Η Αrt Athina έγινε κιόλας 20 χρόνων. Άνοιξε για πρώτη φορά τις πόρτες της το 1995, με πρωτοβουλία του Πανελλήνιου Συλλόγου Αιθουσών Τέχνης, θέτοντας ως στόχο της τη συνάντηση ανάμεσα σε ελληνικές και ξένες γκαλερί, πολιτιστικούς φορείς, επιμελητές, συλλέκτες, κριτικούς τέχνης και το φιλότεχνο κοινό.
Από εκείνη τη μακρινή εποχή, όμως, των αρχών της πλαστικής ευμάρειας, όπου το ελληνικό lifestyle όριζε σε σημαντικό βαθμό τους κατευθυντήριους άξονες για ένα κοινό γούστο και οι αίθουσες τέχνης αποτελούσαν, εν πολλοίς, το επίκεντρο της εικαστικής έκφρασης μέχρι τη σημερινή εποχή της πενίας, όπου οι νέοι, κυρίως, δημιουργοί επαναπροσδιορίζουν ρόλους και προσανατολισμούς, και που ακόμα και η έννοια της ίδιας της Αίθουσας Τέχνης τίθεται υπό συζήτηση, πόση απόσταση έχει διανυθεί; Και ποιοι από τους στόχους έχουν επιτευχθεί; Άραγε πόσο έτοιμη είναι η Art Athina να επαναστοχοθετηθεί υπ' αυτή τη συνθήκη και επιπλέον πόσο προετοιμασμένη είναι να συνομιλήσει με το ελληνικό και διεθνές τοπίο την επόμενη χρονιά, όταν πια, όπως όλοι ελπίζουμε και δημοσίως έχει ομολογηθεί από την πολιτεία, θα έχει ανοίξει το Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης; Πόσο έτοιμη είναι εκτός από εμπορικού χαρακτήρα διοργάνωση να αποτελέσει έναν από τους κρίκους του εικαστικού τοπίου που θα ωθήσει την ελληνική δημιουργία και θα την προβάλλει επαρκώς στη διεθνή σκηνή; Να μετεξελιχθεί ουσιαστικά, δηλαδή, σε Art-Fair ευρωπαϊκών αξιώσεων; Η Αrt Athina έγινε κιόλας 20 χρόνων. Ενηλικιώθηκε όμως;
Στα είκοσι χρόνια της παρουσίας της η Art Athina έχει γνωρίσει μέρες δόξας, αλλά και διώξεων (2007 για το έργο της Εύας Στεφανή). Έχει χρηματοδοτηθεί κατ' επανάληψη από το υπουργείο Πολιτισμού (έως πρόπερσι), ενώ τα τελευταία δύο χρόνια χρηματοδοτήθηκε από προγράμματα ΕΣΠΑ. Έχει συγκεντρώσει άλλοτε περισσότερες και άλλοτε λιγότερες γκαλερί. Από τη φετινή τουλάχιστον διοργάνωση, σημαντικές γκαλερί απουσίαζαν από το Κλειστό Π. Φαλήρου (Tae Kwon Do) και πάντως συμμετείχαν λιγότερες ελληνικές αίθουσες από προηγούμενες χρονιές. Το "παρών" έδωσαν 41 γκαλερί από 13 χώρες, συμπεριλαμβανομένης και της Ελλάδας που μέτρησε περί τις 25 Αίθουσες. Ο κόσμος πάντως φαίνεται την τέχνη να την αποζητά. Η φετινή διοργάνωση προσέλκυσε 35.000 επισκέπτες.
