, όμως η πολιτική μας ζωή είναι ακόμα εξαιρετικά πρωτόγονη, ζωώδης. Οι τεχνολογίες μαζικής ενημέρωσης είναι αναπτυγμένες και σε συνδυασμό με αυτήν τη ζωώδη συμπεριφορά δημιουργούν ένα πολύ τοξικό και επικίνδυνο μείγμα.
* Αυτό αποκαλείτε «κουλτούρα του φόβου»;
Ναι. Οι άνθρωποι βομβαρδίζονται με πολλές και αντιφατικές πληροφορίες, που τους κάνουν να τα χάνουν και να φοβούνται, έτσι γίνονται ευκολότερα ελεγχόμενοι. Στην Ελλάδα το ζήσαμε αυτό πολύ έντονα, άλλωστε.
* Όταν λέτε πως αντιμετωπίζετε το έργο ως κωμωδία, τι εννοείτε;
Κανείς δεν ξέρει επακριβώς ποιο είναι το τραγικό στοιχείο σε αυτό το έργο. Ποιος είναι ο τραγικός ήρωας; Ποιανού το δράμα θα ακολουθήσουμε; Του Καίσαρα; Του Βρούτου; Του Κάσσιου; Αυτό ήταν πάντα ένα αινιγματικό στοιχείο και κάθε καινούργια ανάγνωση οδηγεί σε νέα ερωτήματα. Όταν κάνω λόγο για κωμική πτυχή, είναι περισσότερο μια σκηνοθετική τεχνική, προσπαθώ να προσεγγίσω την τραγωδία στις πρόβες σαν να ήταν κωμωδία, όμως στο τέλος πάντα κάτι αλλάζει και αναδύεται το τραγικό. Δεν ξέρω πως θα δουλέψει αυτή τη φορά, αλλά ποτέ δεν φοβάμαι την αποτυχία...
* Γιατί επιλέξατε να ντύσετε τους πρωταγωνιστές με σύγχρονα κοστούμια;
Στην αρχή είχα στο μυαλό μου κάποιες εικόνες, χωρίς να ξέρω σε ποιο έργο θα ανήκαν. Ήθελα να βάλω πάνω στη σκηνή αυτά τα πολύ πρωτόγονα πρόσωπα, αυτούς τους σύγχρονους πολιτικούς πιθήκους, σε μια βίαιη σύγκρουση, ώστε να προκύψει ένα «σύγχρονο πολιτικό θρίλερ».
* Τα κίνητρά τους είναι μονάχα η δίψα για εξουσία;
Σε μια στερεοτυπική ανάγνωση του κειμένου τα κίνητρα του Βρούτου, που δολοφονεί τον Καίσαρα, είναι πατριωτικά, ιδεαλιστικά. Αναλύοντας το κείμενο, προκύπτουν πάρα πολλές αμφιβολίες γι' αυτό. Πέρα από αυτό όμως, στις μέρες μας, αυτή η ιδεαλιστική στάση απουσιάζει εντελώς από τη σύγχρονη πολιτική: επικρατεί ο κυνισμός και μια πρωτόγονη δίψα για εξουσία. Ασφαλώς υπάρχει μια μειοψηφία ανθρώπων που είναι ιδεαλιστές, γρήγορα όμως αναγκάζονται να γίνουν σαν τους υπόλοιπους ή απλώς πετάγονται έξω. Όμως δεν μπορούμε να συνεχίσουμε έτσι. Η πολιτική πρέπει να μπολιαστεί με περισσότερο πνευματικές αξίες. Πρέπει τουλάχιστον να το προσπαθήσουμε.
* Μεγαλώσατε σε μια χώρα όπου ο ιδεαλισμός, η ιδεολογία ήταν οι μάσκες πίσω από τις οποίες καλυπτόταν η καταπίεση...
Μπορεί να εκπλαγείτε, αλλά στη Σοβιετική Ένωση δεν είχαμε κανένα πρόβλημα με την ιδεολογία και την προπαγάνδα, γιατί ήταν παιδιάστικη, ενώ σήμερα είναι πολύ πιο εκλεπτυσμένη και επικίνδυνη. Σήμερα η πλύση εγκεφάλου είναι χειρότερη. Στη Σοβιετική Ένωση μάθαμε να είμαστε ελεύθεροι, γιατί ξέραμε ποιος ήταν ο εχθρός μας: η νομενκλατούρα, το κόμμα, η μυστική αστυνομία... Σήμερα όμως υφιστάμεθα επιθέσεις από τόσο διαφορετικές πλευρές που είμαστε χαμένοι και φοβισμένοι, δεν ξέρουμε ποιος είναι ο εχθρός μας. Σήμερα δεν νιώθω την ίδια ελευθερία.
