του Χριστόφορου Κατσαδιώτη
Τα τελευταία 35 χρόνια θεωρείται ένας από τους κορυφαίους καλλιτέχνες της παγκόσμιας σύγχρονης τέχνης. Είναι αυτός ο οποίος κατάφερε να υποστηρίξει την έννοιας όχι μόνο του κιτς, αλλά και της γυαλάδας του κιτς!
Η αναδρομική έκθεση του Τζεφ Κουνς πραγματοποιείται στο Παρίσι, στο Κέντρο Τέχνης Πομπιντού, και θα διαρκέσει μέχρι τις 27 Απριλίου 2015.
Ο πρώτος κύκλος έργων ξεκινάει από το 1978, όταν ο καλλιτέχνης ήταν στην ηλικία των 23 χρόνων, με φουσκωτά παιχνίδια. Ένας λαγός με καρότο και πολύχρωμα μεμονωμένα λουλούδια, τοποθετημένα πάνω σε καθρέφτες. Ο Κουνς αρχίζει να αγοράζει φτηνά παιχνίδια από τις αγορές της Αμερικής και να εξερευνά το κλειδί σύγκλισης του «μοντέρνου» σε συνδυασμό με τις έννοιες που είχε ήδη εισάγει στην τέχνη από το 1917 ο Μαρσέλ Ντισάν (Marcel Duchamp) με το ρέντι μέϊντ (ready made). Εννοιολογικά, η λεκάνη-ουρητήριο του Ντισάν συγχέεται με την ποπ αισθητική άποψη της γυαλιστερής εικόνας του Κουνς. Παίρνει τοστιέρες, βραστήρες και κυρίως ηλεκτρικές σκούπες, τοποθετεί σε κάποια τους πλευρά φώτα νέον και μας τα παρουσιάζει μέσα σε κουτιά από πλεξιγκλάς. «Παίζει» με τις έννοιες "νέο", "καινούργιο" και τα ξαναβαπτίζει "νέα". Υπάρχει επίσης έργο - ταμπέλα μέσα σε φωτεινό κουτί, και μέσα γράφει στα αγγλικά «Νέο». Εισάγει το «καινούργιο», αλλά και το αμερικανικό όνειρο, επισημαίνοντας έτσι πως δεν τελείωσε ποτέ αυτό το όνειρο. Το «γυαλιστερό» σαν έννοια και η αίσθηση που αφήνει είναι ο μεγάλος του υποστηρικτής και μόνο επιτυχία μπορεί να υποσχεθεί, λόγω τις τελειότητας που εμπνέει και της αψεγάδιαστης εικόνας του. Εκεί πόνταρε ο Κουνς και κέρδισε το στοίχημα της καριέρας του, όπως έκαναν πρώτοι ο Άντι Γουόρχολ και ο Pόι Λίχνενσταϊν. Και οι τρεις ισορρόπησαν στην ίδια αισθητική (και κανείς τους δεν «έπεσε»...).
Ο Κουνς προσπαθεί συνειδητότατα να αναδείξει μέσα από τη λάμψη του αμερικανικού ονείρου, την προσωπική - ατομική ελευθερία μέσα από την έννοια της ουτοπίας του μοντέρνου. Ενώ οι επιμελητές της έκθεσης βαφτίζουν αυτά τα έργα «μινιμαλιστική γλυπτική».
Στη συνέχεια βλέπουμε έργα στα οποία χρησιμοποιεί διαφημίσεις με αλκοολούχα ποτά κυρίως και τον αντίκτυπό τους. Παίρνει το σλόγκαν και το ανατυπώνει σε καμβά , ενώ μετατρέπει τα προϊόντα σε έργα τέχνης από ατσάλι, όπως ένα σετ-βαλιτσάκι με τα μπουκάλια, τα ποτήρια και τα δερμάτινα εσωτερικά δεσίματά του. Ο Κουνς δίνει το σύνθημα με την αναδημιουργία, τονίζοντας τη «στιβαρότητα» του προϊόντος η οποία παίρνει τα ινία και η κοινωνία ακολουθεί. Αντιγράφει προϊόντα σε διάφορα μεγέθη και προκαλεί την καταναλωτική μανία που υποβόσκει. Μέχρι που τολμά να πάρει κεραμικά αντικείμενα - μινιατούρες - βουκολικά θέματα και να τα μεγεθύνει σε βαθμό μεγαλύτερο του φυσιολογικού (πέρα των ανθρώπινων μεγεθών), παρουσιάζοντάς μας σε γυαλιστερό ατσάλι και να ονομάζεται αυτή η ενότητα έργων «Ισορροπία» και «Κοινοτοπία»!
