Του Χριστόφορου Κατσαδιώτη*
Γοητευμένος από την επιστήμη της Φυσικής, κατάφερε να τη συνδυάσει με την τέχνη του «εικάζω». Έβαλε έναν σκοπό: να συλλάβει την κοσμική ενέργεια και να της δώσει πνοή, εδώ κάτω, στη Γη μας. Ο Τάκης γίνεται 90 χρόνων και οι Γάλλοι τον τιμούν με μια αναδρομική έκθεση στο Παλέ ντε Τόκιο (Palais De Tokyo),με τίτλο «Μαγνητικά Πεδία», η οποία θα διαρκέσει μέχρι 17/05/2015.
Είναι γεννημένος στην Αθήνα και από τη δεκαετία του '50 ζει στο Παρίσι. Από πολύ νωρίς, αρχίζει να συναναστρέφεται με καλλιτέχνες όπως ο γλύπτης Ζαν Τανκιουλί, ο ζωγράφος Ιβ Κλαν και έρχεται σε επαφή με την ποίηση των Μπίτνικ, Κέρουακ, Γκίνσμπεργκ και Μπάροουζ. Συστατικά που ενισχύουν μια άλλη οπτική για το πώς αντιλαμβάνεται τα πράγματα γύρω του και ποτέ δεν σταματούν να τον εντυπωσιάζουν τα φυσικά φαινόμενα. Τον απασχολούν η έρευνα για το αόρατο, οι δυνάμεις του σύμπαντος και κυρίως πώς γίνεται η σύλληψη της κοσμικής ενέργειας στον πλανήτη μας αλλά και στο μυαλό μας. Από το 1959, ο Τάκης αρχίζει την εξερεύνησή του στα μαγνητικά πεδία, ερευνά την επιστήμη της Φυσικής και την συνδυάζει με την τέχνη.
Η έκθεση ξεκινάει με τα φυσικά στοιχεία που επηρεάζουν το σύμπαν. Πιο συγκεκριμένα, με το μαγνητικό πεδίο της Γης, το οποίο είναι ένα είδος τεράστιου μαγνήτη που περικυκλώνει τον κόσμο. Ο επισκέπτης, παίρνει μια μεταλλική πυξίδα και ακολουθεί μια ελικοειδή γραμμή - μαγνήτη, κολλημένη στον τοίχο, «γράφοντας» συμβολικά μια πορεία όπως σ' έναν γεωγραφικό χάρτη και διαπιστώνει ότι, αντιμέτωπος με τις μαγνητικές δυνάμεις, η βελόνα του οργάνου, ενώ πάντα δείχνει τον Βορρά, εδώ, τρελαίνεται για "να χάσει τον Βορρά". Ο Τάκης με αυτό το παράδειγμα αναφέρεται στην τέταρτη διάσταση. Αυτή είναι η μαγνητική ενέργεια και η μετάδοση που αλληλεπιδρά επί των στοιχείων: μια κρυφή ενέργεια πίσω από τον τοίχο, αλλά που δρα, όμως, μέσω αυτού. Όπως το γράφει ο ίδιος: «Οι μαγνήτες δεν είναι υποδοχείς, αλλά πομποί. Όπως επίσης και το ραντάρ, σαν ένας μαγνήτης, μόνο με τη δύναμη του, εντοπίζει μεταλλικά αντικείμενα μπροστά του».
Σε μεγάλο πανό, παραδίπλα, διαβάζουμε το «Μαγνητικό Μανιφέστο» (Νοέμβριος 1960) του Τάκη, τιμώντας τον πρώτο άνθρωπο στο διάστημα (έξι μήνες πριν τον Γιούρι Γκαγκάριν) και τη γλυπτική, με αναφορές επίσης, στην πυρηνική βόμβα και τη Χιροσίμα. Παρουσιάζει τον δικό του άνθρωπο στο διάστημα που αιωρούνταν στο κενό από μαγνήτες.
Ακολουθούν τα «Τηλε - Φώτα - Γλυπτά» με την έννοια του φωτός που εκπέμπει μια τηλεόραση σε έναν χώρο. Ένα γαλακτερό, με τρέμουλο, όχι μόνιμο, φως. Μικρές εγκαταστάσεις αποτελούμενες από λυχνίες, λάμπες και αντιστάσεις, δίνοντας ένα τελικό ανθρωπόμορφο αρχαιοελληνικό σχήμα, επηρεασμένος από την κυκλαδίτικη γλυπτική και από την ελληνική Ιστορία ως έμπνευση. Από μια άλλη ματιά, πάντως, κάθε ένα γλυπτό - εγκατάσταση αποτελεί και μια μικρογραφία του σύμπαντος, είναι ένα ολοκληρωμένο, λειτουργικό, σύστημα. Οι λάμπες είναι παλαιού τύπου, σαν αυτές που έπαιρναν κάποτε τα πικάπ, από φουσκωτό γυαλί, αλλά σε πολύ μεγαλύτερο μέγεθος. Όντας σύγχρονος πλαστικός της πρωτοπορίας, το έργο του Τάκη κρατιέται πάνω στην έννοια της γλυπτικής παράδοσης, που κυμαίνεται από την αρχαϊκή ελληνική αισθητική της γλυπτικής και τον Τζιακομέτι μέχρι σε τεχνολογικά αντικείμενα ή αλλιώς ακόμη και τα λεγόμενα διαστημικά σκουπίδια.
