Τους βασικούς άξονες της Έκθεσης για το Κράτος Δικαίου 2025 παρουσίασε ο αντιπρόεδρος της Left και εισηγητής της έκθεσης, Κώστας Αρβανίτης, κατά τη συνέντευξη Τύπου στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο.
Σημειώνεται ότι η Έκθεση Αρβανίτη για την κατάσταση στο Κράτος Δικαίου στην Ευρωπαϊκή Ένωση το 2025 που εγκρίθηκε με ευρεία πλειοψηφία στην αρμόδια Επιτροπή LIBE, θα ψηφιστεί την Τετάρτη 29/4 στο Στρασβούργο.
Οι παράγραφοι της έκθεσης διαρθρώνονται στα εξής κεφάλαια: Δικαστικά συστήματα - Πλαίσιο για την καταπολέμηση της διαφθοράς - Πολυφωνία και ελευθερία των μέσων ενημέρωσης και προστασία των δημοσιογράφων - Κοινωνία των Πολιτών - Θεμελιώδη δικαιώματα, ισότητα και απαγόρευση των διακρίσεων - Το κράτος δικαίου και ο προϋπολογισμός της ΕΕ - Το κράτος δικαίου και η διάσταση της ενιαίας αγοράς - Το κράτος δικαίου στο επίκεντρο της διαδικασίας διεύρυνσης και της εξωτερικής δράσης της ΕΕ - Βελτίωση της διαδικασίας υποβολής εκθέσεων της Επιτροπής - Οριζόντιες συστάσεις - Ετήσιος κύκλος για το κράτος δικαίου.
Η έκθεση, όπως σημείωσε ο Κώστας Αρβανίτης στη συνέντευξη τύπου «αντιμετωπίζει τη διαφθορά, ιδίως στα υψηλότερα πολιτικά επίπεδα και την κατάχρηση των ενωσιακών πόρων με τρόπους που υπονομεύουν τα θεμελιώδη δικαιώματα», ενώ παράλληλα σε αυτήν υπογραμμίζεται «ότι τα ίδια τα θεσμικά όργανα της ΕΕ οφείλουν να τηρούν τα ίδια δικαιοκρατικά πρότυπα με τα κράτη μέλη, προκειμένου να διατηρούν υψηλό επίπεδο αξιοπιστίας και νομιμοποίησης».
Επιπλέον, όπως πρόεθσε η έκθεση «ενσωματώνει τα οικονομικά και κοινωνικά δικαιώματα, τονίζοντας ότι ο κοινωνικός αποκλεισμός, η ακραία φτώχεια και η έλλειψη στέγασης παρεμποδίζουν την αποτελεσματική πρόσβαση στη δικαιοσύνη και την ισότητα ενώπιον του νόμου».
Στο κεφάλαιο «Ετήσιος κύκλος για το κράτος δικαίου» ζητείται ισχυρότερη και πιο διαρθρωμένη διοργανική και διαθεσμική συνεργασία, χωρίς κοσμογονικές αλλαγές στο υφιστάμενο σύστημα, ενώ «το σχέδιο δράσης τόνισε με έμφαση την εγγενή σχέση μεταξύ του κράτους δικαίου και των θεμελιωδών δικαιωμάτων, παράλληλα με την ανάγκη αποπολιτικοποίησης των αξιολογήσεων της Επιτροπής λόγω της μη συμμετοχής ανεξάρτητων εμπειρογνωμόνων», συμπλήρωσε ο Κώστας Αρβανίτης.
Στην έκθεση εκφράζεται παράλληλα ανησυχία «για τις παραβιάσεις των θεμελιωδών δικαιωμάτων που συνδέονται με τη χρήση των κονδυλίων της ΕΕ σε ορισμένα κράτη μέλη, ιδίως στους τομείς των συνθηκών υποδοχής των αιτούντων άσυλο, της ιδρυματοποίησης των ατόμων με αναπηρία και των παιδιών, καθώς και έργων στέγασης, εκπαίδευσης, και αστικής ανάπλασης».
