Η έκταση της καταστροφής στη Θεσσαλία είναι πρωτοφανής. Περιουσίες έχουν καταστραφεί ολοκληρωτικά, ενώ η ζημιά στην αγροτική παραγωγή είναι ανυπολόγιστη. Ο απολογισμός σε ανθρώπινες ζωές δεν έχει ολοκληρωθεί - με την ελπίδα όλων τα πράγματα να μην γίνουν χειρότερα. Μέσα σ’ αυτό το ζοφερό σκηνικό, που έρχεται να προστεθεί στις καταστροφικές πυρκαγιές του καλοκαιριού, αναδύονται εξαιρετικά σοβαρά ερωτήματα. Και τα ερωτήματα αυτά αφορούν την ικανότητα ενός κράτους και μιας κυβέρνησης να διαχειριστούν σοβαρά περιβαλλοντικά προβλήματα, τα οποία μάλιστα με τον καιρό γίνονται ολοένα σοβαρότερα.
Η αντιπλημμυρική προστασία στα συρτάρια
Το 2015, ανάμεσα σε όλα τα παρατημένα πράγματα που παρέλαβε ο ΣΥΡΙΖΑ, όπως το κτηματολόγιο και οι δασικοί χάρτες, ήταν και τα σχέδια διαχείρισης κινδύνου πλημμύρας. Αποτελούσαν ευρωπαϊκή υποχρέωση της χώρας από το 2007, αλλά κανείς δεν είχε ενδιαφερθεί για την ολοκλήρωση και την υλοποίησή τους. Η κυβέρνηση του ΣΥΡΙΖΑ τα ολοκλήρωσε το 2017. Σήμερα αποδεικνύεται εκ των πραγμάτων ότι ο σχεδιασμός αυτός, μετά την ολοκλήρωσή του και την κυβερνητική αλλαγή του 2019, παραδόθηκε ξανά στην απόλυτη κυβερνητική αδιαφορία.
Τα σχέδια αυτά καταρτίζονται με βάση τα μετεωρολογικά δεδομένα και τα τοπογραφικά δεδομένα ανά περιφέρεια. Στην περίπτωση της Θεσσαλίας, τόσο ο κάμπος όσο και η περιοχή του Βόλου, που σήμερα έχουν υποστεί τεράστιες ζημιές, βρίσκονταν ξεκάθαρα στο κόκκινο. Οι μελέτες, που έθεταν επιτακτικά την ανάγκη παρεμβάσεων, παρέμειναν στα συρτάρια. Στα συρτάρια, φυσικά, παρέμεινε και η αναθεώρησή τους, η οποία αποτελεί ευρωπαϊκή υποχρέωση της χώρας, αφού η κλιματική αλλαγή διαμορφώνει συνεχώς νέα δεδομένα. Η Ελλάδα απειλείται με παραπομπή στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο με την κατηγορία πως αδιαφορεί συστηματικά για την αντιπλημμυρική πολιτική.
Οι «προσωπικές δεσμεύσεις» του Μητσοτάκη
«Γιατί δεν ολοκληρώθηκαν εντός του χρονοδιαγράμματος που έθετε η ευρωπαϊκή Οδηγία τα σχέδια διαχείρισης πλημμυρών; Τα σχέδια αυτά στην πλήρη τους ανάπτυξη θα μπορούσαν εύκολα να μας υποδείξουν τις περιοχές εκείνες οι οποίες απειλούνται περισσότερο από τέτοια πλημμυρικά φαινόμενα και συγκεκριμένες λύσεις για την αντιμετώπισή τους». Αυτά έλεγε ο Κυριάκος Μητσοτάκης το 2017 με αφορμή την καταστροφική πλημμύρα της Μάνδρας. Και κατέθετε ως προσωπική του δέσμευση την «υποχρέωση της Πολιτείας να ολοκληρώσει, το συντομότερο δυνατόν -ως οφείλει να κάνει βάσει ευρωπαϊκών Οδηγιών-, έναν συνολικό αντιπλημμυρικό σχεδιασμό, ώστε και άλλες περιοχές που κινδυνεύουν από πλημμύρες να μην χρειαστεί να αντιμετωπίσουν αντίστοιχα φαινόμενα και αντίστοιχες καταστροφές…».
