της Ιφιγένειας Καλαντζή*
Ένας άντρας πετάει επιδεικτικά τις σακούλες με τα σκουπίδια του στην αυλή του γείτονα. Μόλις ο γείτονας πετάξει πίσω όλες τις σακούλες, ο άντρας διαμαρτύρεται έντονα.
Αυτή η μεταφορική σκηνή, από την εξαιρετική ταινία «Θεϊκή Παρέμβαση» (2002) του Παλαιστίνιου σκηνοθέτη Ελία Σουλεϊμάν, στιγματίζει δίχως φιοριτούρες το κλίμα της συγκατοίκησης Ισραηλινών με Παλαιστίνιους.
Επιστρέφοντας στη χώρα του μετά τη Νέα Υόρκη και το Παρίσι, ο κοσμοπολίτης Σουλεϊμάν, που σήμερα στη 1 μ.μ. παραδίδει master class στον Ιανό και στις 8.30 μ.μ. προλογίζει την ταινία του "Ο Χρόνος που απομένει" στο Άστυ, προσκεκλημένος του 27ου Πανοράματος Ευρωπαϊκού Κινηματογράφου, θα έκανε τη διαφορά με την ταινία αυτή, αποκαλύπτοντας ανοιχτά το ζήτημα - ταμπού της ισραηλινής κατοχής.
Πέρα από τα ειδησεογραφικά ρεπορτάζ, που η κοινή γνώμη συνειδητά αγνοεί, και μερικά σκληρά ντοκιμαντέρ που δεν είναι προσιτά στο ευρύ κοινό, ο Σουλεϊμάν άγγιξε μέσα από μια μεταφορική κινηματογραφική γλώσσα το πολιτικό ζήτημα της κατοχής, στην ανθρωποκεντρική του διάσταση. Με όπλο το χιούμορ, μέσα από ένα ανεκδοτολογικού τύπου σινεμά, μακριά απ' τον ρεαλισμό, κάνει γνωστά τα πλέον παράλογα στιγμιότυπα που βιώνουν καθημερινά οι πολιορκημένοι Παλαιστίνιοι, ξεπερνώντας την πίκρα της αδικίας. Διεκδικώντας έτσι το αδιαπραγμάτευτο δικαίωμα ομαλής συνύπαρξης, άνοιξε δρόμο στις μετέπειτα ταινίες μυθοπλαστικού ρεαλισμού άλλων Παλαιστίνιων.
Η μπρεχτική αποστασιοποίηση, που αναπτύχθηκε για να υπερκεράσει τη ναζιστική παράνοια, ενεργοποιώντας τα αντανακλαστικά της σκέψης στον θεατή, ανέπτυξε έναν πολιτικό αναπαραστατικό στοχασμό, που αξιοποίησε και η γενιά του Αγγελόπουλου επί χούντας. Αντίστοιχα, λειτουργεί και το σινεμά του Σουλεϊμάν. Πριμοδοτεί τα σταθερά πλάνα, περιορίζοντας την κίνηση μέσα στο κάδρο, αφήνοντας εννοιολογικές διευρύνσεις με ήχους εκτός πεδίου. Μέσα από την αναπαραστατική αποστασιοποίηση και μακριά από συναισθηματισμούς, εστιάζει στην πολιτική διάσταση του προβλήματος, ενώ ταυτόχρονα στηλιτεύει τον παραλογισμό αυτού του συνεχιζόμενου εγκλήματος, εδώ και πάνω από 60 χρόνια.
Χαρακτηριστική είναι η στατική παρουσία του ίδιου του σκηνοθέτη στις ταινίες του, με αγέλαστο προσωπείο, ως άλλος Μπάστερ Κίτον, που εμπλέκει πολιτικοϊστορικά στοιχεία με προσωπικές ιστορίες του, αποκαλύπτοντας σταδιακά γεγονότα που αναδεικνύουν το Παλαιστινιακό με την κωμική προσέγγιση της παντομίμας ενός Ζακ Τατί.
Το βλέμμα ενός μάρτυρα που κοιτά κατάματα τον φακό, βεβαιώνει στον θεατή του λόγου το αληθές, με βαρύτητα αντίστοιχη με τη μαρτυρία ενός ντοκιμαντέρ.
Τα επιλεγμένα ρετρό ή σύγχρονα τραγούδια ζωντανεύουν αναμνήσεις και στατικές κινηματογραφημένες καταστάσεις. Στη «Θεϊκή Παρέμβαση», σε αμάξι σταματημένο σε φανάρι, δίπλα στο σημαιοστολισμένο αυτοκίνητο ενός φανατικού εθνικιστή Ισραηλινού, βρίσκεται η περσόνα του σκηνοθέτη, που, κοιτώντας την κάμερα, βάζει να ακουστεί από κασέτα η αραβική εκδοχή του «I put a spell on you» με τη Νατάσα Άτλας, εξαγριώνοντας τον μισαλλόδοξο Ισραηλινό.
Σε άλλη σκηνή, ένα μπαλόνι που φουσκώνεται, αποκαλύπτοντας σταδιακά την τυπωμένη φιγούρα του Αραφάτ, πετά ελεύθερα στην άλλη πλευρά. Αντίστοιχα, στο τέλος της ταινίας «Ο Χρόνος που απομένει» (2009), που συνδυάζει την ιστορία του πατέρα του με τα ιστορικά γεγονότα της Παλαιστίνης, ο σκηνοθέτης αρπάζει ένα ακόντιο και καταφέρνει «μαγικά» να υπερσκελίσει το ψηλό τείχος. Σκηνές αντίστοιχης λειτουργίας, με την αυτοτελή εικονική αφήγηση μιας γελοιογραφίας, ως ευχή για τη λήξη μιας γενοκτονίας.
Info: Στο πλαίσιο του 27ου Πανοράματος Ευρωπαϊκού Κινηματογράφου ο Ελία Σουλεϊμάν θα δώσει σήμερα διάλεξη στη 1 μ.μ. στο βιβλιοπωλείο Ιανός, ενώ στις 8.30 στον κινηματογράφο Άστυ θα προλογίσει την ταινία του «Ο Χρόνος που απομένει» (2009).
* Η Ιφιγένεια Καλαντζή είναι θεωρητικός, κριτικός κινηματογράφου
