Της Μάνιας Ζούση
Φωτογραφίες: Βαγγέλης Πατσιαλός
Μια θεατρική παράσταση - ντοκουμέντο, σπάνια και πολύτιμη, με ψυχή, τσαγανό και συγκινητική αλήθεια, που μυρίζει χώμα και καπνό, βασισμένη σε πραγματικές ζωές και μαρτυρίες ανθρώπων που έσκυψαν πάνω από τη γη, πολλές νύχτες από τα καλοκαίρια τους, μεγαλώνοντας και γερνώντας παρέα με την πρωινή υγρασία και τον λιγοστό ύπνο, που ποτέ δεν περίσσευε. Θύμησες, ιστορίες και εικόνες από καπνά, καπνεργάτες, καπνοπαραγωγούς, μαρτυρίες, κόπους και βάσανα, έρωτες, εκμετάλλευση και αδικία συνθέτουν την παράσταση «Από πρώτο χέρι», φτιαγμένη με χειροποίητη μαστοριά από γυναίκες ηθοποιούς με κοινή καταγωγή το Αγρίνιο.
Η παράσταση αγαπήθηκε, συζητήθηκε, συγκίνησε και πήρε απανωτές παρατάσεις. Συνεχίζεται στο Bios της οδού Πειραιώς κάθε Σάββατο και Κυριακή έως τις 7 Δεκεμβρίου. Η Γεωργία Μαυραγάνη, η Κατερίνα Καραδήμα, η Μαντώ Κεραμυδά, η Δανάη Σπηλιώτη και η Λίλη Κυριλή, με υλικά τις πραγματικές μνήμες και αφηγήσεις όσων εργάστηκαν είτε ως καπνεργάτες είτε ως αγρότες-καλλιεργητές στα καπνά του Αγρινίου, συνθέτουν μια παράσταση - ύμνο στον καθημερινό μόχθο των ανθρώπων και στη γη τους. "Η πρόταση ήρθε από το Μικρό Θέατρο του Αγρινίου και την Κατερίνα Καραδήμα", εξηγεί στην "Αυγή" η σκηνοθέτις Γεωργία Μαυραγάνη. "Να κάνουμε λέει μία παράσταση για τα καπνά. Είπα αυθόρμητα ναι. Και έπειτα θυμήθηκα. Όπως θυμήθηκαν και όλοι εκείνοι που απλόχερα μας εξομολογήθηκαν τα πάντα για τον καπνό. Από πρώτο χέρι. Κι ας λένε πως η εμπειρία δεν μεταβιβάζεται. Και εκεί καταλάβαμε τι είναι αυτό που δένει όλους αυτούς τους ανθρώπους τόσο δυνατά, τι είναι αυτό που τους κάνει να αντέχουν ακόμα τον κόπο:
Ο αγώνας για ζωή. Αγώνας αληθινός, όχι αστεία". Η παράσταση πέρα από τις σπαρταριστές μαρτυρίες ανθρώπων που ο καθένας τους αποτελεί μια ξεχωριστή ιστορία γεμάτης ζωής, καταγράφει μέσα από ιστορικά ντοκουμέντα την ιστορία του εργατικού κινήματος του οποίου οι καπνεργάτες αποτέλεσαν την αιχμή. Διατρέχει όλη την σύγχρονη πολιτική ιστορία του τόπου έως το χρονικό των επιδοτήσεων που αποτέλεσαν και την ταφόπλακα των καλλιεργειών.
