Κοινοβουλευτική ερώτηση προς τους υπουργούς Υγείας και Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας κατέθεσαν δεκατρείς βουλευτές του ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ, με πρωτοβουλία του βουλευτή Αχαΐας και τομεάρχη Υγείας Ανδρέα Παναγιωτόπουλου, αναδεικνύοντας την εγκατάλειψη χιλιάδων ασθενών με άνοια και των οικογενειών τους από την Πολιτεία.
Σε μια χώρα όπου περισσότεροι από 160.000 άνθρωποι ζουν με άνοια και σχεδόν 1 εκατομμύριο πολίτες επηρεάζονται άμεσα, η κυβέρνηση συνεχίζει να αντιμετωπίζει το ζήτημα με αδιαφορία και χωρίς καμία ουσιαστική στρατηγική.
Οι υπάρχουσες δημόσιες παροχές είναι αποσπασματικές, με ελλείψεις σε Κέντρα Ημερήσιας Φροντίδας, εξειδικευμένα ιατρεία μνήμης και υπηρεσίες κατ’ οίκον υποστήριξης. Ιδιαίτερα έντονες είναι οι ανισότητες στην περιφέρεια, σε αγροτικές και νησιωτικές περιοχές.
Ταυτόχρονα, το σύστημα κοινωνικής προστασίας παραμένει περιορισμένο και δυσλειτουργικό. Δεν υπάρχει ολοκληρωμένο πλαίσιο οικονομικής ενίσχυσης των φροντιστών, ενώ η πρόσβαση σε επιδόματα και πιστοποιήσεις συνοδεύεται από χρονοβόρες γραφειοκρατικές διαδικασίες. Έτσι, το βάρος της φροντίδας μετακυλίεται σχεδόν αποκλειστικά στις οικογένειες.
Την ίδια στιγμή, η ευρωπαϊκή οδηγία για τους φροντιστές παραμένει γράμμα κενό, αποκαλύπτοντας την απουσία πολιτικής βούλησης για την ουσιαστική στήριξη όσων κρατούν όρθιο το σύστημα φροντίδας.
Η εικόνα αυτή δεν είναι τυχαία. Είναι αποτέλεσμα πολιτικών επιλογών που υποβαθμίζουν το δημόσιο σύστημα υγείας και μετατρέπουν τη φροντίδα σε ιδιωτική υπόθεση και πεδίο οικονομικής επιβάρυνσης για τους πολίτες.
Οι βουλευτές καλούν την κυβέρνηση να σταματήσει να κρύβεται πίσω από εξαγγελίες και να προχωρήσει άμεσα σε συγκεκριμένες πολιτικές:
- Δημιουργία και υλοποίηση δεσμευτικού Εθνικού Σχεδίου Δράσης για την άνοια με επαρκή χρηματοδότηση.
- Καθιέρωση επιδόματος φροντιστή και ουσιαστική οικονομική στήριξη των οικογενειών.
- Ανάπτυξη δημόσιων, δωρεάν και καθολικά προσβάσιμων δομών φροντίδας σε όλη τη χώρα.
- Ενίσχυση του Εθνικού Συστήματος Υγείας με επίκεντρο τις ανάγκες της τρίτης ηλικίας.
Η Πολιτεία οφείλει να αναλάβει τις ευθύνες της και να στηρίξει έμπρακτα τους ανθρώπους που σήμερα βιώνουν την πλήρη θεσμική εγκατάλειψη.
Η φροντίδα δεν είναι εμπόρευμα. Είναι δικαίωμα!
Ακολουθεί το πλήρες κείμενο της ερώτησης:
ΕΡΩΤΗΣΗ
Προς τους κ. υπουργούς
- Υγείας
- Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας
Θέμα : «Ανυπαρξία πολιτικών και παροχών για τα άτομα με άνοια και τους φροντιστές τους»
«Η άνοια αποτελεί μια παγκόσμια υγειονομική κρίση με τεράστιες κοινωνικές και οικονομικές συνέπειες. Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, σήμερα περισσότεροι από 50 εκατομμύρια άνθρωποι ζουν με άνοια, ενώ ο αριθμός αυτός αναμένεται να υπερτριπλασιαστεί έως το 2050.
