Οι εποχές αλλάζουν, οι άνθρωποι αλλάζουν, οι κοινωνίες αλλάζουν. Αλλάζουν και οι θεσμοί τους, προσαρμόζονται, εξελίσσονται, μεταμορφώνονται. Παρ' ότι οι βιβλιοθήκες έχουν δημιουργηθεί ως θεσμός σχεδόν ταυτόχρονα με τον εγγράμματο πολιτισμό μας, η μορφή που τώρα έχουν είναι αυτή που απέκτησαν κατά τον 19ο αιώνα, στη Δυτική κυρίως Ευρώπη. Και κυρίως οι λαϊκές βιβλιοθήκες, οι δημόσιες, είναι παιδιά των μεγάλων επαναστάσεων που συντελέστηκαν εκείνη την περίοδο. Δεν θα ανατρέξουμε στο γιατί και το πώς. Αυτό που μας ενδιαφέρει είναι ότι στην αυγή του 21ου αιώνα αυτή η εικόνα δεν μας είναι πια αναγνωρίσιμη. Ή, τουλάχιστον, ικανή να περιγράψει την κατάσταση σήμερα.
Αλήθεια, τι είναι βιβλιοθήκη σήμερα; Πολλοί προσπαθούν να δώσουν έναν νέο ορισμό. Άλλοι υλοποιούν ήδη, σε άλλες χώρες αλλά και στην Ελλάδα, απόψεις περί του νέου. Οπτικές και προοπτικές. Οι βιβλιοθήκες είναι χώροι συναντήσεως της κοινότητας. Οι βιβλιοθήκες είναι χώροι έμπνευσης, χώροι χαλάρωσης, καλλιτεχνικής δημιουργίας, καινοτομίας, παιχνιδιού, διασκέδασης, μελέτης, απομόνωσης, κοινωνικοποίησης, πρόσβασης, εξυπηρέτησης. Πολλές προτάσεις, πολλές υλοποιήσεις. Τι είναι τελικά οι βιβλιοθήκες στον αιώνα μας;
Ίσως πρέπει να ξεχωρίσουμε τα σημαντικά. Ποιος τα ορίζει αυτά όμως; Οι επιστήμονες; Το κράτος; Οι ίδιοι οι χρήστες των βιβλιοθηκών; Άλλο κριτήριο θα μπορούσε να είναι το κριτήριο της διαφοροποίησης. Τι διαφοροποιεί μια βιβλιοθήκη από άλλες δημόσιες δομές; Πολιτιστικά κέντρα, αρχεία, μουσεία και άλλα; Και έχουμε χρεία να τις διαφοροποιήσουμε τις δομές πλέον;
Προσπαθώντας από αυτή εδώ τη στήλη να δώσουμε απαντήσεις, ανακαλύπτουμε ότι δεν είναι εύκολο. Οι βεβαιότητες μας κλονίζονται όταν συνειδητοποιούμε την πολυπλοκότητα των κοινωνικών αλλαγών που έχουν συντελεστεί παγκοσμίως τα τελευταία χρόνια. Η είσοδος της τεχνολογίας με τόσο δραστικό τρόπο στην καθημερινότητά μας, μας έχει αλλάξει τον τρόπο που σκεφτόμαστε και που προσλαμβάνουμε το περιβάλλον μας. Δεν είναι απλό, αν αναλογιστούμε τον τρόπο με τον οποίο δουλεύαμε και σκεφτόμασταν πριν την έλευση του ηλεκτρονικού ταχυδρομείου. Μία τόσο απλή τεχνολογία έχει αλλάξει ριζικά και αναπόδραστα τον τρόπο εργασίας μας.
Αυτές οι αλλαγές έχουν επιπτώσεις όχι μόνο στη λειτουργία και την οργάνωση των βιβλιοθηκών, αλλά και στην ουσία τους, στον ρόλο τους, στην θέση τους στην πληροφοριακή αλυσίδα. Η κουβέντα λοιπόν, αφού συμπεριλάβει και τις κοινωνικές αλλαγές, τις οικονομικές ανακατατάξεις και πολλούς άλλους παράγοντες, ουσιαστικά δεν έχει ολοκληρωθεί. Για την ακρίβεια, θεωρούμε πως τώρα ξεκινάει. Κατά την άποψή μας όμως, σε όλες τις περιπτώσεις, βιβλιοθήκες είναι οι δημόσιοι θεσμοί αυτοί που παρέχουν πρόσβαση σε όλους. Χωρίς αποκλεισμούς. Βιβλιοθήκες είναι οι χώροι της δημοκρατίας.
Καλλίμαχος