Το σχέδιο έκθεσης εγείρει, την ίδια ώρα, ανησυχίες σχετικά με την «κανονικοποίηση των ρατσιστικών αφηγημάτων και τον ευρύτερο κίνδυνο οπισθοδρόμησης της δημοκρατίας λόγω της πανευρωπαϊκής ανάδυσης των ακροδεξιών πολιτικών».
Πολυφωνία, ελευθερία ΜΜΕ και προστασία των δημοσιογράφων
Στην έκθεση καταδικάζεται η χρήση κατασκοπευτικού λογισμικού κατά δημοσιογράφων, με επίκληση και στην πρόσφατη υπόθεση Paragon, σημειώσε ο Κώστας Αρβανίτης υπενθυμίζοντας το Pegasus και το Predator. «Η ιστορία δυστυχώς συνεχίζεται» είπε.
Η έκθεση τονίζει ότι οι πρακτικές αυτές συνιστούν «σοβαρή παραβίαση των θεμελιωδών δικαιωμάτων, υπονομεύουν την αμοιβαία εμπιστοσύνη μεταξύ των κρατών μελών και παραβιάζουν την ελευθερία της έκφρασης αλλά και την ελευθερία των μέσων ενημέρωσης» όπως τόνισε προσθέτοντας ότι «ζητούνται ισχυρές διασφαλίσεις για τις δημοσιογραφικές πηγές, την εμπιστευτικότητα, και την προστασία από ψηφιακές απειλές και διαδικτυακή παρενόχληση».
«Αξιώνουμε άμεση, ανεξάρτητη και αποτελεσματική διερεύνηση επιθέσεων, απειλών ή κατάχρησης τεχνολογιών παρακολούθησης» συμπλήρωσε παρουσιάζοντας το εν λόγω κεφάλαιο, ενώ πρόσθεσε ότι στην έκθεση τονίζεται η προστασία της πολυφωνίας των μέσων ενημέρωσης.Όπως είπε «καταδικάζουμε τις πολιτικές παρεμβάσεις, τονίζουμε την ανάγκη ανεξαρτησίας των δημόσιων μέσων ενημέρωσης, τη διαφανή ιδιοκτησία και τη συντακτική ανεξαρτησία των ιδιωτικών».
Η έκθεση καλεί σε πλήρη εφαρμογή του Κανονισμού για την ελευθερία των ΜΜΕ και της οδηγίας anti-SLAPP, συμπεριλαμβανομένων και των μέτρων για την προστασία των δημοσιογράφων από εκφοβισμό, διαδικτυακές απειλές και καταχρηστικές προσφυγές στη δικαιοσύνη.
Παράλληλα ενθαρρύνετε η «στήριξη του ψηφιακού και μιντιακού εγγραμματισμού, της διαφάνειας στους αλγόριθμους, των ανεξάρτητων ελέγχων, και της προστασίας της πρόσβασης των μειονοτήτων στα μέσα ενημέρωσης».
Το κράτος δικαίου και ο προϋπολογισμός της ΕΕ
Στην έκθεση επισημαίνεται ακόμα, όπως ανέφερε ο Κώστας Αρβανίτης, ότι τα κράτη μέλη «πρέπει να διασφαλίζουν ότι τα κονδύλια της ΕΕ δεν χρησιμοποιούνται με τρόπους που παραβιάζουν τα θεμελιώδη δικαιώματα ή το κράτος δικαίου».
Οι αιτιολογικές σκέψεις, όπως είπε, σημειώνουν ότι κονδύλια της ΕΕ «ενδέχεται να έχουν διοχετευθεί σε εταιρείες που συνδέονται με τεχνολογίες παρεμβατικής παρακολούθησης. Η Επιτροπή θα πρέπει να ενισχύσει τους μηχανισμούς παρακολούθησης, καθώς και ελέγχου και επιβολής για την πρόληψη καταχρήσων».
Αναφορικά με τον κανονισμό αιρεσιμότητας για το κράτος δικαίου, η Επιτροπή «θα πρέπει να ενεργεί αποφασιστικά σε περιπτώσεις παραβιάσεων, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που επηρεάζουν το δικαστικό σώμα ή άλλα θέσφατα του κράτους δικαίου».
