"Ο Σαραντάρης είναι μια χρυσή τομή να θυμηθούμε την αυταξία του ανθρώπου" λέει η Λίνα Νικολακοπούλου. Σκυμμένη επιμόνως πάνω στο έργο του, βάλθηκε να επαναφέρει στο προσκήνιο αυτόν τον ωραίο, νέο και ατυχή της ποίησής μας, που έζησε μόλις 33 χρόνια αλλά πρόφτασε να κάνει τον Ουγκαρέτι να δακρύσει απ' τους στίχους του, τον Ελύτη να εκτιμήσει βαθιά τη γραφή και τον στοχασμό του και να θυμώσει πολύ μ' αυτούς που τον οδήγησαν στον θάνατο στέλνοντάς τον στην πρώτη γραμμή του Αλβανικού μετώπου, να αφήσει εν τέλει δυναμικό αποτύπωμα στα ελληνικά γράμματα. "Έχω μεγάλη χαρά γιατί αυτή η σπουδαία ποιήση κατά τη γνώμη μου γέννησε και ωραία τραγούδια" λέει η γνωστή στιχουργός και δείχνει τις "Πνοές του Μάη" που θα φυσήξουν αύριο και την Τρίτη στο Ίδρυμα Κακογιάννης για να μεταφέρουν στην καρδιά της πόλης και της εποχής μας την ποίηση του Σαραντάρη μελοποιημένη από τη Δάφνη Αλεξανδρή. Στο διήμερο μουσικό αφιέρωμα, που υπογράφει η Λίνα και τραγουδούν οι Μελίνα Τανάγρη, Αργυρώ Καπαρού, Θοδωρής Βουτσικάκης και Δημήτρης Νικολούδης, θα ακουστούν 28 ποιήματά του γραμμένα από το 1933 έως το 1940.
"Η γλώσσα του Σαραντάρη δεν μοιάζει, είναι σημερινή και μας αφορά όλους" λέει η Λίνα και ξεκινάει την κουβέντα διακόπτοντάς τη μόνο για να θυμηθεί έναν στίχο του ποιητή που το 'σκασε από τη γενιά του '30 για να βρεθεί "Ανάμεσά μας πάντοτε ένας / Εκείνος που μαθαίνει τα νιάτα τ' ουρανού".
Συνέντευξη στην Πόλυ Κρημνιώτη
* Στον καιρό της αγωνίας εσείς επιστρέφετε σε μια ξεχασμένη μορφή. Ήρθε, λέτε, η εποχή να ξανασυναντηθούμε με τον ποιητή - στοχαστή Γιώργο Σαραντάρη;
Νομίζω ότι όσοι για κάποιο λόγο πέσαμε πάνω στα ποιήματά του ξαναείχαμε τη μεγάλη έκπληξη να βρεθούμε μπροστά σε έναν πολύ σημαντικό ποιητή που η αναγνωσιμότητά του είναι αντιστρόφως ανάλογη της αξίας του.
* Γιατί θεωρείτε πως συμβαίνει αυτό;
Το έχουμε συναντήσει ξανά να υπάρχουν θεμέλιοι λίθοι σε κάθε τέχνη, που μπορεί λόγω ιδιοσυγκρασίας να μην δημιούργησαν θόρυβο γύρω από τον εαυτό τους ώστε να γίνουν γνωστοί. Οπότε, εάν συνδυάσουμε αυτό που λέει ο λαός "όποιος δεν λαλεί τον θάφτουν", σημαίνει ότι κάθε εποχή καταγράφει αυτούς που έχουν την ικανότητα να κάνουν την παρουσία τους αισθητή. Η αδελφή του ποιητή Λέλα Μιχοπούλου, όταν γύρισε στην Αθήνα από την Μπολόνια το 1931, του 'λεγε "να κάνεις κάτι για να σε μάθουν τώρα. Το να σε αναγνωρίσουν μετά δεν έχει νόημα". Κι αυτός της απάντησε: "Μα η ζωή είναι αιώνια".
Επειδή λοιπόν ήταν βαθύς στοχαστής, βαθιά καλλιεργημένος, ήξερε δηλαδή πολύ καλύτερα από τον καθένα εκείνη την εποχή τα ευρωπαϊκά γράμματα και την ίδια ώρα ήταν πάρα πολύ αθώος και αγνός, δεν είχε άμυνες. Για μας που τον διαβάζουμε το 2015, το εντυπωσιακό είναι πως είναι ακόμα πολύ μοντέρνος ποιητής. Δεν μοιάζει με κανέναν, μπορούμε να διακρίνουμε ποιους έχει επηρεάσει κατοπινά. Ακόμα σπουδαιότερο είναι ότι ο λόγος του εξακολουθεί να μας δημιουργεί συγκίνηση και θαυμασμό.