Με τις παραπάνω σκέψεις επιχειρήσαμε να κάνουμε έναν μικρό απολογισμό της 20ετούς λειτουργίας της διοργάνωσης. Απευθυνθήκαμε στους Άγγελο Αντωνόπουλο, ζωγράφο, Γιάννα Γραμματοπούλου, πρόεδρο της Πανελλήνιας Ένωσης Αιθουσών Τέχνης, Παναγιώτης Σ. Παπαδόπουλο, καθηγητή Φιλοσοφίας, και Δημήτρη Σεβαστάκη, ζωγράφο, αν. καθηγητή Αρχιτεκτόνων ΕΜΠ, βουλευτή ΣΥΡΙΖΑ Σάμου, θέτοντάς τους τα ερωτήματα αν η Αrt Athina προωθεί επαρκώς την ελληνική τέχνη και την προβολή της στο εξωτερικό, αν είναι επαρκές το "άνοιγμά" της προς όλες τις εικαστικές φωνές της Ελλάδας, ακόμα και σ' αυτές που δεν είναι κατ' ανάγκη εμπορικές και αντιστοίχως του εξωτερικού.
Πόλυ Κρημνιώτη
Άγγελος Αντωνόπουλος, ζωγράφος, πρ. αντιπρύτανης ΑΣΚΤ
Θεωρώ ότι η Art Athina είναι ένας από τους φορείς που προωθεί, στον βαθμό που εμπλέκεται, την ελληνική τέχνη. Επίσης, μέσα από την οργάνωση και την επαφή που επιδιώκει με ξένες γκαλερί -και όχι μόνο- προσπαθεί, στο μέτρο το δυνατό, για την προβολή της ελληνικής τέχνης και στο εξωτερικό.
Σίγουρα ο θεσμός αυτός δεν επαρκεί να καλύψει όλες τις εικαστικές φωνές της χώρας, παρόλο που τα project που κάθε φορά πραγματοποιούνται σε ξεχωριστό χώρο θεραπεύουν και τις μορφές τέχνης τις λιγότερο «εμπορικές».
Μόνο η Art Athina δεν είναι ικανή να δημιουργήσει αυτές τις συνθήκες, έτσι ώστε η ελληνική εικαστική παραγωγή να έρθει σε επαφή με χώρους και κέντρα έξω από την Ελλάδα. Εξάλλου τον ρόλο αυτό πρέπει να τον διαδραματίσει περισσότερο η πολιτεία, χαράζοντας την πολιτιστική-εικαστική πολιτική της, όπου η ιδιωτική πρωτοβουλία θα καλείται να παίξει έναν σημαντικό ρόλο.
Απολογιστικά θα λέγαμε ότι η φετινή διοργάνωση αλλά και γενικότερα η 20ετή παρουσία της, έχει παίξει σημαντικό ρόλο στα εικαστικά δρώμενα της Ελλάδας, γιατί ήρθε να υποκαταστήσει ένα μεγάλο έλλειμμα που έχει γενικά ο χώρος της τέχνης, όσον αφορά αντίστοιχες μεγάλες διοργανώσεις. Τέλος, ο ρόλος της Art Athina παραμένει σημαντικός και λειτουργεί ως πυλώνας προβολής της εικαστικής δημιουργίας, παρ' ότι η επιλογή των καλλιτεχνών γίνεται από ιδιωτικούς φορείς που εστιάζουν στο εμπορικό κομμάτι της τέχνης.
Γιάννα Γραμματοπούλου, πρόεδρος Δ.Σ. Πανελλήνιου Συνδέσμου Αιθουσών Τέχνης
Η Art Athina ξεκίνησε από την ανάγκη για προβολή και ανάδειξη του έργου των καλλιτεχνών που εκπροσωπούν οι αίθουσες τέχνης. Είναι μια συλλογική προσπάθεια να προβληθεί το σύνολο της καλλιτεχνικής παραγωγής σε ένα ευρύτερο κοινό και να του δοθεί η ευκαιρία να γνωρίσει το εκθεσιακό πρόγραμμα των γκαλερί και τους συνεργάτες-καλλιτέχνες τους. Η καλύτερη απόδειξη της επιτυχημένης πορείας της Art Athina είναι η στήριξη από τους Έλληνες καλλιτέχνες, οι οποίοι με περηφάνια και ενθουσιασμό επιδιώκουν κάθε χρόνο τη συμμετοχή τους στη μεγάλη γιορτή της τέχνης.