Προχωρώντας λίγο, μπαίνει κανείς σε ένα δωμάτιο με θόρυβο εργοστασίου, από τα πολλά μηχανήματα, σαν να εισχωρεί στα άδυτα ενός εργαστηρίου κάποιου εφευρέτη. Το έργο αυτό είναι ένα «Αφιέρωμα στον Κάφκα», μια εγκατάσταση, ένα «λεξικό τέχνης», όπως περιγράφει η ταμπέλα στο εξωτερικό του χώρου, με τον μοναδικό τρόπο του Τάκη, το οποίο πρωτοεμφάνισε στο Κέντρο Τέχνης Πόμπιντου, στο Παρίσι, το 1984. Τεράστια πηνεία, σε συνδυασμό με κομμάτια από μέταλλο, αφήνουν την υποψία τμημάτων ανθρώπινων σωμάτων.
Βγαίνοντας, ο θεατής αντικρίζει δύο γλυπτά. Τον κυρίως κορμό τού σώματος του Άτλαντα, που κάνει έρωτα με τη σφαίρα της Γης, με μια μεταλλική μπάλα να μαγνητίζεται και να αιωρείται από πάνω. Επίσης, ένα μέρος από αντρικό σώμα σε στύση, που τα βέλη στέκουν σε απόσταση αναπνοής, με τη βοήθεια μαγνητών, και παραπέμπει στον Άγιο Σεβαστιανό. Ακόμη, υπάρχει ένας διάδρομος 15 μέτρων με μια χορδή που πάλλεται, η οποία από τη μια είναι δεμένη και από την άλλη είναι στον αέρα, αφού έλκεται από ισχυρότατο μαγνήτη.
Ένας υπέροχος λευκός αμφιθεατρικός χώρος στη συνέχεια, στην οποία μπορεί κανείς να καθίσει και να απολαύσει μια υπέροχη μελωδία -για άλλους ίσως, ένας απόκοσμος ήχος- με παγανιστικό χαρακτήρα. Δώδεκα λευκά ταμπλό, σε μαύρο φόντο, στέκουν σε απόσταση το ένα από το άλλο. Επάνω είναι τοποθετημένη μια χορδή, χοντρή ή πιο λεπτή, βιολιού ή κιθάρας, μια μεγάλη μεταλλική βελόνα αιωρείται από την κορυφή και ένα ηχείο βρίσκεται πίσω από κάθε ταμπλό. Καθώς μαγνητικές δυνάμεις ενεργοποιούνται, υποχρεώνουν τη βελόνα να αγγίξει την κάθε χορδή. Το αποτέλεσμα αποκτάει έντονο ακουστικό ενδιαφέρον από τον συνδυασμό ήχων, των υψηλών και χαμηλών συχνοτήτων... Αυτά είναι τα «Μουσικά - Γλυπτά» του Τάκη.
Ανεβαίνοντας μερικά σκαλιά, γίνεται μια μετάβαση στα «Φωτεινά Σινιάλα». Ο προηγούμενος ήχος απλά απομακρύνεται και ξεχνιέται ο νους από τα σχήματα, τα σύμβολα και τα μυστήρια φώτα. Αποτελούν μια μεγάλη ομάδα έργων, τα οποία ο Τάκης δημιούργησε από το 1950 έως το 1976. Είναι μακρόστενες μεταλλικές μαύρες βέργες σε ομάδες των τεσσάρων ή πέντε μαζί, ψηλές ή κοντές, και στην άκρη τους υπάρχει κάτι το απροσδιόριστο. Ένα κομμάτι μέταλλο σε κάποιο σχήμα ή με μια τρύπα, ή ένα κομμάτι σκουριάς, ή ένα κάτι, το οποίο, δεν ξέρεις πώς να το ονομάσεις, ή με ένα φωτάκι σε ένα χρώμα το οποίο παραπέμπει σε ξεχασμένο αεροδρόμιο ή σιδηροδρομικό σταθμό. Ίσως και σε έναν διαστημικό σταθμό προσγείωσης... Πάντως έχει κανείς την αίσθηση, πως κάτι γίνεται εκείνη τη στιγμή ή κάτι θα γίνει σύντομα. Σαν να εκπέμπουν σινιάλα προς κάπου ή σαν κάτι να περιμένουμε να έρθει ή μόλις έφυγε. Κι αυτό το κάτι... ίσως δεν έχει και τόσο σχέση με το ανθρώπινο είδος.
Την ίδια περίοδο, η Μενίλ Κολέξιον (Menil Collection), στο Χιούστον του Τέξας, οργανώνει αναδρομική έκθεση φόρο τιμής στον Τάκη. Με αυτόν τον τρόπο, τιμούν τη μακρόχρονη συνεργασία που είχαν μεταξύ τους, περιλαμβάνοντας 25 έργα από τη σειρά «Η τέταρτη διάσταση». Αξίζει να πούμε πως αυτή είναι η πρώτη έκθεση σε μουσείο, εκτός Ευρώπης, που αποτυπώνει το πέρασμά του και από την αμερικανική ήπειρο. (24.01.2015 - 26.07.2015).
* Ο Χριστόφορος Κατσαδιώτης είναι εικαστικός