«Η Επιτροπή και τα κράτη μέλη πρέπει να διασφαλίζουν ότι οι ιδιώτες αποδέκτες χρηματοδότησης της ΕΕ δεν επηρεάζονται αρνητικά σε περίπτωση δημοσιονομικών μέτρων ή αναστολών», ενώ παράλληλα η Επιτροπή καλείται «να εξετάσει τρόπους ανακατεύθυνσης δεσμευμένων ή αποδεσμευμένων κονδυλίων της ΕΕ σε τοπικές κυβερνήσεις, ΜΚΟ ή άλλους μη κρατικούς φορείς στα κράτη μέλη όπου σημειώθηκαν παραβιάσεις».
Πλαίσιο για την καταπολέμηση της διαφθοράς
Περιγράφοντας το κεφάλαια για την καταπολέμηση της διαφθοράς ο αντιπρόεδρος της Left επισήμανε, μεταξύ άλλων, κατά τη διάρκεια της συνέντευξης Τύπου ότι τα κράτη μέλη, βάσει της έκθεσης, οφείλουν:
- Να εφαρμόσουν πλήρως εφαρμογή των συστάσεων της GRECO·
- Να διεξάγουν ταχείες, αμερόληπτες έρευνες για τη διαφθορά, ιδίως σε υψηλά επίπεδα, και να επιμείνουν στην πάταξη της ατιμωρησίας·
- Να ενισχύσουν τους ανεξάρτητους φορείς καταπολέμησης της διαφθοράς, τις εισαγγελικές αρχές και τα πειθαρχικά συμβούλια, διασφαλίζοντας επαρκείς πόρους και προστασία από πολιτικές παρεμβάσεις·
- Να προωθήσουν μια νοοτροπία ακεραιότητας μέσω της κατάρτισης των δημοσίων υπαλλήλων, των αρχών επιβολής του νόμου, και του δικαστικού σώματος σε θέματα καταπολέμησης της διαφθοράς·
- Να διασφαλίσουν εμπιστευτικούς διαύλους και προστασία για τους μάρτυρες δημοσίου συμφέροντος και τους δημοσιογράφους που καταγγέλλουν διαφθορά ή κατάχρηση κονδυλίων της ΕΕ.
Η Κομισιόν καλείται:
- Να παρακολουθεί και να υποβάλλει εκθέσεις σχετικά με υποθέσεις διαφθοράς υψηλού επιπέδου·
- Να ενισχύσει την Ευρωπαϊκή Εισαγγελία με πόρους και αρμοδιότητες, και να διευκολύνει το έργο της με αποτελεσματικότερες διαδικασίες.
- Να στηρίξει την προσχώρηση της ΕΕ στην Ομάδα Κρατών Κατά της Διαφθοράς (GRECO) του Συμβουλίου της Ευρώπης και να συμπεριλάβει τα θεσμικά όργανα της ΕΕ στις ετήσιες εκθέσεις για το κράτος δικαίου·
- Να αναδείξει τη συνεχιζόμενη ατιμωρησία ως διαρθρωτικό κίνδυνο για τον προϋπολογισμό και τη διακυβέρνηση της ΕΕ.
«Διεκδικούμε ένα Κράτος Δικαίου με επίκεντρο τον άνθρωπο»
Παρουσιάζοντας την Έκθεση στην Ολομέλεια του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου ο Κώστας Αρβανίτης υπογράμμισε ότι «προτεραιοποιούμε την ανεξαρτησία, την αμεροληψία, και την ίση πρόσβαση. Επιμένουμε σε θεσμικές μεταρρυθμίσεις και σε αξιοποίηση των ψηφιακών εργαλείων. Υπογραμμίζουμε την ανάγκη προστασίας δικαστών και δικηγόρων. Ζητάμε αποτελεσματική αναγνώριση κι εφαρμογή των αποφάσεων της Δικαιοσύνης, κι ενίσχυση της ευρωπαϊκής δικαστικής συνεργασίας».
