Συνέντευξη στον Νίκο Κυριακίδη
Άσχετα από την κριτική που δέχεται ή τις όποιες προσδοκίες δημιουργεί, το ταξίδι του Έλληνα πρωθυπουργού στις ΗΠΑ προσφέρει την αφορμή για μια συνολική "ανασκόπηση" των ελληνοαμερικανικών σχέσεων, οι οποίες, καθώς φαίνεται, "προσαρμόζονται" κι αυτές στις ιδιαίτερες συνθήκες της εποχής. Τα αμερικανικά οικονομικά συμφέροντα είναι πολύ πιθανό να επιδιώξουν συμμετοχή τους προσεχώς στο ελληνικό πρόγραμμα ιδιωτικοποιήσεων, ειδικά στον ενεργειακό τομέα, ενώ θεωρείται βέβαιο πως η Ουάσιγκτον θα πιέσει την κυβέρνηση Μέρκελ να δεχθεί νέο κούρεμα του ελληνικού χρέους. Απ' την άλλη, το ταξίδι αυτό γίνεται σε μια εποχή που οι σχέσεις Αμερικής-Ευρώπης δεν διανύουν την καλύτερη περίοδό τους, με την αμερικανική εξωτερική πολιτική στη γηραιά Ήπειρο να δείχνει σημάδια κόπωσης και αποστασιοποίησης. Τα αίτια γι' αυτό είναι πολλά, κυρίως όμως η στροφή του ενδιαφέροντος της Ουάσιγκτον προς τις αναδυόμενες οικονομίες της Ασίας, ο ισχυρός οικονομικός ρόλος των οποίων αναβαθμίζει αυτόματα τη στρατηγική αξία της περιοχής αυτής του κόσμου. Ο καθηγητής Διεθνών Σχέσεων και Στρατηγικών Σπουδών στο Τμήμα Διεθνών και Ευρωπαϊκών Σπουδών του Παντείου Πανεπιστήμιου, κ. Χαράλαμπος Παπασωτηρίου, μίλησε στην "Αυγή" της Κυριακής για τις προοπτικές του ταξιδιού του Έλληνα πρωθυπουργού στην Ουάσιγκτον, για τη στάση των ΗΠΑ σε σχέση με την ελληνική οικονομική κρίση, τους ευρύτερους σχεδιασμούς στον ενεργειακό χάρτη της ανατολικής Μεσογείου, αλλά και για την κρίση στις άλλοτε στέρεες σχέσεις των δύο παραδοσιακών συμμάχων, ΗΠΑ-Ευρώπης.
* Γράφτηκε πρόσφατα στον Τύπο ("Βήμα της Κυριακής") ότι "η Ελλάδα ξαναμπαίνει στον χάρτη των ΗΠΑ". Τι σημαίνει αυτό; Πρόκειται περί διαπίστωσης ή ευχής; Πόση δόση αλήθειας έχει;
Η Ελλάδα δεν βρέθηκε ποτέ εκτός του χάρτη των ΗΠΑ. Η αναταραχή στον αραβικό κόσμο ωστόσο καθιστά τη χώρα μας πιο σημαντική ως προπύργιο του δυτικού κόσμου σε μια ευαίσθητη περιοχή. Σε αυτό έχει συμβάλει και η μετατροπή της σχέσης ΗΠΑ-Τουρκίας από τον παλιό στενό γεωπολιτικό συντονισμό σε μια κατάσταση πιο «α λα καρτ». Στο μέτρο που οι ΗΠΑ δεν μπορούν πια να βασιστούν στην Τουρκία για όλα τα περιφερειακά ζητήματα, ιδίως σε σχέση με το Ισραήλ, χρειάζονται περισσότερο την Ελλάδα ως περιφερειακό παράγοντα.
* Ενδιαφέρουν πραγματικά τις ΗΠΑ τα εσωτερικά προβλήματα της Ελλάδας; Αν ναι, θα μπορέσει ο κ. Σαμαράς να αποσπάσει κάτι περισσότερο στην Ουάσιγκτον από μια ακόμα τυπική δήλωση "συμπαράστασης" του Ομπάμα;
Ασφαλώς οι ΗΠΑ δεν θέλουν να βρεθεί η Ελλάδα εκτός ευρώ και Ε.Ε. ή να αποσταθεροποιηθεί πολιτικά. Σίγουρα θα πιέσουν τη Γερμανία να δεχθεί κούρεμα του ελληνικού χρέους που ανήκει σε κράτη, το λεγόμενο «official sector involvement» (από το κούρεμα του 2012 εξαιρέθηκαν τα κράτη που είχαν ελληνικά ομόλογα). Πρέπει ωστόσο να βοηθήσουν και με άλλους τρόπους. Για παράδειγμα, οι ΗΠΑ εναντιώθηκαν στην εκποίηση της ΔΕΠΑ σε ρωσικά συμφέροντα, παρ' όλο που δεν υπήρχαν δυτικές προσφορές. Θα ήταν επομένως εύλογο να αναμένουμε αμερικανικό ενδιαφέρον σε επόμενη προσπάθεια ιδιωτικοποίησης της ΔΕΠΑ, καθώς βέβαια και σε άλλα ενεργειακά ζητήματα.