Στην Ελλάδα, τα στοιχεία είναι εξίσου ανησυχητικά. Εκτιμάται ότι περισσότεροι από 160.000 συμπολίτες μας πάσχουν από άνοια, ενώ άλλοι 280.000 παρουσιάζουν ήπια νοητική διαταραχή. Εάν ληφθεί υπόψη ότι για κάθε ασθενή εμπλέκονται κατά μέσο όρο 2 έως 3 φροντιστές, γίνεται σαφές ότι η άνοια επηρεάζει άμεσα την καθημερινότητα περίπου 1.000.000 πολιτών στη χώρα μας. Συνήθως οι φροντιστές είναι μέλη της οικογένειας, στη συντριπτική πλειονότητα γυναίκες, και είναι εντελώς απροετοίμαστοι για το δύσκολο ρόλο που καλούνται να αναλάβουν.
Πρόκειται, επομένως, για ένα πρόβλημα με βαθύ κοινωνικό αποτύπωμα, το οποίο όμως συνεχίζει να αντιμετωπίζεται με αποσπασματικές και ανεπαρκείς πολιτικές χωρίς να αποτελεί προτεραιότητα του δημόσιου συστήματος υγείας. Η υφιστάμενη κατάσταση χαρακτηρίζεται από σημαντικές ελλείψεις δομών και υπηρεσιών φροντίδας και υποστήριξης καθώς και πλήρης απουσία μιας ολοκληρωμένης στρατηγικής αντιμετώπισης του προβλήματος.
Ειδικότερα, οι δημόσιες δομές υγείας και κοινωνικής φροντίδας παραμένουν ανεπαρκείς και αποσπασματικές. Υπάρχουν λιγοστά Κέντρα Ημερήσιας Φροντίδας, περιορισμένος αριθμός εξειδικευμένων ιατρείων μνήμης ενώ οι υπηρεσίες «Βοήθεια στο Σπίτι» δεν επαρκούν για να καλύψουν τις αυξανόμενες ανάγκες. Η γεωγραφική κατανομή των υπηρεσιών είναι έντονα άνιση, με μεγάλες ελλείψεις σε αγροτικές περιοχές και νησιά. Τέλος, δεν υπάρχει οργανωμένο δίκτυο κοινωνικών υπηρεσιών για τη συνεχή υποστήριξη των ασθενών και των φροντιστών μετά τη διάγνωση.
Ακόμη πιο προβληματικό είναι το γεγονός ότι το ισχύον σύστημα κοινωνικών παροχών είναι εξαιρετικά περιορισμένο. Τα επιδόματα αναπηρίας δεν καλύπτουν το σύνολο των ασθενών, ενώ δεν υπάρχει καθολική πρόβλεψη για επίδομα φροντιστή ή συνοδού. Το αποτέλεσμα είναι ότι η φροντίδα της άνοιας παραμένει σε μεγάλο βαθμό ιδιωτική υπόθεση, με υψηλό οικονομικό κόστος και σοβαρές ανισότητες στην πρόσβαση σε υπηρεσίες.
Επιπλέον, η πρόσβαση σε επιδόματα, πιστοποιήσεις αναπηρίας και άλλες παροχές προσκρούει σε πολύπλοκες και χρονοβόρες γραφειοκρατικές διαδικασίες, τις οποίες καλούνται να διαχειριστούν εξουθενωμένοι φροντιστές, που ήδη επιβαρύνονται με καθημερινή και απαιτητική φροντίδα.
Στην πράξη, το κράτος μετακυλίει το βάρος στις οικογένειες, χωρίς να παρέχει τα αναγκαία εργαλεία στήριξης. Παρά το γεγονός ότι οι οικογενειακοί φροντιστές αποτελούν τον βασικό πυλώνα του συστήματος μακροχρόνιας φροντίδας στην Ελλάδα, η Πολιτεία εξακολουθεί να τους αναγνωρίζει ελάχιστα και αποσπασματικά.
