ΤΟΥ ΚΩΣΤΑ ΤΕΡΖΗ
Αναπάντεχα, οι πιο ενδιαφέρουσες επισημάνσεις για το "νέο ελληνικό σινεμά" των τελευταίων χρόνων έχουν γίνει εκτός Ελλάδας, όπως για παράδειγμα από την Μπιργκίτ Κέλερ, καλλιτεχνική διευθύντρια του Arsenal (ινστιτούτο για τον κινηματογράφο και τη βίντεο αρτ) στο Βερολίνο, η οποία τον Μάιο του 2012 είχε διοργανώσει ένα μεγάλο αφιέρωμα με ελληνικές ταινίες των τελευταίων χρόνων:
"Ο σύγχρονος ελληνικός κινηματογράφος", είχε πει τότε, "διακρίνεται για την τόλμη του, είναι διασκεδαστικός, στρυφνός, ανορθόδοξος, ασυμβίβαστος και ακραία ιδιόμορφος, δεν κατηγοριοποιείται. Αποτυπώνει μια ατμόσφαιρα αγωνίας και έντασης. Αυτή η κρίσιμη κατάσταση που είναι αισθητή στις ταινίες ανάγεται αναμφισβήτητα σε αυτό που συμβαίνει πράγματι στην Ελλάδα λόγω της οικονομικής κατάρρευσης (...) Τα θέματα στα οποία επανέρχεται διαρκώς είναι η αδυναμία επικοινωνίας μεταξύ των γενεών, μια λανθάνουσα ροπή προς τη βία, και, φυσικά, πολύ συγκεκριμένα το θέμα της οικονομικής κρίσης, της ανεργίας και των επιπτώσεών τους σε κοινωνικό επίπεδο. Η ξενοφοβία, η αδράνεια και η έλλειψη οράματος είναι επίσης μοτίβα που συναντάμε ξανά και ξανά. Αξιοσημείωτη είναι συχνά η έντονη κριτική στον ρόλο και στην κατάσταση της οικογένειας (...) Σε όλες αυτές οι ταινίες υπάρχει έντονο το γκροτέσκο στοιχείο. Είναι γεμάτες από αλλόκοτες, κωμικές στιγμές και σε ορισμένες το παράλογο εμφανίζεται με έναν τρόπο που θυμίζει Μπέκετ".
Τη Δευτέρα το βράδυ, στη Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών, θα απονεμηθούν τα ετήσια κινηματογραφικά βραβεία της Ελληνικής Ακαδημίας Κινηματογράφου, που φέτος φτάνουν στην έκτη διοργάνωση. Στην προκριματική διαδικασία ξεχώρισαν δύο ταινίες με σκηνοθέτες δύο από τους πιο χαρακτηριστικούς εκπροσώπους της νεότερης γενιάς Ελλήνων δημιουργών που περιέγραφε η Μπιργκίτ Κέλερ: Ο Πάνος Χ. Κούτρας με το «Xenia» βρέθηκε πέρυσι στο "Ενα κάποιο βλέμμα" του Φεστιβάλ των Καννών και τη Δευτέρα το βράδυ "κατεβαίνει" με 15 υποψηφιότητες στις διάφορες κατηγορίες (τις περισσότερες από όλες τις άλλες ταινίες). Στο "Xenia" ο Κούτρας, με ήρωες δύο νέους, δεύτερης γενιάς μετανάστες, είναι "επιθετικός" και ταυτόχρονα παραδίδεται στο όνειρο. Περιγράφει μια διαλυμένη χώρα και την ίδια στιγμή υποδεικνύει κάποια κρυφά μονοπάτια διαφυγής... Δείχνει, για παράδειγμα, σε πρώτο πλάνο, για όσους μπορούν να δουν και να αντιληφθούν, τα εγκαταλελειμμένα «Ξενία», που απηχούσαν το όραμα του Κωνσταντινίδη, όραμα που θυσιάστηκε στον βωμό της επίπλαστης "ανάπτυξης" και του ξέφρενου νεοπλουτισμού. Σήμερα, παραδόξως, κάποια όνειρα μπορούν να συντηρηθούν σε επαρχιακά σκυλάδικα ή στον δρόμο, με ήρωες πλάνητες και ανέστιους... Και ο νεαρός "Αλβανοέλληνας" γκέι έχει να αντιμετωπίσει όχι μόνο τις ορδές των χρυσαυγιτών αλλά και τους εξαγριωμένους με την "ιδιαιτερότητά του" συμπατριώτες του μετανάστες...
