Κόλαφο για την ελληνική κυβέρνηση αποτέλεσε η κατάταξη των Ρεπόρτερ Χωρίς Σύνορα (RSF) για την ελευθερία του Τύπου, καθώς η χώρα μας κατατάχθηκε τελευταία ανάμεσα στις χώρες της Ε.Ε., ενώ πήρε μικρότερη βαθμολογία από όλες τις βαλκανικές χώρες. Ο κυβερνητικός εκπρόσωπος επιτέθηκε στην οργάνωση, ωστόσο τα όσα μας λέει το στέλεχος των RSF για τις πιέσεις, τις απειλές ή ακόμα και τη δολοφονία δημοσιογράφου δείχνουν τον βαθμό ανελευθερίας που έχει επιφέρει η κυβέρνηση Μητσοτάκη.
Στον Παγκόσμιο Δείκτη Ελευθερίας του Τύπου, η Ελλάδα κατατάσσεται στην 108η θέση, χαμηλότερα από χώρες όπως η Ουγγαρία, η Πολωνία και η Βουλγαρία. Σε ποιους συγκεκριμένους τομείς η Ελλάδα έχει χαμηλές επιδόσεις σε σύγκριση με αυτές τις χώρες;
Η Ελλάδα παρουσιάζει χειρότερες επιδόσεις από την Πολωνία, την Ουγγαρία και τη Βουλγαρία στους δείκτες «ασφάλεια» και «κοινωνικοπολιτισμικό πλαίσιο». Σε ό,τι αφορά την ασφάλεια, ένας δημοσιογράφος δολοφονήθηκε στην Ελλάδα το 2021, κάτι που δεν συνέβη στις άλλες τρεις χώρες. Σε αυτές υπήρξαν επίσης λιγότερες περιπτώσεις σωματικής βίας κατά δημοσιογράφων από ό,τι στην Ελλάδα το 2021 ακόμη κι αν ληφθεί υπόψη το μέγεθος του πληθυσμού. Στην Ουγγαρία δεν υπήρξαν καθόλου σωματικές επιθέσεις. Τέλος, οι αυθαίρετες συλλήψεις και οι παρακολουθήσεις δημοσιογράφων χωρίς αξιόπιστη εξήγηση αποτελούν πρόβλημα και στην Ελλάδα, κάτι που δεν συμβαίνει και στις τρεις άλλες χώρες.
Στο κοινωνικοπολιτισμικό πλαίσιο, οι Έλληνες δημοσιογράφοι αντιμετωπίζουν απειλές από τη μαφία και εξτρεμιστικές ομάδες και υφίστανται αυτολογοκρισία. Αυτά τα φαινόμενα υπάρχουν και στις άλλες τρεις χώρες, αλλά όχι στον βαθμό που τα παρατηρούμε στην Ελλάδα.
Η Ελλάδα έχει παρόμοια βαθμολογία στον δείκτη «νομικό πλαίσιο» με τις άλλες τρεις χώρες. Πράγματι, υπάρχουν μόνο δύο χώρες στην Ε.Ε. που υιοθέτησαν κατά τη διάρκεια της κρίσης του κορωνοϊού νόμο που εισάγει ή αυστηροποιεί τις ποινές φυλάκισης για τη διάδοση ψευδών ειδήσεων, κάτι που ενδέχεται να προκαλεί ανατριχιαστικά αποτελέσματα στους δημοσιογράφους: η Ουγγαρία και η Ελλάδα. Στην Πολωνία, η οποία έχει δρακόντειους νόμους, ορισμένες προσπάθειες εισαγωγής νέων νόμων απέτυχαν το 2021. Στη Βουλγαρία μια νέα κυβέρνηση ήρθε στην εξουσία το 2021 υποσχόμενη βελτίωση της ελευθερίας του Τύπου.
Τι πρέπει να κάνει μια ελληνική κυβέρνηση για να βελτιώσει την ελευθερία του Τύπου;
Αναμένουμε από τις ελληνικές αρχές να επιδείξουν καλή θέληση λαμβάνοντας συγκεκριμένα μέτρα για την υποστήριξη της ελευθερίας του Τύπου και του δικαιώματος στην ενημέρωση. Πρέπει να επισπεύσουν την έρευνα για τη δολοφονία του Γιώργου Καραϊβάζ και να εξασφαλίσουν μεγαλύτερη διαφάνεια. Να εξηγήσουν πειστικά τι συνέβη σε περιπτώσεις παρακολούθησης δημοσιογράφων και να δημιουργήσουν θεσμικές εγγυήσεις κατά της παράνομης παρακολούθησης. Να αναπτύξουν μέτρα για την υποστήριξη της αξιοπιστίας των πληροφοριών στα μέσα ενημέρωσης και στις ψηφιακές πλατφόρμες (κοινωνικά δίκτυα), σε ευθυγράμμιση με τις δράσεις της Ε.Ε. Να πάψουν να εμποδίζουν τους δημοσιογράφους που καλύπτουν τη μετανάστευση, ένα θέμα ελληνικού και ευρωπαϊκού δημόσιου ενδιαφέροντος. Και να ξεκινήσουν διάλογο με εκπροσώπους δημοσιογράφων για ένα νέο δόγμα επιβολής του νόμου που εγγυάται τα δικαιώματα και την προστασία των δημοσιογράφων.