* Μας βοηθάει, ίσως, να ξαναεντοπίσουμε τη χαμένη μας ταυτότητα;
Δεν ξέρω αν έχουμε αυτή την αγωνία για τη χαμένη ταυτότητά μας όλοι, γιατί, όπως αναφέρει και ο Λορεντζάτος οι νεωτερικές κοινωνίες πιο πολύ αναπαύονται στο ίδιον φρόνημα παρά στις κοινές αναφορές. Για μένα ο Σαραντάρης είναι μια χρυσή τομή που βοηθά να θυμηθούμε την αυταξία του ανθρώπου, ότι δυνητικά είμαστε όλοι ποιητές. Ο ίδιος μάλιστα λέει ότι η ποίηση είναι το κομμάτι του εαυτού μας που δεν κοιμάται ποτέ. Επίσης λέει ότι "δεν είμαστε ποιητές σημαίνει φεύγουμε, εγκαταλείπουμε τον αγώνα, τη χαρά στους ανίδεους, τις γυναίκες στα φιλιά του ανέμου". Είναι ένας συγκερασμός της πνευματικότητας που διέπει την αρχαία Ελλάδα και την ορθόδοξη στάση ζωής κατοπινά. Ισορροπεί ο Σαραντάρης ανάμεσα σ' αυτές τις δύο πυξίδες και προτείνει έναν τρόπο ζωής. Τον απασχολούσε ο τρόπος ζωής, αυτό ίσως να είναι πολύ σύγχρονο υπαρξιακό ερώτημα.
* Εσείς πώς απαντάτε σήμερα αυτό το ερώτημα;
Αισθάνομαι συγγενής με τον Σαραντάρη. Το αίτημά μου για επικοινωνία και για ανάδυση του πλούτου και της ομορφιάς που έχουμε όλοι μέσα μας είναι κοινό.
* Αναρωτιόταν επίσης ο Σαραντάρης: "Η Δύση πού θα βρει καινούργιο δρόμο για τις ανθρώπινες ψυχές;". Σήμερα με όλη την εμπειρία των τελευταίων ετών θεωρείτε ότι η Δύση, η Ευρώπη μπορεί να βρει αυτόν τον καινούργιο δρόμο;
Χθες πληροφορήθηκα από μια δημοσιογράφο που είχε έρθει από την Αγγλία εδώ για το έργο του Τάσου Νυφαδόπουλου, που εγκαταστάθηκε στη λεωφόρο Βουλιαγμένης 602Α στη συμβολή της με την οδό Ιμέρας. Σκέφτηκα αμέσως κατ' αρχήν την παιδεία που είχε η Αγγλίδα δημοσιογράφος στο τι να ψάξει ως σημαντικό γεγονός στην πόλη των Αθηνών και χάρηκα τρομερά γιατί αυτός ο γλύπτης αθόρυβα είχε σχεδιάσει μέσα του την παρέμβασή του στην κρίση με τόσο ποιητικό τρόπο. Δηλαδή δεν ξέρω εάν σε άλλο κράτος θα μπορούσε ένας καλλιτέχνης να εικονοποιήσει την τραγικότητα του βιώματος μ' αυτόν τον τρόπο.
Ασφαλώς έχω δει πολλούς street artist και έχω μαγευτεί από το έργο τους, αλλά καμαρώνω πάρα πολύ και για τη γενιά αυτή των δικών μας παιδιών. Με λίγα λόγια πιστεύω ότι οι καλλιτέχνες παντού μπορούν να δώσουν καινούργιο νόημα, κυρίως στην Ευρώπη η οποία μοιάζει να χάνει το σκήπτρο του πολιτισμού μέσα από τα χέρια της και το έχει πιο πολύ ανάγκη από άλλες ηπείρους.