* Παρά το γεγονός ότι η Λιθουανία ανήκει πια στην Ε.Ε.;
Αυτά τα πενήντα χρόνια σοβιετικής κατοχής, στη Λιθουανία προσπαθούσαμε να διατηρήσουμε την εθνική ταυτότητα και την κουλτούρα μας. Μέσα σε 50 χρόνια δεν χάσαμε την ταυτότητά μας όσο τη χάσαμε τα χρόνια που είμαστε στην Ε.Ε. Τότε δεν χρησιμοποιούσαμε ρώσικες λέξεις, για να προστατέψουμε τη γλώσσα μας. Σήμερα στις εφημερίδες κάθε δεύτερη πρότασή τους είναι αγγλικά, για να κάνουν φιγούρα. Είναι πολύ ειρωνικό: ήμασταν οι πρώτοι που ξεκινήσαμε τη διαδικασία διάλυσης της Σοβιετικής Ένωσης για να ξεφύγουμε από τη θηλιά της και τώρα τρέχουμε με τη θέλησή μας να βάλουμε το κεφάλι σε μια άλλη θηλιά... Παρατηρώντας τις τελευταίες εξελίξεις, είμαι απόλυτα πεισμένος ότι η Ευρώπη δεν είναι πια το σπίτι μας...
* Πώς βλέπετε τη σημερινή λιθουανική σκηνή;
Δεν είμαι κριτικός ή θεατρολόγος, αλλά πριν από 20-30 χρόνια η χώρα είχε ένα πολύ ζωντανό θέατρο με το δικό του πρόσωπο και πολύ δυνατούς σκηνοθέτες, που έκαναν μερικές από τις καλύτερες παραστάσεις παγκοσμίως. Μόλις άνοιξαν τα σύνορα, το δυτικό θέατρο ήταν τόσο «πεινασμένο» για θέατρο από τη Λιθουανία, αλλά και από τη Λετονία, τη Γεωργία, την Πολωνία, που το κατάπιε. Πιστεύω ότι το «φαινόμενο» του λιθουανικού θεάτρου ανήκει πια στο παρελθόν.
* Για την ελληνική σκηνή, τι γνώμη έχετε;
Το στερεότυπο των δυτικών κριτικών, ότι τίποτα νέο δεν γίνεται στο ελληνικό θέατρο, γιατί απλώς αντιγράφει τις τάσεις των δυτικών, είναι εξοργιστικό και ξεπερασμένο. Κάθε χρόνο βλέπω πολύ ενδιαφέρουσες παραστάσεις και ιδέες. Αυτό που δεν κατανοούν στην Ευρώπη είναι η δύναμη των παραστάσεων στα αρχαία θέατρα. Κάθε χρόνο υπάρχουν μία ή δύο εξαιρετικές, κάτι αρκετό για να κάνει το θέατρο στην Ελλάδα ενδιαφέρον. Το λάθος των Ελλήνων είναι ότι δεν ξέρουν πώς να προωθήσουν τις παραστάσεις τους στο εξωτερικό. Πιστεύουν πως πρέπει να έρθει ο ξένος στην Ελλάδα για να γνωρίσει την κουλτούρα της.
info
ΙΟΥΛΙΟΣ ΚΑΙΣΑΡΑΣ του Ουίλλιαμ Σαίξπηρ. Μετάφραση: Μίνως Βολανάκης. Σκηνοθεσία - διασκευή: Τσέζαρις Γκραουζίνις. Δραματουργική επεξεργασία: Τσ. Γκραουζίνις - Μάρω Παπαδοπούλου. Σκηνικά - κοστούμια: Κέννυ Μακλέλαν. Μουσική: Martynas Bialobzeskis. Ερμηνεία: Π. Αθανασόπουλος, Αφ. Αντωνάκη, Γ. Γάλλος, Δ. Ελευθεριάδης, Δ. Ήμελλος, Αλ. Λογοθέτης, Κ. Μπερικόπουλος, Μ. Παπαδοπούλου, Χρ. Σαπουντζής, Γ. Στάνκογλου, Σ. Τσακίρης. Φεστιβάλ Αθηνών, Πειραιώς 260, Κτίριο Η, 23-24 Ιουλίου.