Το Μικρό Θέατρο Αγρινίου
Η Κατερίνα Καραδήμα με το Μικρό Θέατρο Αγρινίου συνομιλεί με την τοπική κοινωνία, την εκφράζει και μέσα από αυτή τη συνομιλία δημιουργεί παραστάσεις. "Κι ενώ οι καιροί είναι δύσκολοι και τα πράγματα αγριεύουν, ψάχνω να βρω ποιο είναι αυτό το θέατρο που θα μας πάει σε μια βαθιά, δικιά μας 'ώρα', υποστηρίζει η Κατερίνα. "Εκείνη η ώρα, η ώρα της παράστασης μοιάζει να είναι σαν μια αναπνοή στην οποία συντονίζονται οι μνήμες και οι αισθήσεις όλων των θεατών. Μας άνοιξαν τα σπίτια τους και τις καρδιές τους, μας έδειξαν φωτογραφίες και μίλησαν μετά από πολύ καιρό για τα καπνά. Για τα καλά και τα άσχημα αλλά και γι' αυτά που δεν λέγονται εύκολα. Άνθρωποι του μόχθου και της γης που μας χάρισαν τις ιστορίες τους και τις εικόνες τους, μήπως και τις ξαναδούν ή τις ξαναμυρίσουν μέσα από την παράσταση. 'Εγώ θέατρο δεν πάω καμάρι' μ, αλλά σ' αυτό θα 'ρθώ!» μου είπε ένας παππούς. Θα έρθει, θα πάρει το εισιτήριο του και θα κάτσει στη θέση του περιμένοντας να κλείσουν τα φώτα και να ανάψουν τα άλλα, εκείνα που του θυμίζουν αυτό που πόνεσε. Και ας μην έχει πατήσει στο θέατρο ποτέ. Μεγάλο κέρδος... για όλους μας!".
Μαρτυρία κυρα - Δέσποινας
90 ετών, καπνεργάτριας και συνδικαλίστριας
"Μ' έπαιρναν οι καπνοεργάτες σα μικρή που 'μουν κι έλεγαν έλα 'δω κάτσε στου κασονάκι μ'. Από 'κει μάθαινα τον αγώνα των καπνεργατών. Από 'κει μάθαινα τι πα' να πει αγώνας. Από 'κει μάθαινα τι πα' να πει... πώς να το πούμε... οι αριστεροί! Με πήρε ο πατέρας μ' και με παρέδωσε στον Χρήστο το Θεριανό μέσα στ'ν αποθήκη δεκατρίω χρονώ κι η μάνα μ' με άφ'σε μέσα και μο δείχνανε να κουβαλάω κασονάκια. Εκεί μέσα δεν ήτανε μόνο η εργατιά, ήτανε σχολείο, ήτανε σα να μπήκα μέσα σε δάσκαλο. Άκ'γα τον ένα καπνοεργάτη, άκ'γα τον άλλον καπνοεργάτη, άκ'γα εκείνα, άκ'γα εκείνα που σκότωσαν τη Γεωργατζέλινα. Σιγά σιγά πάαινα κι εγώ από κοντά. Γεννήθηκα το '24. Ήρθα το '37 στο Αγρίνιο. Και τι άκουγα; Άκουγα τους αγώνες που έκαναν οι καπνοεργάτες, το ξύλο που έπεφτε, η αστυνομία π' κυνηγούσαν τ'ς καπνοεργάτες. Κι εγώ έτρωγα ξύλο... ήμ'να μικρή χωνόμ'να αλλά έτρωγα. Ο μπάρμπα Γιώργος ο Γεωργαντζέλης, ήμ'να μικρή κι μ'έσερνε από κοντά τ'. Ο μπάρμπα Γιώργος μ' είχι από κοντά τ'. Όταν γίνονταν συνελεύσεις άρχιζα κι πήγαινα και 'γω. Μα πού ήταν οι συνελεύσεις, μα πού ήταν οι οργανωτές. Μέσα στη δουλειά τότε γινόντανε απεργίες. Η απεργία γινότανε μέσα στη δ'λειά. Σταμάταγαν τα πάντα, δε δούλευε κανένας, κανένας. Καθόντανε στο τσολάκι τ'ς μέχρι να ρθει η ώρα να λήξει η απεργία... Πότε έκλαιγα μόνη μ', όταν βρισκόμ'να σι μοναξιά, πότε κοίταζα να μάθω κι εγώ την καπνεργατιά... Ήμουνα ένα κοριτσάκι άβγαλτου, χωριατοπούλα!»