Είναι χαρακτηριστικό ότι μόλις πρόσφατα, με τον Νόμο 4808/2021, ενσωματώθηκε στην ελληνική νομοθεσία η Οδηγία (ΕΕ) 2019/1158, η οποία καθιερώνει για πρώτη φορά τον ορισμό του «φροντιστή». Ωστόσο, η ενσωμάτωση αυτή παρέμεινε σε μεγάλο βαθμό τυπική, χωρίς ουσιαστική εξειδίκευση, χωρίς ανάπτυξη ολοκληρωμένων πολιτικών και χωρίς επαρκή μέτρα στήριξης. Δεν έχουν θεσπιστεί επαρκείς άδειες, οικονομικά βοηθήματα ή υπηρεσίες υποστήριξης, με αποτέλεσμα η ευρωπαϊκή οδηγία να παραμένει ουσιαστικά ανενεργή στην πράξη.
Επειδή η φροντίδα ατόμου με άνοια, ιδιαίτερα σε προχωρημένα στάδια, αποτελεί ένα εξαιρετικά απαιτητικό έργο, που προϋποθέτει συνεχή παρουσία, ψυχική αντοχή και σημαντική οικονομική επιβάρυνση
Επειδή παραμένουν άλυτα κρίσιμα ζητήματα που σχετίζονται με την καθημερινή φροντίδα των ασθενών
Επειδή η εξειδικευμένη ιατρική φροντίδα για την τρίτη ηλικία παραμένει περιορισμένη
Επειδή παρά το γεγονός ότι οι οικογενειακοί φροντιστές αποτελούν τον βασικό πυλώνα του συστήματος μακροχρόνιας φροντίδας στην Ελλάδα, η Πολιτεία εξακολουθεί να τους αναγνωρίζει ελάχιστα και αποσπασματικά.
Επειδή η συνολική εικόνα αποκαλύπτει μια διαρκή θεσμική υστέρηση και έλλειψη πολιτικής βούλησης για την αντιμετώπιση ενός προβλήματος που αφορά εκατοντάδες χιλιάδες οικογένειες.
Ερωτώνται οι αρμόδιοι κ. υπουργοί
- Ποια συγκεκριμένα μέτρα προτίθεται να λάβει η κυβέρνηση για την ουσιαστική εφαρμογή ενός επικαιροποιημένου και δεσμευτικού Εθνικού Σχεδίου Δράσης για την άνοια, με σαφές χρονοδιάγραμμα και επαρκή χρηματοδότηση;
- Προτίθεται η κυβέρνηση να θεσπίσει ένα ολοκληρωμένο πλαίσιο οικονομικής στήριξης των φροντιστών, συμπεριλαμβανομένου μεταξύ άλλου και επιδόματος φροντιστή;
- Ποια μέτρα θα ληφθούν για την άμεση ενίσχυση και γεωγραφική επέκταση των δημόσιων δομών φροντίδας, ιδίως σε απομακρυσμένες και απομονωμένες περιοχές της χώρας;
- Προτίθεται η κυβέρνηση να αυξήσει τη δημόσια χρηματοδότηση για την άνοια, λαμβάνοντας υπόψη το τεράστιο κοινωνικοοικονομικό κόστος της νόσου;».
Οι ερωτώντες βουλευτές
Παναγιωτόπουλος Ανδρέας
Ακρίτα Έλενα
Βέττα Καλλιόπη
Γαβρήλος Γιώργος
Δούρου Ειρήνη ( Ρένα)
Κασιμάτη Νίνα
Κοντοτόλη Μαρίνα
Μεϊκόπουλος Αλέξανδρος
Μπάρκας Κωνσταντίνος
Νοτοπούλου Αικατερίνη
Ξανθόπουλος Θεόφιλος
Τσαπανίδου Πόπη
Ψυχογιός Γιώργος