* Ποια πιθανά ανταλλάγματα θα μπορούσαν να ζητήσουν οι ΗΠΑ από την ελληνική κυβέρνηση για να της προσφέρουν έμπρακτη στήριξη σε αυτή την κρίσιμη φάση; Γράφτηκε ενδεικτικά πως η Ελλάδα μπορεί να παίξει ρόλο στους αμερικανικούς σχεδιασμούς ως πιθανή «βάση» για στρατιωτικές επιχειρήσεις στη Μέση Ανατολή. Υπάρχει περίπτωση να δούμε την ελληνική εξωτερική πολιτική να επιστρέφει στην εποχή της τυφλής πρόσδεσής της στο άρμα των ΗΠΑ;
Ήδη οι δυτικές επιχειρήσεις στη Λιβύη, που ανέτρεψαν τον Καντάφι, στηρίχτηκαν στις αμερικανικές στρατιωτικές εγκαταστάσεις στην Κρήτη. Παρομοίως, πολύτιμος γεωστρατηγικά θα είναι ο ελληνικός χώρος σε περίπτωση άλλων δυτικών επιχειρήσεων στην Ανατολική Μεσόγειο. Η Συρία βρίσκεται σε παρατεταμένο εμφύλιο πόλεμο, που ενδέχεται να κρατήσει χρόνια και να αποσταθεροποιήσει γειτονικές χώρες με παρόμοιες διαχωριστικές γραμμές μεταξύ σουνιτών, σιιτών, Χριστιανών και Κούρδων, όπως είναι ο Λίβανος και το Ιράκ. Η Αίγυπτος είναι στα πρόθυρα εμφυλίου. Υπό το πρίσμα αυτό, η Ελλάδα αποτελεί πολύτιμο σύμμαχο των ΗΠΑ, δεδομένου ότι η Τουρκία σε κάποια ζητήματα αντίκειται στις αμερικανικές θέσεις. Αυτό δεν σημαίνει, βέβαια, ότι πρέπει να προσδεθούμε αποκλειστικά στο αμερικανικό άρμα, όπως συνέβαινε παλιά. Εντάσσοντας την Ελλάδα στην τότε ΕΟΚ, τη σημερινή Ε.Ε., ο Κωνσταντίνος Καραμανλής φρόντισε να στηριζόμαστε σε δύο θεμέλια, όχι μόνο σε ΗΠΑ και ΝΑΤΟ αλλά και στην Ευρώπη. Αυτό πρέπει να συνεχιστεί, οπότε είναι κρίσιμο η χώρα μας να παραμείνει στο ευρώ και στην Ε.Ε.
* Ο Έλληνας πρωθυπουργός πηγαίνει στον Λευκό Οίκο σε μια εποχή που οι σχέσεις ΗΠΑ-Ευρώπης δοκιμάζονται από το σκάνδαλο των αμερικανικών υποκλοπών σε βάρος ευρωπαϊκών κρατών και θεσμών, αλλά κι ενώ βρίσκονται σε εξέλιξη οι διαπραγματεύσεις για τη νέα συμφωνία ελευθέρου εμπορίου μεταξύ ΗΠΑ και Ε.Ε., οι οποίες αναμένεται να κορυφωθούν στη διάρκεια της ελληνικής προεδρίας. Είναι άραγε αυτή η συγκυρία καλή για την επίσκεψη του κ. Σαμαρά;
Το σκάνδαλο για τις αμερικανικές τηλεπικοινωνιακές υποκλοπές αφορά κυρίως την κοινή γνώμη και όχι τις αρμόδιες ευρωπαϊκές κρατικές αρχές, που γνώριζαν γι' αυτές τις αμερικανικές πρακτικές και συνεργούσαν. Η ελληνική προεδρία της Ε.Ε. αποτελεί πολύ καλή ευκαιρία αναβάθμισης της διεθνούς εικόνας της χώρας μας, που δυστυχώς έχει πληγεί από την οικονομική κρίση.