Πολύ κοντά, με 14 υποψηφιότητες, το «Μικρό ψάρι» του Γιάννη Οικονομίδη, που βρέθηκε πριν από έναν χρόνο στο διαγωνιστικό τμήμα του Φεστιβάλ Βερολίνου. Ο ήρωάς του, ο Στράτος (Βαγγέλης Μουρίκης), έχει περάσει τη μισή του ζωή στη φυλακή για ένα έγκλημα που διέπραξε στα 19 του χρόνια. Τώρα, αποφυλακισμένος, δουλεύει σε μια βιοτεχνία αρτοποιίας. Δεν έχει ξεχάσει ωστόσο πως μέσα στη φυλακή τού έσωσε τη ζωή ένας αρχινονός οργανωμένων συμμοριών, ο Λεωνίδας. Έτσι, μετά τη δουλειά στην αρτοποιία, ο Στράτος εκτελεί συμβόλαια θανάτου. Όλα τα χρήματα που βγάζει τα δίνει στον Γιώργο, τον αδελφό του Λεωνίδα, που οργανώνει ένα παράτολμο σχέδιο απόδρασης για να βγάλουν τον Λεωνίδα από τη φυλακή σκάβοντας ένα υπόγειο τούνελ, μια... υπερπαραγωγή που «καταπίνει» συνεχώς χρήμα... Ο Οικονομίδης εδώ αποδεικνύεται πιο «χαλαρός» στην κινηματογραφική του γλώσσα σε σχέση με τις προηγούμενες δουλειές του: οι αφηγηματικές παύσεις -"ανάσες" (αδιανόητες π.χ. στο «Σπιρτόκουτο») όχι μόνο «σχολιάζουν» την ιστορία στοχεύοντας το υποτυπώδες αστικό τοπίο, αλλά ταυτόχρονα τονίζουν πλευρές των χαρακτήρων που δεν αναδεικνύονται ευθέως από τους διαλόγους. Ο ήρωάς του έλκει την καταγωγή του από τους χαρακτήρες του νουάρ, είναι ένας «μοναχικός λύκος» που προχωρά βήμα - βήμα, αντλώντας πολύτιμα διδάγματα «πέραν του καλού και του κακού», για τα οποία έχει πληρώσει απελπιστικά μόνος του το κόστος...
Αξίζει να θυμίσουμε ότι το 2011 ο Γιάννης Οικονομίδης είχε αποσπάσει συνολικά 7 βραβεία για τον «Μαχαιροβγάλτη» του, ενώ το 2010 η «Στρέλλα» του Πάνου Χ. Κούτρα (απέναντι στον «Κυνόδοντα» του Λάνθιμου) είχε κερδίσει 4 βραβεία.
Από κοντά και η "Νορβηγία" του Γιάννη Βεσλεμέ, με 8 υποψηφιότητες, ντεμπούτο στη μυθοπλασία μεγάλου μήκους του σκηνοθέτη και μουσικού. Η ταινία κέρδισε εντυπώσεις και θετικά σχόλια με την παρουσία της στο Φεστιβάλ του Κάρλοβι Βάρι αλλά και στο Φαντασπόρτο, ενώ απέσπασε και το βραβείο της FIPRESCI στο Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης. Η παράδοξη ελληνική παρακμή της δεκαετίας του '80 είναι, κατά τον δημιουργό, το κατάλληλο περιβάλλον για να "αναπνεύσει" και να δοκιμαστεί ένας μεταμοντέρνος βρικόλακας (Βαγγέλης Μουρίκης) που φτάνει στην Αθήνα αναζητώντας εφήμερες απολαύσεις στην ντίσκο Ζαρντόζ... "Ο χειμώνας του '84 ήταν σκέτη κόλαση. Αν σταματήσω να χορεύω, έλεγες, θα σταματήσει και η καρδιά μου".
