Για τις κενές θέσεις εργασίας που εντοπίζονται στη αγορά εργασίας υπάρχει σωρεία λόγων και θεμιτές είναι η ενδοσκόπηση επί αυτών και η ταχεία εύρεση λύσεων. Η ασυμφωνία δεξιοτήτων στην αγορά εργασίας είναι ένας από τους βασικούς αυτούς λόγους. Οι επιχειρήσεις αναζητούν δεξιότητες που δεν διαθέτουν οι διαθέσιμοι εργαζόμενοι (π.χ., ψηφιακές δεξιότητες, τεχνικά επαγγέλματα, εξειδίκευση σε logistics, τουρισμό κ.ά.). Σε πολλούς κλάδους μάλιστα (όπως στον τουρισμό ή στον πρωτογενή τομέα) οι αμοιβές είναι χαμηλές, οι ώρες εξοντωτικές και τα εργασιακά δικαιώματα ελλιπή. Αυτό οδηγεί στην άρνηση των εργαζομένων να δεχτούν αυτές τις θέσεις. Οι χαμηλές αμοιβές και οι συνθήκες εργασίας ενισχύουν το αρνητικό πρόσημο για την κάλυψη των κενών θέσεων εργασίας.
Επιπρόσθετα, το δημογραφικό πρόβλημα και η μετανάστευση των νέων στο εξωτερικό οδηγούν σε έλλειψη εξειδικευμένου προσωπικού στην Ελλάδα. Πολλοί νέοι Έλληνες έχουν μεταναστεύσει για καλύτερες ευκαιρίες. Επιπρόσθετα, το εκπαιδευτικό σύστημα δεν είναι πάντα εναρμονισμένο με τις ανάγκες της αγοράς. Έτσι, πολλοί νέοι σπουδάζουν σε κλάδους χωρίς ζήτηση, ενώ ταυτόχρονα υπάρχουν η αδύναμη σύνδεση της Εκπαίδευσης με την αγορά και η έλλειψη επαγγελματικού προσανατολισμού. Τέλος, μεγάλο πρόβλημα αποτελεί το γεγονός ότι οι θέσεις μπορεί να βρίσκονται σε περιοχές όπου δεν υπάρχει προσφορά εργαζομένων ή οι εργαζόμενοι δεν μπορούν εύκολα να μετακινηθούν, παρατηρείται δηλαδή γεωγραφική ασυμφωνία.
Λύσεις για την κάλυψη των κενών θέσεων:
1. Αναβάθμιση δεξιοτήτων (reskilling & upskilling):
Επενδύσεις σε προγράμματα κατάρτισης για άνεργους και εργαζόμενους, ειδικά σε τομείς με ζήτηση (τεχνολογία, τουρισμός, πράσινη οικονομία, ενέργεια κ.ά.).
2. Καλύτερη σύνδεση της Εκπαίδευσης με την αγορά εργασίας:
Ενίσχυση Επαγγελματικής Εκπαίδευσης, πρακτικής άσκησης, συνεργασίας πανεπιστημίων-επιχειρήσεων.
3. Βελτίωση αμοιβών και συνθηκών εργασίας:
Κίνητρα για επιχειρήσεις που προσφέρουν αξιοπρεπείς συνθήκες, εργασιακά δικαιώματα και αξιοπρεπείς αμοιβές.
4. Φορολογικά και ασφαλιστικά κίνητρα:
Μείωση του κόστους εργασίας ώστε οι επιχειρήσεις να μπορούν να προσφέρουν καλύτερους μισθούς και να προσλαμβάνουν ευκολότερα.
5. Κίνητρα για επιστροφή Ελλήνων του εξωτερικού (brain regain):
Μέτρα όπως φοροελαφρύνσεις, κίνητρα για start-ups ή επαναπατρισμό εξειδικευμένων εργαζομένων.
6. Ενίσχυση πολιτικών μετανάστευσης για κάλυψη θέσεων χαμηλής ζήτησης από Έλληνες:
Ελεγχόμενη εισροή εργαζομένων από τρίτες χώρες, ειδικά σε εποχιακές ή χαμηλής εξειδίκευσης εργασίες.
7. Ενίσχυση μεταναστευτικής πολιτικής και αξιοποίηση νόμιμων μεταναστών για την κάλυψη των κενών θέσεων εργασίας.
Με έμφαση στη μεταναστευτική πολιτική, να επισημανθεί ότι οι νόμιμοι μετανάστες αποτελούν σημαντικό κομμάτι της λύσης για τις κενές θέσεις εργασίας στην Ελλάδα, αλλά για να αξιοποιηθούν πλήρως, χρειάζεται μια πιο οργανωμένη, δίκαιη και χωρίς εμπόδια μεταναστευτική πολιτική. Επίσης, η αξιοποίηση των νόμιμων μεταναστών για την κάλυψη των κενών θέσεων εργασίας εμφανίζει πολλά πλεονεκτήματα. Οι νόμιμοι μετανάστες είναι ήδη εγκατεστημένοι στη χώρα. Δεν απαιτείται μετακίνηση αυτών από το εξωτερικό ή πολυδάπανες διαδικασίες θεώρησης εισόδου (Visa), κάτι που διευκολύνει την ταχεία απασχόλησή τους. Επίσης, η σταθερή εργασία είναι το πιο σημαντικό βήμα για την κοινωνική ένταξή τους, τη φορολογική συμμετοχή και τη μείωση της παραοικονομίας. Μάλιστα, μεγάλος αριθμός νόμιμων μεταναστών έχει παιδιά που φοιτούν σε ελληνικά σχολεία, γνωρίζουν τη γλώσσα και επιθυμούν να μείνουν μακροπρόθεσμα.
Επομένως, η εργασιακή απασχόλησή τους έχει μακροπρόθεσμο ορίζοντα και δεν βασίζεται στην κάλυψη βραχυπρόθεσμων αναγκών. Αυτό με τη σειρά του λειτουργεί ως αρωγός στη μακροχρόνια κάλυψη θέσεων εργασίας και δη θέσεων εργασίας που χρήζουν εργασιακής εμπειρίας χαμηλής ή μέσης εξειδίκευσης, όπως είναι οι τομείς της εστίασης και του τουρισμού, του πρωτογενούς τομέα, οικοδομικές ή οικιακές εργασίες και φροντίδα ηλικιωμένων, σε τομείς δηλαδή στους οποίους εντοπίζονται σήμερα πολλές κενές θέσεις εργασίας στην Ελλάδα.
* Ο Γιάννης Κ. Καρούζος είναι δικηγόρος, εργατολόγος