* Σενάρια και αναλυτές επιμένουν στην αναγκαιότητα -ή στη "νομοτέλεια"- ενός ενεργειακού άξονα Ισραήλ-Κύπρου-Ελλάδας στην ανατολική Μεσόγειο. Πόσο ευνοϊκά διάκειται η Ουάσιγκτον σε μια τέτοια ιδέα, δεδομένης της προσωπικής συμπάθειας του Ομπάμα προς τον Ερντογάν, και πόσο εφικτή μπορεί να θεωρείται η υλοποίησή της;
Είναι γεγονός ότι ο Ομπάμα έχει επενδύσει στη σχέση του με τον Ερντογάν επιδιώκοντας να τον αναδείξει ως πρότυπο ενός δημοκρατικού φιλοδυτικού μουσουλμάνου ηγέτη. Ωστόσο ο Ερντογάν έχει ρητορικά υποστηρίξει τη Χαμάς και τη Χεζμπολάχ ενάντια στο Ισραήλ. Στην Αίγυπτο ταυτίστηκε με τον Μόρσι. Επομένως τις ΗΠΑ συμφέρει να αναπτυχθεί ο άξονας Ελλάδας-Κύπρου-Ισραήλ τόσο από τη σκοπιά της ενέργειας (μείωση της ευρωπαϊκής ενεργειακής εξάρτησης από τη Ρωσία), όσο και από τη σκοπιά της ασφάλειας του Ισραήλ. Πριν τον Ερντογάν, κάλυπτε τα νώτα του Ισραήλ η Τουρκία. Τώρα όμως η Τουρκία αποτελεί αμφίβολο στήριγμα και το Ισραήλ δεν επιθυμεί να βρεθεί σε κατάσταση ενεργειακής εξάρτησης από την Τουρκία όσον αφορά, για παράδειγμα, αγωγούς για το ισραηλινό φυσικό αέριο.
* Υπάρχει η γενικότερη αίσθηση ότι η αμερικανική εξωτερική πολιτική φθίνει στην Ευρώπη. Η κυβέρνηση Ομπάμα έχει αποστασιοποιηθεί από τον ευρωπαϊκό χώρο. Έχει γραφεί (Foreign Policy) ότι ο Ομπάμα θέλει να "μορφοποιήσει", να "πλάσει", τις αναδυόμενες παγκόσμιες δυνάμεις ενσωματώνοντάς τες στα υφιστάμενα διεθνή όργανα, αλλά το σχέδιο του κολλάει σ' αυτό που ο ίδιος θεωρεί "υπερεκπροσώπηση" της Ευρώπης σε θεσμούς όπως η Παγκόσμια Τράπεζα και το ΔΝΤ. Έχουν βάση αυτοί οι ισχυρισμοί;
Έχουν βάση, χωρίς ωστόσο αυτό να σημαίνει ότι οι ΗΠΑ εγκαταλείπουν την Ευρώπη. Πάντως παρατηρούμε μεταφορά αμερικανικών στρατιωτικών δυνάμεων από την Ευρώπη στην περιοχή Ασίας-Ειρηνικού. Επίσης οι ΗΠΑ επιδιώκουν να μετακυλίουν το βάρος της διαχείρισης περιφερειακών κρίσεων κοντά στην Ευρώπη στους Ευρωπαίους, ώστε οι ίδιες να επικεντρωθούν αλλού. Στη Λιβύη πρωτοστάτησαν οι Βρετανοί και οι Γάλλοι, στο Μαλί οι Γάλλοι μόνοι τους. Και στις δύο περιπτώσεις, βέβαια, οι ευρωπαϊκές στρατιωτικές δυνάμεις στηρίχθηκαν σε αμερικανικές υποδομές, ιδίως όσον αφορά συστήματα πληροφοριών. Η προσπάθεια εμβάθυνσης των ελεύθερων οικονομικών συναλλαγών μεταξύ ΗΠΑ και Ευρώπης πάντως δείχνει ότι οι δύο πλευρές του Ατλαντικού επιθυμούν να συσπειρωθούν ενώπιον της ανόδου άλλων δυνάμεων.
* Καθώς πλούτος και ισχύς μετακινούνται από τη Δύση στην Ανατολή, στρέφοντας μοιραία το ενδιαφέρον της Ουάσιγκτον προς τα εκεί, πόσο πιθανό είναι να δούμε στο μέλλον μια Ευρώπη με χαλαρούς δεσμούς ή εντελώς ξεκομμένη από την άλλοτε "φυσική προστάτιδά" της;
Η Ευρώπη θα αυτονομηθεί από τις ΗΠΑ μονάχα αν αντιμετωπίσει κάποια σοβαρή εξωτερική απειλή, την οποία δεν θα μπορούν ή δεν θα θέλουν να αντιμετωπίσουν οι ΗΠΑ. Εφόσον δεν συμβεί αυτό, οι Ευρωπαίοι είναι πολύ βολεμένοι κάτω από την αμερικανική στρατηγική ομπρέλα, που τους επιτρέπει να μειώνουν διαρκώς τις αμυντικές δαπάνες τους προς όφελος κοινωνικών προγραμμάτων.