Σήμερα ο Κ. Μητσοτάκης είναι έκθετος. Διότι αυτή την υποχρέωση, για την οποία δεσμευόταν προσωπικά, την έγραψε στα παλιά του τα παπούτσια όταν ανέλαβε την κυβέρνηση. Είχε σοβαρότερα πράγματα να ασχοληθεί. Και την έγραψε ακόμα μια φορά, μετά τις προπέρσινες καταστροφές της κακοκαιρίας «Ιανός», στην ίδια ακριβώς περιοχή. Και βρισκόμαστε στο σημείο που βρισκόμαστε: ο περιφερειάρχης Θεσσαλίας Κωνσταντίνος Αγοραστός να προσπαθεί να ρίξει στην κυβέρνηση την ευθύνη για την απουσία αντιπλυμμηρικών έργων. Και ο Κ. Μητσοτάκης να υπόσχεται ότι θα λύσει το πρόβλημα με απευθείας αναθέσεις. Αυτό είναι που τον απασχολεί κυρίως.
Τι κάνει η Πολιτική Προστασία;
Αναδείχθηκαν, όμως, και άλλα προβλήματα από την καταστροφή της Θεσσαλίας. Η κοινή λογική λέει ότι τα καιρικά φαινόμενα προβλέπονται. Το ίδιο και ο κίνδυνος πλημμύρας - αν τουλάχιστον έχει ασχοληθεί κάποιος να ρίξει μια ματιά στις σχετικές μελέτες ή έστω να θυμηθεί τι είχε συμβεί πρόπερσι. Επομένως, η Πολιτική Προστασία, με όλες οι δυνάμεις που είναι σε θέση να επιστρατεύσει, έπρεπε να είναι εκεί πριν από τα συμβάντα και να έχει σχέδιο για την αντιμετώπιση της κατάστασης. Δεν ήταν. Πήγε μόνο ένα 112 που έλεγε στους πολίτες να μείνουν στα σπίτια τους. Εκεί εγκλωβίστηκαν για μέρες, χωρίς φαγητό και νερό, χωρίς ρεύμα, με περιορισμένη ενέργεια στα κινητά τους τηλέφωνα, άνθρωποι που σε πολλές περιπτώσεις είχαν προβλήματα υγείας, ανάγκη για φάρμακα και θεραπείες, άνθρωποι ηλικιωμένοι ή με κινητικά προβλήματα.
Δεν είναι ωραίο να παριστάνει κανείς τον στρατηγό από την πολυθρόνα του, αλλά το ερώτημα είναι σοβαρό και ουσιαστικό: αυτό είναι το περισσότερο που μπορούσε να κάνει η Πολιτική Προστασία στη συγκεκριμένη περίπτωση; Αν όχι, υπάρχουν σοβαρότατες ευθύνες. Η δήλωση Δένδια ότι ο στρατός ήταν σε ετοιμότητα, αλλά την ευθύνη για την εμπλοκή του την έχει το Εθνικό Συντονιστικό Κέντρο για τη Διαχείριση Κρίσεων του υπουργείου Κλιματικής Αλλαγής και Πολιτικής Προστασίας δείχνει ξεκάθαρα προσπάθεια να αποποιηθεί ευθύνες για αδράνεια και ανικανότητα. Συνεπώς, οι ευθύνες πρέπει να καταλογιστούν κάπου αλλού.
Τα φαινόμενα που προκάλεσαν τις καταστροφές στη Θεσσαλία ήταν όντως ακραία. Αυτό δεν είναι άλλοθι. Δουλειά της Πολιτικής Προστασίας και του κρατικού μηχανισμού είναι να μπορούν να διαχειριστούν τις ακραίες καταστάσεις, όχι τον μέσο όρο. Αλλά η παρούσα κυβέρνηση δείχνει ανίκανη να σχεδιάσει οτιδήποτε το οποίο δεν θα αποφέρει κέρδος σε κάποιον ισχυρό της φίλο. Γι’ αυτό η απάντησή της σε κάθε ερώτημα είναι οι απευθείας αναθέσεις. Ποιος αντιπλημμυρικός σχεδιασμός και ποια πολιτική προστασία; Μ’ αυτά θα ασχολούμαστε τώρα; Ή με τις προσωπικές δεσμεύσεις του Μητσοτάκη από το 2017;