Ο αντιπρόεδρος της Αριστεράς είπε επίσης ότι «χρειαζόμαστε ισχυρότερη θωράκιση των θεμελιωδών δικαιωμάτων στον πραγματικό και στον ψηφιακό κόσμο, με έμφαση στην ισότητα, στην καταπολέμηση των διακρίσεων, και στην προστασία των μειονοτήτων και των ευάλωτων».
Αναλυτικά η παρέμβαση του Κ. Αρβανίτη
Αγαπητές κι αγαπητοί συνάδελφοι,
Κατ’ αρχήν θα ήθελα προσωπικά να σας ευχαριστήσω, όλες και όλους εσάς, όλους τους συναδέλφους και τους επικεφαλής που βοήθησαν για να έχουμε Έκθεση. Όλους τους σκιώδεις εισηγητές και όλα τα επιτελεία.
Τους συναδέλφους και τα γραφεία τους που συμμετείχαν στη διαδικασία με προτάσεις και τροπολογίες.
Τους αρμόδιους συνεργάτες των πολιτικών ομάδων.
Τη γραμματεία της Επιτροπής LIBE και το προσωπικό της. Και φυσικά τους ανθρώπους της δικιάς μου πολιτικής ομάδας.
Όσους συνέβαλαν εκ μέρους των επιτροπών AFET, BUDG, DROI και JURI.
Ελπίζω να μην έχω ξεχάσει κάποιον!
Η σημερινή ψηφοφορία, στην Έκθεση δηλαδή, φέρνει μια Έκθεση νομίζω, διευρυμένης ομόνοιας. Παρουσιάζουμε τις αιτιολογικές μας σκέψεις και τις πηγές αναφοράς και τεκμηρίωσης, και καταπιανόμαστε με όλη την προβληματική του Κράτους Δικαίου.
Πρώτον, ξεκινάμε από τα συστήματα απονομής δικαιοσύνης:
Προτεραιοποιούμε την ανεξαρτησία, την αμεροληψία, και την ίση πρόσβαση.
Επιμένουμε σε θεσμικές μεταρρυθμίσεις και σε αξιοποίηση των ψηφιακών εργαλείων.
Υπογραμμίζουμε την ανάγκη προστασίας δικαστών και δικηγόρων.
Ζητάμε αποτελεσματική αναγνώριση κι εφαρμογή των αποφάσεων της Δικαιοσύνης, κι ενίσχυση της ευρωπαϊκής δικαστικής συνεργασίας.
Δεύτερον, καταπολέμηση της διαφθοράς:
Τεκμηριώνουμε την πάγια ανάγκη ενίσχυσης των μέτρων κατά της διαφθοράς, και το αίτημα για πραγματικά ανεξάρτητους θεσμούς.
Συνηγορούμε στην ενδυνάμωση της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας και της GRECO.
Υποστηρίζουμε την ανάγκη για προστασία των μαρτύρων δημοσίου συμφέροντος, για αποτελεσματικότερες έρευνες, και νέο ενωσιακό πλαίσιο πρόληψης και δίωξης της διαφθοράς.
Τρίτον, προστασία δημοσιογράφων, πλουραλισμός, ελευθερία των Μέσων Μαζικής Ενημέρωσης:
Θα λεγα, αν περάσει αυτή η έκθεση και μου έλεγαν που θα θα ήθελες να την αφιερώσεις, θα έλεγα ότι θα ήθελα να την αφιερώσω στους συναδέλφους μου, πρώην συναδέλφους μου που σκοτώθηκαν, δολοφονήθηκαν, χάθηκαν, αλλά και στους ανθρώπους που έδωσαν τη μάχη απέναντι σε συστήματα για να βρεθεί η αλήθεια. Εδώ, λοιπόν, βάζουμε στο επίκεντρο την πολυφωνία και τη λειτουργική και συντακτική ανεξαρτησία των ΜΜΕ, αλλά και την προστασία των δημοσιογράφων.
