Γιατί άναψε φωτιές η παραδοχή του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου για τα "λάθη, λάθη, λάθη" που έγιναν στη περίπτωση της Ελλάδας, περισσότερο από την Κομισιόν, παρά από το ίδιο, όπως επιμένει στην έκθεσή του; Επί της ουσίας για ένα λόγο: επειδή, παρά τη σεμνή αυτοκριτική και την άγρια κριτική στο δεύτερο πυλώνα της τρόικας, την Κομισιόν -και τις πολιτικές παρενέργειες που προκαλεί-, επιμένει ότι η χώρα πρέπει να συνεχίσει να πορεύεται με τη λάθος συνταγή.
Πώς δικαιολογεί το ΔΝΤ στην έκθεσή του τα λάθη, τα δικά του και των άλλων; Με την αρχική απροθυμία του να εμπλακεί σε ένα εσωτερικό ζήτημα της Ευρωζώνης. Με την απειρία των θεσμών της Ευρωπαϊκής Ένωσης και της Ευρωζώνης να διαχειριστούν την κρίση. Με την άρνηση της Ελλάδας και των εταίρων της να συζητήσουν εγκαίρως το κούρεμα του ελληνικού χρέους. Με την ανοιχτή συζήτηση που ξέσπασε για έξοδο της Ελλάδας από την Ευρωζώνη. Με την ταχύτητα που έπρεπε να γίνουν οι διαπραγματεύσεις, που είχε ως αποτέλεσμα να μην υπάρξει ουσιαστικός πολιτικός διάλογος στην Ελλάδα. Με τις λανθασμένες επιλογές τής τότε ελληνικής κυβέρνησης, αφενός να μη μειώσει τις δαπάνες, αλλά να αυξήσει τη φορολογία, αφετέρου να μη συνεννοηθεί με την αντιπολίτευση και την κοινωνία. Με την υποτίμηση του βάθους της ύφεσης. Με τη δυσκολία να λειτουργήσει η τρόικα ως συνεργασία τριών διαφορετικών οργανισμών.
Υπερβολικά υψηλά επιτόκια...
Το ΔΝΤ στην έκθεσή του λέει ότι ουσιαστικά έκανε χάρη στην Ευρώπη να προσφέρει την τεχνογνωσία του για την ελληνική διάσωση, πλην όμως η Ε.Ε. επέμενε "σε ένα πολύ φιλόδοξο πρόγραμμα προσαρμογής", εξαιτίας μιας "εμμονής στη νομιμότητα" των κριτηρίων του Μάαστριχ. Με λίγα λόγια, οι Ευρωπαίοι ήταν αυτοί που επέμεναν σε ταχεία επίτευξη των στόχων -άρα μεγάλη λιτότητα-, ενώ παράλληλα, έδωσαν τις πιστώσεις του πρώτου πακέτου στην Ελλάδα με "υπερβολικά υψηλά επιτόκια", κάτι που απειλούσε τη βιωσιμότητα του χρέους.
...και εγκληματικές καθυστερήσεις
Λάθος λοιπόν οι όροι του πρώτου πακέτου, αλλά ακόμη πιο λάθος, σύμφωνα με το ΔΝΤ, η άρνηση να κουρευτεί το ελληνικό χρέος εξ αρχής: "Η Ελλάδα και οι Ευρωπαίοι εταίροι της φοβούνταν το πολιτικό κόστος στο εσωτερικό τους, τις παρενέργειες της αναδιάρθρωσης στα ασφαλιστικά ταμεία και τον κίνδυνο της μετάδοσης". Οπότε το κούρεμα άργησε πολύ. Κι όταν αυτό έγινε -και θα μπορούσε να αποδώσει, σύμφωνα πάντα με τους συντάκτες της έκθεσης του ΔΝΤ-, ήρθε η δημόσια συζήτηση περί εξόδου της Ελλάδας από το ευρώ για να ελαχιστοποιήσει τις όποιες θετικές επιπτώσεις. "Αυτή τη συζήτηση οι Ευρωπαίοι θα έπρεπε να την κάνουν πίσω από κλειστές πόρτες", σημειώνεται στην έκθεση.
Επιπλέον, προφανώς κανείς δεν νοιάστηκε για τις ιδιαιτερότητες της ελληνικής οικονομίας. Το ΔΝΤ παραδέχεται ότι δεν υπήρξε χρόνος για ουσιαστική διαβούλευση, ότι κανείς δεν νοιάστηκε να αξιοποιήσει την εμπειρία της ελληνικής δημόσιας διοίκησης, πόσο μάλλον να κερδίσει τη συναίνεση της κοινωνίας. Κανείς δεν νοιάστηκε να αποτρέψει τη μαζική εκροή καταθέσεων από τις ελληνικές τράπεζες. Και, κυρίως, κανείς δεν νοιάστηκε να σπάσει τον φαύλο κύκλο, που και το ΔΝΤ παραδέχεται την ύπαρξή του, ωσάν να είναι φυσική καταστροφή. "Κανείς δεν μπορούσε να προβλέψει το βάθος και τη διάρκεια της ύφεσης", υποστηρίζουν οι συντάκτες της έκθεσης, πλην όμως "υποτιμήσαμε τις επιπτώσεις των φορολογικών μέτρων και της μείωσης του εισοδήματος, που είχαν ως αποτέλεσμα τη μείωση των εσόδων". Οπότε κάθε αποτυχία έφερνε νέα μέτρα, που με τη σειρά τους έφερναν την επόμενη αποτυχία. "Μπήκαμε σε ένα φαύλο κύκλο, βάθαινε η ύφεση, άρα χρειάζονταν νέα μέτρα, που με τη σειρά τους βάθαιναν την ύφεση".