* Και οι καλλιτέχνες ήρθε η ώρα να βρεθούν στο εμείς;
Οι καλλιτέχνες είναι άνθρωποι, ο καθένας με τις αξίες, τα ενδιαφέροντα, τις αγωνίες και τον χαρακτήρα τους. Ευχής έργον είναι οι εκάστοτε δύσκολες συνθήκες να γίνουν ένα είδος εμβρυουλκού, να γεννηθεί το δυνατό και να γευτούμε συλλογικά αυτό το αίσθημα ελευθερίας και λύτρωσης από τα στενά πλαίσια των οικονομικών μοντέλων και του μάρκετινγκ γύρω από την ανθρώπινη ζωή. Ακόμα κι αυτή τη συζήτηση μας τη γεννάει ένας ποιητής που έκανε τόσο σύντομο πέρασμα από τον τόπο μας κι από τη ζωή.
* Ως καλλιτέχνης πώς νιώθετε αυτή την ασφυκτική εποχή;
Γυρεύω συνοδοιπόρους. Ευτυχώς τα ενδιαφέροντά μου είναι πολλά και δεν απογοητεύομαι εύκολα. Έχει επικρατήσει μέσα μου η βεβαιότητα ότι, όπως εγώ διψώ και πεινώ για την ωραία δημιουργία, υπάρχουν πολλοί σαν εμένα οι οποίοι θα στηρίξουν τα βήματά μου.
* Τα βήματά σου σε οδηγούν σε έναν άλλο μεγάλο Ευρωπαίο τον Ντάριο Φο. Πώς συναντηθήκατε;
Συναντήθηκα επειδή υπήρχε η ιδέα του Σταμάτη Κρανουνάκη, ο οποίος ταξίδεψε στο Μιλάνο με την προοπτική αυτού του αφιερώματος που θα παρουσιαστεί τον Ιούλιο στο Ηρώδειο. Ένας άγνωστος κόσμος ανοίχτηκε μπροστά μου διαβάζοντας τα έργα του και βλέποντας στο youtube τον ίδιο να παίζει, όπως και τη γυναίκα του Φράνκα Ράμε, που ήταν εξίσου σημαντική μ' αυτόν. Που σημαίνει ότι μέσα από έναν άνθρωπο ψάχνεις την κοινωνική και πολιτική ιστορία της τρέχουσας ζωής. Μ' αυτόν τον τρόπο, με την ανάγνωση και την έρευνα πάνω στο έργο του Σαραντάρη και του Φο, έχω γίνει πιο πλούσια.
* Μ' αυτή την έννοια η φράση ότι ο πολιτισμός είναι το ισχυρό μας κεφάλαιο μπορεί να μην μένει κενή νοήματος;
Θυμάμαι τη δική μου πορεία. Με θυμάμαι μαθήτρια στο σχολείο με όποιους και όσους καθηγητές είχα και ό,τι μπορούσαν να μου μεταδώσουν, άλλος λίγο, άλλος πολύ. Συνέχισα να ψάχνω τι με κάνει να μένω με το στόμα ανοιχτό, είτε βιβλία, είτε ταινίες είτε θεατρικά έργα. Σε προσωπικό επίπεδο συνέχιζα να αναζητώ τι επιθυμούσε η καρδιά μου, και βεβαίως τότε υπήρχαν εν ζωή οι άνθρωποι που είχαν γράψει ιστορία στην κοινή μας κουλτούρα. Αυτοί οι άνθρωποι μου έδιναν διέξοδο. Αυτοί ήταν οι δάσκαλοί μου, ο Κουν, το Εθνικό Θέατρο, ο Χατζιδάκις, ο Θεοδωράκης, ο Τσιτσάνης ο Σαββόπουλος, το Νέο Κύμα με τον Γιάννη Σπανό, ο Φελίνι, ο Παζολίνι, ο Ταρκόφσκι. Θέλω να πω δηλαδή ότι και στις μέρες μας, αν ο καθένας ακούει την εσωτερική του φωνούλα και την ανάγκη του, θα ψάξει και θα βρει την άκρη του.
* Μπορούμε ο καθένας μόνος του;
Νομίζω ότι κάθε φορά τον κόσμο τον ένωνε μια ιδέα. Ο Όμηρος, όταν κατέγραφε στα έργα του θεούς και ήρωες ενέπνευσε και έπεισε όσους άκουγαν την ιστορία ότι "ναι, αυτοί είμαστε εμείς". Αυτό κάνει ο μεγάλος δημιουργός ή ο μεγάλος ηγέτης.
* Υπάρχουν σήμερα μεγάλοι δημιουργοί και μεγάλοι ηγέτες;
Το ζήτημα είναι να ξυπνήσει το αίτημα μες στην καρδιά του κόσμου.