Μιλάμε ανοιχτά για το απαράδεκτο των πολιτικών παρεμβάσεων και των παράνομων παρακολουθήσεων.
Καλούμε σε πλήρη εφαρμογή του Κανονισμού για την Ελευθερία των ΜΜΕ και της Οδηγίας Anti-SLAPP, και σε ενίσχυση της διαφάνειας και της λογοδοσίας στις ψηφιακές πλατφόρμες.
Κοινωνία των Πολιτών: Τέταρτο κεφάλαιο
Διεκδικούμε περισσότερο, αποτελεσματικότερο, και πιο ελεύθερο χώρο έκφρασης της κοινωνίας των πολιτών, βάση της συμμετοχικότητας και του πλουραλισμού.
Στηρίζουμε τις θεμελιώδεις κοινωνικές ελευθερίες και τους υπερασπιστές των δικαιωμάτων, τη νομοθετική διαφάνεια, τη βιώσιμη χρηματοδότηση, την προστασία της ακαδημαϊκής ελευθερίας και της δημοκρατικής συμμετοχής.
Πέμπτον, θεμελιώδη δικαιώματα:
Χρειαζόμαστε ισχυρότερη θωράκιση θεμελιωδών δικαιωμάτων στον πραγματικό και στον ψηφιακό κόσμο, με έμφαση στην ισότητα, στην καταπολέμηση των διακρίσεων, και στην προστασία των μειονοτήτων και των ευάλωτων.
Τονίζουμε την ανάγκη συμμόρφωσης με το ενωσιακό δίκαιο και το διεθνές κεκτημένο, αλλά και προώθησης αποτελεσματικών μηχανισμών λογοδοσίας και δικαστικής προστασίας.
Κράτος Δικαίου και Ενωσιακός Προϋπολογισμός: κεφάλαιο έκτο
Επιμένουμε στη σύνδεση της ενωσιακής χρηματοδότησης με τη συμμόρφωση στους δικαιοκρατικούς κανόνες.
Θέλουμε ισχυρό και δίκαιο μηχανισμό αιρεσιμότητας, διαφάνεια και έλεγχο στη διαχείριση των πόρων, και ταυτόχρονη προστασία των τελικών δικαιούχων, δηλαδή των ανθρώπων, δηλαδή πολιτών.
Η αποτελεσματικότερη εποπτεία κατά παραβάσεων σε βάρος του ενωσιακού προϋπολογισμού είναι θέση ευθύνης απέναντι στους πολίτες και τους θεσμούς.
Έβδομον: Δικαιοκρατική διάσταση της ενιαίας αγοράς
Συνδέουμε το κράτος δικαίου και με την εύρυθμη λειτουργία της ενιαίας αγοράς. Τρέχω γιατί ο χρόνος τελειώνει.
Κράτος Δικαίου και Ευρωπαϊκή Διεύρυνση:
Ενσωμάτωση των δικαιοκρατικών αρχών που οφείλει να διέπει τόσο τη διαδικασία διεύρυνσης και βεβαίως
Προτάσεις προς την Κομισιόν για μια συνολικά καλύτερη Έκθεση Κράτους Δικαίου:
Ζητάμε δηλαδή και κλείνω μ’ αυτό: δεν μπορεί να έπεται η δική μας Έκθεση από την Έκθεση της Κομισιον, κύριε Επίτροπε. Πρέπει να είναι πρώτη η δικιά μας και να καταφέρουμε να κάνουμε και κοινή έκθεση.
Κλείνοντας κυρίες και κύριοι, θέλοντας να ευχαριστήσω για άλλη μία φορά, προωθούμε ένα ενιαίο ετήσιο κύκλο κράτους δικαίου, με συντονισμένες εκθέσεις, σαφείς δείκτες, διαφάνεια και κοινοβουλευτική συμμετοχή.
Ελπίζω και ελπίζουμε, αυτή η έκθεση να συνεχίσει την επικοινωνία μας. Γι’ αυτό που λέμε συνεννόηση εδώ. Πιστεύω θα τα καταφέρουμε.
Σας ευχαριστώ πάρα πολύ.