Ο Θανάσης Καρανικόλας, ο οποίος εδώ και περίπου 20 χρόνια είναι μόνιμος κάτοικος Βερολίνου, "επέστρεψε" στην Ελλάδα με την ταινία "Στο σπίτι" (πέντε υποψηφιότητες). Το σπίτι του τίτλου είναι μοντέρνο, ανοιχτό προς τη θάλασσα, μακριά από την πόλη. Η Νάντια, μετανάστρια από τη Γεωργία, δουλεύει εκεί, για χρόνια, μέχρι τη στιγμή που αρρωσταίνει σοβαρά και η εύθραυστη ισορροπία την οποία στήριζε με τη δουλειά της καταρρέει... Η ταινία απέσπασε το βραβείο της Οικουμενικής Επιτροπής στο Φόρουμ του 64ου Φεστιβάλ Βερολίνου.
Η Μαργαρίτα Μαντά, πέντε χρόνια μετά τη "Χρυσόσκονη", σκηνοθέτησε το "Για πάντα" (3 υποψηφιότητες), όπου πρωταγωνιστούν δύο μαναχικές ψυχές με φόντο μια Αθήνα του άσπρου - μαύρου, της σιωπής και της καρτερίας... Η ταινία απέσπασε βραβείο σκηνοθεσίας στο Φεστιβάλ του Καΐρου και είχε συμμετοχή στο Φεστιβάλ του Ρότερνταμ.
Μάλλον αδικημένη η "Έκρηξη" του Σύλλα Τζουμέρκα (μονάχα δύο υποψηφιότητες), μια πιο ώριμη"συνέχεια" της "Χώρας προέλευσης" που, τέσσερα χρόνια πριν, είχε αποσπάσει 5 βραβεία της Ελληνικής Ακαδημίας Κινηματογράφου. Η "Έκρηξη" συμμετείχε σε περισσότερα από 20 διεθνή φεστιβάλ, μεταφέροντας στο εξωτερικό την ασφυξία της «γενιάς της κρίσης»: Ανάπηροι γονείς που παραδίδουν χρέη, νέοι σε κατάσταση συναισθηματικής «υπερθέρμανσης» αλλά και υστερίας, διάλογοι που εκπίπτουν σε ντελίριο ή σε μονόλογο... "Θέλω να κάνω παιδιά και θέλω και πολλά λεφτά» λέει σε κάποια στιγμή η ηρωίδα του Τζουμέρκα, ωστόσο αυτή η δήλωση "αλλοιώνει" εν τέλει την ιδιαιτερότητα του συγκεκριμένου χαρακτήρα, τον οποίο ερμηνεύει η Αγγελική Παπούλια. Κορμιά αγριεμένα, που σμίγουν από απελπισία...
Στις ταινίες τεκμηρίωσης (ντοκιμαντέρ) ξεχώρισαν το "Γρηγόρης Λαμπράκης: Μαραθώνιος μιας ημιτελούς άνοιξης" του Στέλιου Χαραλαμπόπουλου, χρονικό μιας όχι και τόσο μακρινής εποχής, όταν η δολοφονία ενός γιατρού-μαραθωνοδρόμου της ειρήνης "πυροδότησε" μία έστω ημιτελή άνοιξη, το "Ηθοποιοί: Ημερολόγιο σπουδής" του Δημήτρη Κουτσιαμπασάκου (ο οποίος ήταν και πέρυσι υποψήφιος με τον «Μανάβη»), ταινία που καταγράφει -σε διάρκεια τριών ετών- τις προσπάθειες και τα όνειρα μιας ομάδας σπουδαστών δραματικής σχολής, από τις εισαγωγικές τους εξετάσεις μέχρι την αποφοίτησή τους, και το "Μια οικογενειακή υπόθεση" της Αγγελικής Αριστομενοπούλου, μια ταινία για τη μουσική παράδοση της Κρήτης, που εστιάζει στη διαδρομή της οικογένειας Ξυλούρη, στην Ελλάδα και την Αυστραλία.
Κατά την τελετή απονομής των βραβείων της Ελληνικής Ακαδημίας Κινηματογράφου τη Δευτέρα το βράδυ στη Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών, πρόκειται να τιμηθεί και η Γαλλίδα ντίβα Φανί Αρντάν για το σύνολο της καριέρας της. Παρουσιαστής της τελετής θα είναι ο ηθοποιός Οδυσσέας Παπασπηλιόπουλος, με τους σκηνοθέτες Αλέξη Καρδαρά και Χρίστο Γεωργίου να έχουν την επιμέλεια.