Η αθηναϊκή Art Fair έχει πορευτεί με κύριο σύνθημα «το άνοιγμα», ένα άνοιγμα πολύπλευρο με πολλές σημασίες και πολλούς αποδέκτες, κάτι που δημιουργεί κατάλληλες συνθήκες διαλόγου και ζυμώσεων μεταξύ όλου του εικαστικού χώρου, εντός και εκτός συνόρων. Αποτελεί μοναδική συγκυρία συνένωσης όλου του εικαστικού χώρου. Είναι μια ευκαιρία να συνυπάρξουν οι αίθουσες τέχνης με μουσεία, ιδρύματα, φορείς, καλλιτέχνες, συλλέκτες και φιλότεχνους στον ίδιο χώρο.
Η 20ή διοργάνωση ήταν μια άρτια διοργανωμένη έκθεση από άποψη δομής και περιεχομένου. Κορυφαία στιγμή της Art Athina 2015 ήταν η παρουσία του Πρόεδρου της Δημοκρατίας κύριου Προκόπιου Παυλόπουλου, του αναπληρωτή υπουργού Πολιτισμού, Παιδείας και Θρησκευμάτων κύριου Νίκου Ξυδάκη και του δημάρχου Αθηναίων κύριου Γιώργου Καμίνη, οι οποίοι τίμησαν με την παρουσία τους τα εγκαίνια της 20ής διοργάνωσης. Το δυναμικό παρών της Πολιτείας στη φετινή διοργάνωση αποτελεί αναγνώριση και επιβράβευση των προσπαθειών μας, ενώ δίνει στο θεσμό το κύρος που αρμόζει στο σημαντικότερο εικαστικό γεγονός της χώρας. Η ανοδική πορεία της Art Athina, μας «υποχρεώνει» σε συνεχή αναβάθμιση και ανανέωση του θεσμού, κάτι που μπορούμε να καυχηθούμε πως έχει επιτευχθεί. Η επιβράβευση ήρθε και φέτος από το ίδιο το κοινό, φιλότεχνο και μη, καθιστώντας την επετειακή διοργάνωση κορυφαία σε επισκεψιμότητα. Συνολικά 39.000 άτομα επισκέφτηκαν τη φετινή Art Athina. Ανάμεσα στις σημαντικές στιγμές της φετινής διοργάνωσης ήταν η Απονομή Επαίνου της AICA. Βραβείο Έργου Ζωής απενεμήθη στον Δημήτρη Αληθεινό και Βραβείο Έκθεσης στον Πάνο Χαραλάμπους. Η Art Athina δεν ξεχνά την ιστορία της. Το αφιέρωμα σε ιστορικές ελληνικές γκαλερί που ξεκίνησε πριν 3 χρόνια με πρωτοβουλία και επιμέλεια του Μάνου Στεφανίδη, συνεχίστηκε φέτος με το συγκινητικό αφιέρωμα στο Πνευματικό Κέντρο Ώρα.
Παναγιώτης Σ. Παπαδόπουλος, καθηγητής Φιλοσοφίας
Αλίμονο εάν συνέβαινε κάτι τέτοιο. Προφανώς και δεν προωθεί επαρκώς την ελληνική τέχνη -την ποικιλία και την πολλαπλότητά της- και άλλωστε δεν είναι αυτός ο στόχος της. Η Art Athina αποτελεί έναν εμπορικό θεσμό που επιδιώκει να προωθήσει τις πωλήσεις μεταξύ των συμμετεχόντων σ' αυτό. Φυσικά, μέσα από μια τέτοια διαδικασία μπορεί κανείς να εξάγει χρήσιμα συμπεράσματα για την ελληνική τέχνη σήμερα. Απλά, μπροστά στη φτώχεια των εικαστικών γεγονότων στη χώρα μας φαντάζει ένας «μοναδικός και ιδιαίτερος θεσμός», πράγμα που δεν είναι και δεν θα μπορούσε να είναι.
