«Ποιος φυλάει τους φύλακες;» είναι το ερώτημα που γεννούν οι καταγγελίες και τα δημοσιεύματα των τελευταίων ημερών για πιθανές παρακολουθήσεις πολιτικών κομμάτων και στελεχών που έχουν προκαλέσει πολιτική αντιπαράθεση κι έχουν βάλει και πάλι στο τραπέζι το ζήτημα του απορρήτου των επικοινωνιών. Αυτό που προβληματίζει είναι το κατά πόσο ο έλεγχος των υπηρεσιών που έχουν τη δυνατότητα να κάνουν παρακολουθήσεις είναι επαρκής ώστε να αποτραπεί η όποια παραβίαση της νομιμότητας, αλλά κι η πιθανότητα αξιοποίησης ευρημάτων από υποκλοπές στην πολιτική αντιπαράθεση ή για άλλους σκοπούς. Κι αυτό την ώρα που τα παράνομα «βαλιτσάκια» παρακολούθησης κι η απειλή που συνιστούν για την ασφάλεια των επικοινωνιών παραμένουν, σε μεγάλο βαθμό, ανεξέλεγκτα.
Τα ζητήματα αυτά υπεισέρχονται σε μεγάλο βαθμό στις αρμοδιότητες της Αρχής Διασφάλισης του Απορρήτου των Επικοινωνιών. Η ΑΔΑΕ όμως αποφεύγει να πάρει θέση στα δημοσιεύματα των τελευταίων ημερών για τις υποκλοπές και τις παράνομες παρακολουθήσεις, αξιολογώντας τα δημοσιεύματα αυτά ως γενικόλογα, με μεγάλο βαθμό αοριστίας και χωρίς να παρέχουν αρκετά στοιχεία. Η Αρχή φέρεται να εκτιμά ότι το να προχωρήσει αυτή τη στιγμή σε κάποιο ερώτημα προς τους καταγγέλλοντες θα είχε περισσότερο αρνητικές παρά θετικές επιπτώσεις και θα μπορούσε να αξιοποιηθεί πολιτικά, την στιγμή που χωρίς συγκεκριμένα στοιχεία η διερεύνηση μπορεί να μην οδηγούσε πουθενά.
Τα μέλη της ΑΔΑΕ σημειώνουν ότι το περιθώριο για παράνομες παρακολουθήσεις μέσα από το κοινό σύστημα των τηλεφωνικών εταιρειών και της ΕΥΠ είναι από ελάχιστο έως ανύπαρκτο, όχι μόνο γιατί κάθε χρήση του συστήματος αφήνει ηλεκτρονικά ίχνη, αλλά και λόγω του ανθρώπινου παράγοντα. Σε τυχόν παράνομη παρακολούθηση εμπλέκονται αρκετοί υπάλληλοι που δύσκολα -όπως λένε- θα δέχονταν να συμμετάσχουν σε παραβίαση του νόμου, ενώ το κόστος για την εταιρεία που θα συναινούσε σε τέτοια παρανομία θα ήταν αποτρεπτικό.
Αντίθετα, διαπιστώνεται ότι βασική απειλή για το απόρρητο των επικοινωνιών παραμένουν τα λεγόμενα «βαλιτσάκια» παρακολούθησης. Η ύπαρξή τους κι η ανεξέλεγκτη διάδοσή τους χαρακτηρίζεται «μαύρη τρύπα» στο σύστημα ασφαλείας και ουσιαστικά αποτελεί τον πιο πρόσφορο τρόπο για παράνομες παρακολουθήσεις. Το ζήτημα έχει επισημανθεί ως μείζον εδώ και χρόνια από την ΑΔΑΕ και με δημόσιες τοποθετήσεις των επικεφαλής της, αλλά, όπως φαίνεται, το πρόβλημα παραμένει.
Μια άλλη παράμετρος του ζητήματος των παράνομων παρακολουθήσεων είναι ο έλεγχος της ΕΥΠ. Αν και όπως έχει επισημανθεί, η πιθανότητα παράνομων παρακολουθήσεων μέσα από το σύστημα των τηλεφωνικών εταιρειών είναι μικρό, η ΕΥΠ παραμένει σε μεγάλο βαθμό εκτός ουσιαστικού κοινοβουλευτικού ελέγχου. Το νομοθετικό πλαίσιο δίνει στην Εθνική Υπηρεσία Πληροφοριών περιθώρια να λειτουργεί ως «στεγανό» και καθιστά την ΕΥΠ ελεγχόμενη κατά βάση από την εκτελεστική εξουσία, με τον ρόλο του Κοινοβουλίου στην εποπτεία της σαφώς περιορισμένο.
Κώστας Παπαγιάννης
