"Η ελευθερία, η ευημερία και η ανάπτυξη των ατόμων και των κοινωνιών είναι θεμελιώδεις ανθρώπινες αξίες. Και μπορούν να επιτευχθούν μόνο από την ικανότητα καλά πληροφορημένων πολιτών να ασκήσουν τα δημοκρατικά τους δικαιώματα και να παίξουν έναν ενεργητικό ρόλο στην κοινωνία". Έτσι ξεκινάει η Διακήρυξη της UNESCO για τις λαϊκές βιβλιοθήκες.
Περί βιβλιοθηκών, λοιπόν, ο λόγος και περί δημοκρατίας. Όχι σαν αναπόσπαστο μέρος της δημοκρατίας, αλλά ως θεμελιώδης αρχή. Οι βιβλιοθήκες, από τους αρχαιότερους θεσμούς της κοινωνίας μας, εξασφάλιζαν και εξασφαλίζουν την ισότιμη πρόσβαση στην πληροφορία και τη γνώση. Όπου αυτό δεν γίνεται, δεν χρειάζεται να αναρωτηθούμε για την κατάσταση της δημοκρατίας που επικρατεί.
Μπορεί να ξενίζει αρκετούς η επαναφορά στη δημόσια συζήτηση των βασικών στοιχείων και ορισμών των βιβλιοθηκών. Σε μία κοινωνία όμως στην οποία βάλλεται η ποιότητα της δημοκρατίας η ενεργός συμμετοχή των πολιτών περνά και μέσα από τον παραγνωρισμένο -για την ελληνική πραγματικότητα- ρόλο των βιβλιοθηκών. Αντιμέτωποι με την κοινωνική κρίση, τη μισαλλοδοξία και τον φανατισμό, δεν θα μπορούσαμε να σκεφτούμε κάτι άλλο, πέρα από την ανάπτυξη της παιδείας και της ελεύθερης διακίνησης των ιδεών. Πεδία που εκ των πραγμάτων καλούνται μόνες να υπηρετήσουν οι λαϊκές βιβλιοθήκες.
Ατελέσφορες και σπασμωδικές οι δράσεις του ελληνικού κράτους σχετικά με τις λαϊκές βιβλιοθήκες. Επαφίεται χρόνια τώρα στον "πατριωτισμό" των εργαζομένων τους. Βιβλιοθήκες δύο (ή και περισσότερων) ταχυτήτων: δημόσιες και δημοτικές. Οι δημόσιες με χρηματοδότηση κατευθείαν από το υπουργείο Παιδείας. Οι δημοτικές, σε διάφορες μορφές (ανεξάρτητα νομικά πρόσωπα, μονάδες άλλων νομικών προσώπων, μονάδες του δήμου).
Αποτέλεσμα; Η ποικιλομορφία και η ανισότητα. Περιοχές που καλύπτονται από άριστα οργανωμένες βιβλιοθήκες και περιοχές, που και η έννοια ακόμα αποτελεί άγνωστη λέξη. Είναι η αδιαφορία του κράτους να δημιουργήσει τον μηχανισμό αυτόν που θα εξασφαλίζει σε κάθε κάτοικο αυτής της χώρας πρόσβαση στη γνώση και την πληροφορία. Που θα δημιουργήσει τις προϋποθέσεις για καλά πληροφορημένους πολίτες, ικανούς να ασκήσουν τα δημοκρατικά τους δικαιώματα.
Και αν η κουβέντα περιστρέφεται εντέχνως σήμερα στην πρόσβαση στις πληροφορίες μέσω του διαδικτύου, η μόνη προοδευτική απάντηση οφείλει να είναι η ύπαρξη και λειτουργία λαϊκών βιβλιοθηκών σε όλους τους δήμους, ικανά στελεχωμένων και χρηματοδοτούμενων. Πρέπει να γίνει επιτέλους κατανοητό ότι η πληροφορική και οι νέες τεχνολογίες δεν έρχονται σε αντικατάσταση δομών, αλλά σε ενίσχυσή τους. Η επένδυση λοιπόν στη γνώση, στην πρόσβαση στην πληροφορία και τον πολιτισμό δεν μπορούν να είναι υποκείμενα υποχρηματοδότησης. Η δημοκρατία δεν μετριέται με ανταποδοτικά οφέλη...
Καλλίμαχος