Δυστυχώς και στο δεύτερο ερώτημά σας η απάντηση είναι αρνητική. Σε πολύ μεγάλο βαθμό η Art Athina είναι καθαρά σολιψιστική. Αρχίζει μια Πέμπτη και τελειώνει την Κυριακή. Και μετά τίποτα. Προώθηση της ελληνικής τέχνης θα υπήρχε, για παράδειγμα, εάν μετά το τέλος της προγραμματιζόταν, μέσα στον χρόνο, ένα εικαστικό tour στην Ευρώπη. Αυτό, από όσο γνωρίζω, δεν γίνεται, απαιτεί πόρους και προσπάθεια και τελικά γιατί να γίνει; Αυτό θα ήταν το καθήκον άλλων θεσμών.
Οι οργανωτές έχουν τα δικά τους κριτήρια επιλογής για τους συμμετέχοντες ή μη. Και πραγματολογικά να το βλέπαμε τώρα, εκ των υστέρων, θα μπορούσαμε να έχουμε πολλές ενστάσεις γι' αυτές τις επιλογές.
Φοβάμαι ότι και το άνοιγμα σε γκαλερί, θεσμούς, καλλιτέχνες του εξωτερικού είναι εκ των πραγμάτων περιορισμένο. Αλλά εδώ δεν ευθύνονται τόσο οι οργανωτές. Απουσιάζει από τη χώρα μας μια «εκθεσιακή κουλτούρα». Απλά, ο Ευρωπαίος καλλιτέχνης ή γκαλερίστας δεν έχει κάποιο ιδιαίτερο κίνητρο να παρουσιαστεί στη χώρα μας. Αυτό δεν συμβαίνει π.χ. στην Ιταλία που ο θεσμός των Art Fairs είναι ιδιαίτερα διαδεδομένος και αποτελεί πολιτιστικό προϊόν για τους δήμους ή την πολιτεία. Γιατί όχι μια Art Fair στην Κομοτηνή, στη Λάρισα ή στα Χανιά; Γιατί όχι Art Fairs Νέων σε ολόκληρη τη χώρα; Το ζήτημα είναι να ενεργοποιήσουμε εικαστικά συμβάντα. Σκεφτείτε μόνο ότι το καλοκαίρι του 2015 η Εθνική Πινακοθήκη δεν λειτουργεί, οι συλλογές της είναι κλεισμένες στα υπόγεια, τα μεγάλα μουσεία υπολειτουργούν, ενώ οι περισσότερες τοπικές πινακοθήκες, σε τουριστικές περιοχές, είναι άδειες!
Για τη φετινή Art Athina παραφράζω τα λόγια του Μπωντριγιάρ, ότι η τέχνη θα πεθάνει όχι γιατί δεν υπάρχει τέχνη, αλλά γιατί είναι υπερβολικά πολλή. Φέτος, είδαμε, κατά πλειοψηφία, εύκολη και ανώδυνη τέχνη, αλλά και κάποια έργα που θα άξιζε να τα θυμόμαστε. Βέβαια, αυτό που συμβαίνει στη σύγχρονη τέχνη δεν αναφέρεται μόνο στην Ελλάδα, είναι ένα γενικό θέμα.
Τελειώνοντας, ένα πράγμα πρέπει ανεπιφύλακτα να αρνηθούμε στην Art Athina: ότι η τέχνη αποτελεί ένα επιπλέον εργαλείο του σύγχρονου lifestyle, μια βόλτα στο Κολωνάκι· και εντάξει, αν τη θέλετε έτσι κάντε την, αλλά τόσο κοινότοπα;
Δημήτρης Α. Σεβαστάκης, ζωγράφος, αν. καθηγητής Αρχιτεκτόνων ΕΜΠ, βουλευτής ΣΥΡΙΖΑ Σάμου
Η Τέχνη της γωνίας