Τα τρία... προβλήματα
Σύμφωνα με το ΔΝΤ, το μεγάλο πρόβλημα του πρώτου ελληνικού προγράμματος ήταν ότι έδωσε έμφαση στην αύξηση των φόρων και όχι στη μείωση των δαπανών: "Από τη μία πλευρά, οι φόροι ήταν σχετικά χαμηλοί και η αύξησή τους ήταν πολιτικά ευκολότερη. Ωστόσο, ο ιδιωτικός τομέας επωμίστηκε το κύριο βάρος της προσαρμογής, ενώ οι υπάλληλοι του δημόσιου τομέα συνέχισαν να απολαμβάνουν τη μονιμότητα. Εκ των υστέρων, πιστεύουμε ότι θα έπρεπε να είχε γίνει μεγαλύτερη προσπάθεια κατά την έναρξη του προγράμματος για τις ιδιωτικοποιήσεις και την πάταξη της φοροδιαφυγής".
Το δεύτερο μείζον πρόβλημα του ελληνικού προγράμματος, σύμφωνα με το ΔΝΤ, ήταν η συγκυρία, που τροφοδοτούσε τις ανησυχίες των αγορών, "ο φόβος της κοινωνικής και πολιτικής αναταραχής και η αβεβαιότητα σχετικά με την πολιτική της Ευρωζώνης".
Το τρίτο πρόβλημα του προγράμματος ήταν η έλλειψη συναίνεσης: "Η τότε ελληνική κυβέρνηση απέτυχε να εξηγήσει το πρόγραμμα στους πολίτες. Προτίμησε να κατηγορήσει την τότε αντιπολίτευση ότι προκάλεσε την κρίση, αντί να ζητήσει τη στήριξή της. Και η τότε αντιπολίτευση απέρριψε το πρόγραμμα και δεν αναζήτησε κοινό έδαφος για την έξοδο από την κρίση. Πολλά κυβερνητικά στελέχη προσπάθησαν να αποστασιοποιηθούν από τα μέτρα. Το Ταμείο ζήτησε να μιλήσει με τα συνδικάτα, αλλά οι προσπάθειες αυτές δεν απέδωσαν".
Κακός βαθμός και στον Ράιχενμπαχ
Αν και το ΔΝΤ εκτιμά ότι τώρα υπάρχει περισσότερη συναίνεση -"έχει βελτιωθεί με την κυβέρνηση συνασπισμού"- τα προβλήματα συνεχίζονται. Κυρίως, επειδή οι αξιωματούχοι μας "υποτίμησαν τις απαιτήσεις του προγράμματος και υπερεκτίμησαν την ικανότητα της ελληνικής διοίκησης να προβεί σε μεταρρυθμίσεις". "Όταν οι νόμοι άλλαξαν, δεν παρακολουθούνταν επαρκώς η εφαρμογή τους, δεν αναλύονταν και δεν μετρούνταν τα αποτελέσματά τους", σημειώνεται στην έκθεση, ενώ αξιολογείται ως ανεπαρκής η "καλοδεχούμενη" από το ΔΝΤ βοήθεια της Task Force στην ελληνική διοίκηση. Κακή βαθμολογία, λοιπόν, και στην ομάδα του Χορστ Ράιχενμπαχ, δηλαδή σε μια ακόμη επιλογή της Κομισιόν.
Και τώρα;
Μετά από τα "λάθη, λάθη, λάθη", τι προτείνει το ΔΝΤ; Νέο κούρεμα του χρέους, κατ' αρχάς, και εν ανάγκη και νέα χρηματοδοτική στήριξη από τους εταίρους. Επιτάχυνση στις μεταρρυθμίσεις, στις ιδιωτικοποιήσεις, στην αναδιάρθρωση του φορολογικού μηχανισμού, με την τοποθέτηση ιδιωτών στον φοροεισπραχτικό μηχανισμό και ξένων μάνατζερ στο ΤΑΙΠΕΔ.
Νέα μέτρα στη διετία 2015-2016 για την κάλυψη του δημοσιονομικού κενού που θα προκύψει και το ΔΝΤ το υπολογίζει σε 4,5% του ΑΕΠ, εκτός κι αν γίνει θαύμα.
Συγκεκριμένα, το ΔΝΤ αποκλείει τη μείωση του ΦΠΑ στην εστίαση και του ειδικού φόρου κατανάλωσης στο πετρέλαιο. Θα ήθελε ενδεχομένως τη διατήρηση της έκτακτης εισφοράς αλληλεγγύης και το 2014, ενώ ζητάει εμμέσως να αρθεί η αναστολή των πλειστηριασμών μέχρι τα τέλη Αυγούστου. Ζητάει αναθεώρηση του Πτωχευτικού Κώδικα. Θέλει την άρση της μονιμότητας στο Δημόσιο. Και -κερασάκι στην τούρτα- ζητάει αποτελεσματικά μέτρα για την αντιμετώπιση της ανεργίας.
Κι όλα αυτά από την "επιτυχημένη" ελληνική κυβέρνηση, που ξεπέρασε τους στόχους της δημοσιονομικής προσαρμογής, το 2012 και στις αρχές του 2013. Κι όλα αυτά με την ύφεση να φτάνει φέτος στο 4,9% του ΑΕΠ και να συνεχίζεται το 2014 με ρυθμό 1,4%, όπως προβλέπει τώρα επί τα χείρω το ΔΝΤ.
