Στην εκπνοή του "Έτους Γκρέκο" η Αθήνα ετοιμάζεται να υποδεχθεί, μέσα σε διάστημα δέκα ημερών, τρεις σημαντικές εκθέσεις και ένα διεθνές συνέδριο με αφορμή την επέτειο των 400 χρόνων από τον θάνατο του Δομήνικου Θεοτοκόπουλου.
Η καθυστέρηση δεν οφείλεται στις συνήθεις οργανωτικές δυσλειτουργίες. Πρόκειται μάλλον για μια κίνηση ανταπόδοσης, όπως αποκάλυψε χθες ο καθηγητής Νίκος Χατζηνικολάου, κατά την παρουσίαση της πρώτης, χρονικά, έκθεσης, που με τίτλο "Ο φιλικός κύκλος του Γκρέκο στο Τολέδο", εγκαινιάζεται σήμερα στο κεντρικό κτήριο του Μουσείου Μπενάκη, παρουσία της Ισπανίδας βασίλισσας Σοφίας.
"Η καθυστέρηση ήταν δική μας επιλογή", είπε ο Ν. Χατζηνικολάου. "Τόσο για να μπορέσουμε να δανειστούμε έργα από την Ισπανία, μετά το πέρας των εκεί εκδηλώσεων, όσο και γιατί το 1991, κατά τον εορτασμό των 450 ετών από τη γέννηση του Γκρέκο, οι Ισπανοί μας είχαν παραχωρήσει την πρωτοκαθεδρία".
Η έκθεση επιδιώκει να αναδείξει τον κύκλο των ανθρώπων, διανοούμενων, συλλεκτών και παραγγελιοδόχων, που ενέπνευσαν και στήριξαν τον Γκρέκο στο Τολέδο. "Δεν θα δείτε σε αυτήν αριστουργήματα", τόνισε ο Αλέξης Καλοκαιρινός, από το Ιστορικό Μουσείο Κρήτης. "Πρόκειται για μια έκθεση ιστορίας της τέχνης", σημείωσε, ενώ από τη μεριά του, ο μελετητής του έργου του Θεοτοκόπουλου Richard Kagan τόνισε ότι μέσα από αυτήν ανασυστήνεται ο ανθρώπινος περίγυρος, αναδεικνύοντας έτσι το πλαίσιο μέσα στο οποίο εργάστηκε ο Γκρέκο, καθώς "κανένας καλλιτέχνης δεν δημιουργεί εν κενώ".
Για μια "ατελή εισαγωγή στο πρόσωπο του Θεοτοκόπουλου", μίλησε ο Ν. Χατζηνικολάου, τονίζοντας ότι η έκθεση αυτή εδράζεται κυρίως στα ιστορικά τεκμήρια και όχι στα έργα, προκειμένου να βοηθήσει τον επισκέπτη να αντιληφθεί τις συνθήκες παραγωγής του έργου του, το νόημα της ζωγραφικής του, αλλά και το ανθρώπινο περιβάλλον μέσα στο οποίο κινήθηκε.
Μολονότι στην έκθεση αυτή παρουσιάζονται δύο μονάχα πρωτότυπα πορτρέτα φιλοτεχνημένα από τον Θεοτοκόπουλο (καθώς και ένα που αποδίδεται στον ίδιο ή το εργαστήριό του), συγκεντρώνει όλα τα γνωστά πορτρέτα των φίλων του στο Τολέδο, αλλά και κάποια εξαιρετικής σημασίας τεκμήρια, όπως, για παράδειγμα, το κείμενο με το οποίο εξουσιοδοτεί τον γιο του να συντάξει διαθήκη για λογαριασμό του. Υπογραμμένο με τρεμάμενο χέρι, το έγγραφο αυτό ήταν το τελευταίο που έγραψε ο Δομήνικος Θεοτοκόπουλος. Λίγες ημέρες μετά πέρασε στην αιωνιότητα...
* Ο εορτασμός του Έτους Γκρέκο θα συνεχιστεί με την έκθεση «Ο Δομήνικος Θεοτοκόπουλος πριν από τον El Greco», που θα εγκαινιαστεί στις 19 Νοεμβρίου στο Βυζαντινό Μουσείο της Αθήνας, ενώ δύο μέρες αργότερα, στο Μουσείο Μπενάκη της οδού Πειραιώς, ανοίγει τις πύλες της η έκθεση "Ο Δομήνικος Θεοτοκόπουλος μεταξύ Βενετίας και Ρώμης", που θα συνοδευτεί από το τριήμερο διεθνές επιστημονικό συνέδριο συνέδριο "Ο Ελ Γκρέκο από την Κρήτη στη Βενετία, τη Ρώμη, το Τολέδο".
Σπύρος Κακουριώτης