Η Art Athina τα τελευταία χρόνια προσπαθεί να νομιμοποιήσει στα μάτια του μικροαστού, αυτό που η κρίση απονομιμοποίησε: Την τέχνη, δηλαδή μια μορφή πολιτιστικής περιττολογίας στα μάτια του εκπτωχευμένου. Η παρατακτική έκθεση «δειγμάτων» και σπαραγμάτων δημιουργεί έναν ευχάριστο κυκεώνα. Η εσωτερική πίεση και το άγχος που βγάζει ο καλλιτεχνικός χώρος, απορρυθμίζουν συχνά την ανάπτυξη των έργων και την ισορροπία στην πρόσληψη των γλωσσών. Δεν συμφωνώ με τη δημόσια χρηματοδότηση μιας εμπορικής πράξης-όπως είναι η συγκεκριμένη εκδήλωση, εν τούτοις η επιδοματική κουλτούρα διατρέχει τόσο τα εγχειρήματα όσο και τα διαβήματα στον τόπο μας. Ως σοβαρότερο πρόβλημα θα εντόπιζα την αίσθηση νωθρότητας που αποπνέουν πολλές απ' τις δουλειές, τα συχνά αναμασήματα και μια ανεξήγητη πολιτιστική ανασφάλεια που δυναστεύει αρκετούς καλλιτέχνες. Το να ντυθείς με το έργο κάποιου άλλου, δεν σε ασφαλίζει, σε διαιρεί. Αυτό το μακρόχρονο ελάττωμα ιδρύει τον τόπο και διαμορφώνει την καλλιτεχνική κράση. Εν τούτοις η Art Athina προσπαθεί ανάμεσα στις αντιφάσεις και στην κοινωνική αρρυθμία, να κερδίσει το θάλλος και τη χαμένη ακμή. Νομίζω εξ αυτού αξίζει τη συναισθηματική πίστωση.
Πάνος Χαραλάμπους, πρύτανης ΑΣΚΤ
Η Art Athina (έτος ιδρύσεως 1995) την εποχή της ευφορίας και μιας σχετικής ευμάρειας ήταν μια κίνηση λογική, αναμενόμενη και κατ' αναλογία με τις ιστορικές ευρωπαϊκές Art Fairs όπου εκτός από εμπορικές ήταν μια συνάντηση αιθουσών τέχνης, καλλιτεχνικών παραγόντων, ευκαιρία για σύναψη επαγγελματικών σχέσεων.
Η Art Athina «κάνει ό,τι μπορεί» δεδομένου ότι δεν υπάρχει αγορά τέχνης στη χώρα μας. Τα τελευταία χρόνια «δεν κουνιέται φύλλο» και το δραματικότερο εκποιούνται έργα σημαντικών Ελλήνων καλλιτεχνών σε ελάχιστες τιμές. Χωρίς ψυχολογία δεν υπάρχει επενδυτικό ρίσκο απ' τη μεριά των επιχειρηματιών και συλλεκτών και έχει αραιώσει η παρουσία ελληνικών γκαλερί στις Art Fairs του εξωτερικού. Kατά τη διάρκεια της εικοσαετίας πέρασε όλο το δυναμικό της εικαστικής σκηνής της χώρας από την Αrt Athina. Είναι μειονέκτημα ότι οι γκαλερί μεταξύ τους, ελληνικές και ξένες, δεν «καθιέρωσαν» ανταλλαγές καλλιτεχνών.
Η φετινή διοργάνωση με εξαιρετικό το επάνω διάζωμα (πλατφόρμες, νεανικές ομάδες, συζητήσεις κ.λπ.) και «αραιό» το κάτω ήταν η πιο ενδιαφέρουσα απ' την εποχή της Ολυμπιάδας και γι' αυτό ελπιδοφόρα. Δεν γνωρίζω τα οικονομικά δεδομένα, όμως το γεγονός των εγκαινίων όπου για πρώτη φορά εκπροσωπήθηκε σε υψηλότερο επίπεδο η ελληνική πολιτεία (Πρόεδρος Δημοκρατίας, υπουργός Πολιτισμού, δήμαρχος Αθηναίων) ήταν μια μελλοντική υπόσχεση. Βεβαίως είναι αναγκαία μια «αλλαγή παραδείγματος» με βαθιές τομές στους τρόπους της καλλιτεχνικής παραγωγής, των επιλογών της εκπροσώπησης Ελλήνων καλλιτεχνών στις Μπιενάλε (Βενετίας, Σάο Πάολο κ.ά.) και την ταυτόχρονη, εύρυθμη, δημοκρατική λειτουργία των μουσείων της Ελλάδας (ΕΜΣΤ, Πινακοθήκη και τα μουσεία της Θεσσαλονίκης) .