Ο Κουνς εδώ σχεδόν εγκαταλείπεται ως άτομο, μέσα στην τελειότητα των υλικών και του περιεχόμενου της δουλειάς του. Γουρούνια με αγγέλους και ο Mάικλ Τζάκσον αγκαλιά με μια μαϊμού με πεσμένες καραμέλες στο έδαφος από πορσελάνη, αλλά και ζωγραφικά έργα με φουσκωτές τουλίπες με γυαλιστερούς αντικατοπτρισμούς σε καμβά. Σε καμβά επίσης βλέπουμε πλαστικά παιχνίδια και ποπ κορν που μοιάζουν με φωτογραφία σε μεγέθυνση και «πειραγμένη» στο photoshop με τονισμένες τις γυαλάδες των αντικειμένων. Η τελειότητα σε κάνει να ξινίζεις. Υπάρχει η σημείωση στην έκθεση "Κάποια έργα παραμένουν ατελείωτα μετά από είκοσι χρόνια ζωγραφικής". Η αισθητική του πλαστικού (και όχι η αισθητική του πλασίματος) και του ψεύτικου ξεχειλίζει και αυτός είναι και ο σκοπός του, τον οποίο καταφέρνει όχι μόνο να φτάσει, αλλά και να ξεπεράσει! Η αποθέωση της αυταπάτης σε κάνει να αναρωτιέσαι αν μυρίζει κιόλας το υλικό, όχι μόνο των αντικειμένων που αναπαριστά, αλλά του καινούργιου πλαστικού ως ύλη. Μυρωδιά «του κουτιού» ίσως... Σε βαθμό που μόνο η ψηφιακή εκτύπωση ή η μεταξοτυπία από μεταφορά φωτογραφίας πλέον μπορεί να ικανοποιήσει ένα τέτοιο γούστο, το οποίο και πραγματοποιεί στη συνέχεια.
Επόμενη ενότητα, «Πλασμένοι στον Παράδεισο». Εδώ πρωταγωνιστεί ο ίδιος με τη γυναίκα του -πρώην πορνοστάρ, αλλά και μέλος του ιταλικού Κοινοβουλίου- Τσιτσιολίνα. Μεγεθυμένες φωτογραφίες των επίμαχων σημείων τη στιγμή της ερωτικής πράξης, ως έργα τέχνης, αλλά και σε μινιατούρα από κρύσταλλο Μουράνο τη στιγμή που ο Κουνς εισδύει μέσα της. Άραγε βλέπουμε δύο ερωτευμένους να κάνουν έρωτα ή δύο διάσημους να παίζουν σωστά τον ρόλο τους; Γιατί να θέλει να μας τονίσει -«πουλήσει»- τόσο έντονα το ότι: «ναι, κάνουμε έρωτα»; Είναι η υστεροφημία ή αναμειγνύονται και συναισθήματα «απαγορευμένων» ενοχικών ενστίκτων (που έχουν και θεατές), ενώ βάζουν κι άλλο αλατοπίπερο στα ονόματα και των δύο; Αυτό ίσως να μεταφράζεται σε εκατομμύρια ευρώ...
Για την Ιστορία, αξίζει να πούμε πως το έργο «Σκύλος Μπαλόνι», το οποίο βλέπει ο θεατής πριν μπει στην, απαγορευμένη για παιδιά, αίθουσα με τις ερωτικές σκηνές, ανήκει σε ιδιωτική συλλογή και αγγίζει την τιμή των 60 εκατομμυρίων ευρώ... Επίσης βλέπουμε και την προτομή του ίδιου του καλλιτέχνη από μάρμαρο, σε πόζα, κάτι μεταξύ ημίθεου, Ιουλίου Καίσαρα και Έλβις Πρίσλεϊ, με αυτοσαρκασμό και περιφρόνηση ταυτόχρονα για τον απονήρευτο θεατή.
Η έκθεση συνεχίζεται με τεράστια έργα από γυαλιστερό, χρωματιστό, ανοξείδωτο ατσάλι. Ο Ποπάι έτοιμος να εκραγεί από τη γυαλάδα και τη δύναμη, λίγο πριν καταβροχθίσει το χρυσό γυαλιστερό πράσινο σπανάκι, το οποίο και αυτό με τη σειρά του είναι έτοιμο να εκτοξευτεί από τη γυαλιστερή κονσέρβα. Ένας τεράστιος κόκκινος αστακός κρέμεται δίπλα, αλλά και ένας υπερμεγέθης φουσκωτός λαγός μάς παραφυλά. Παράλληλα, βλέπουμε έργα πάνω σε καμβά, δουλεμένα σε διάφορες στρώσεις από κολάζ, καρτούν, πιτσιλιές, σχέδια από photoshop και σκαναρισμένα περιγράμματα. Είναι εμφανής η μείξη της ζωγραφικής πράξης με το πινέλο και του υπολογιστή.
Η έκθεση κλείνει με την ενότητα των «Αρχαιοτήτων», ένα διάλογο της κλασσικής γλυπτικής με την ποπ αρτ. Αγάλματα του Αντίνοου και της Αριάδνης, από λευκό γύψο, και επάνω μια φουσκωτή ηλεκτρίκ μπλε μπάλα. Τον Πλούτωνα και την Περσεφόνη από γυαλισμένο ανοξείδωτο ατσάλι σε χρυσαφί χρώμα και στη βάση αληθινά κυκλάμινα. Ενώ παραδίπλα, σε καμβά, βλέπουμε την Αφροδίτη και μπροστά μια γυναίκα, φορώντας εσώρουχα, καβάλα σε ένα φουσκωτό δελφίνι θαλάσσης να παίζει με ένα φουσκωτό αρκουδάκι. Και άλλες παρόμοιες σκηνές...
Ο Τζεφ Κουνς είναι περιζήτητος, τον καλούν σε γεύμα αρχηγοί κρατών, συμμετάσχει στις μεγαλύτερες εκθέσεις στον πλανήτη, θεωρείται από τους ακριβότερους εν ζωή καλλιτέχνες και τον αποκαλούν «Πάπα της νεο-ποπ τέχνης».