Ο Έλληνας κυβερνητικός εκπρόσωπος απέρριψε τον δείκτη και τη μεθοδολογία του, δηλώνοντας ότι «δεν είναι σωστό να συμπεριλαμβάνεις στην αξιολόγηση επιβαρυντικά θέματα που ελέγχει η ανεξάρτητη Δικαιοσύνη χωρίς να έχει καταλήξει ο έλεγχος αυτός». Πώς σχολιάζετε αυτή τη δήλωση;
Η σύγκριση μεταξύ του δείκτη του 2022 και του 2021 πρέπει να γίνει με προσοχή, δεδομένης της αναβαθμισμένης μεθοδολογίας του. Είναι επίσης αλήθεια ότι η Ελλάδα έπεσε λόγω της ανόδου άλλων χωρών. Ωστόσο, η νέα κατάταξη της Ελλάδας ως της τελευταίας χώρας της Ε.Ε. στον Παγκόσμιο Δείκτη Ελευθερίας του Τύπου δεν μπορεί να εξηγηθεί αποκλειστικά από τις μεθοδολογικές αλλαγές ή τις ανακατατάξεις άλλων χωρών.
Σήμερα στην Ελλάδα συγκεντρώνονται προβλήματα ελευθερίας του Τύπου που υπάρχουν αλλού στην Ευρώπη. Η σοβαρότερη επίθεση στην ελευθερία του Τύπου το 2021 στην Ελλάδα ήταν η δολοφονία του Γιώργου Καραϊβάζ, που πέρυσι σηματοδότησε την επαναφορά των δολοφονιών στην Ε.Ε. Δεν είμαι σίγουρος αν ο κυβερνητικός εκπρόσωπος αναφέρεται σ’ αυτή την «ανοιχτή υπόθεση που ελέγχεται από την ελληνική Δικαιοσύνη», αλλά αν όντως ισχύει, τότε ναι, είχε αντίκτυπο στην κατάταξη της Ελλάδας. Οι επιθέσεις και οι δολοφονίες δημοσιογράφων αφορούν τον έναν από τους πέντε δείκτες ελευθερίας του Τύπου, την «ασφάλεια των δημοσιογράφων». Η δολοφονία ενός δημοσιογράφου είναι μια ακραία μορφή λογοκρισίας, η οποία απειλεί και άλλους δημοσιογράφους μέσω της αυτολογοκρισίας.
Ωστόσο, ο κατάλογος των θεμάτων ελευθερίας του Τύπου στην Ελλάδα είναι δυστυχώς πολύ μεγάλος: απειλές σε δημοσιογράφους από το οργανωμένο έγκλημα, παρακολούθηση δημοσιογράφων, αδιαφανής και άδικη διανομή δημόσιων πόρων στα μέσα ενημέρωσης, νομοθεσία που ποινικοποιεί τη διάδοση ψευδών ειδήσεων, αστυνομική βία και αυθαίρετες συλλήψεις δημοσιογράφων, επιθέσεις εναντίον δημοσιογράφων και ΜΜΕ που θεωρούνται υποστηρικτικά της κυβέρνησης, έλλειψη ανεξαρτησίας των δημόσιων μέσων ενημέρωσης, λεκτικές επιθέσεις και καταχρηστικές μηνύσεις (SLAPPs).
Στην πραγματικότητα, το πρόβλημα δεν είναι μόνο η ανικανότητα των ελληνικών αρχών να προστατεύσουν τους δημοσιογράφους, αλλά κι αυτό που φαίνεται ως σκόπιμη βούλησή τους να καταστείλουν την ελευθερία του Τύπου. Γι’ αυτό η κατάσταση στην Ελλάδα μπορεί να συγκριθεί με αυτή στην Ουγγαρία του Βίκτορ Όρμπαν.
Εκτιμώ το ότι η ελληνική κυβέρνηση θεωρεί απαραίτητο να πείσει το διεθνές κοινό για την ελευθερία του Τύπου στη χώρα της. Χρειαζόμαστε όμως αποδείξεις πράξεων προς αυτή την κατεύθυνση. Είμαστε έτοιμοι να συζητήσουμε περαιτέρω τα θέματα με τις εθνικές αρχές στην Ελλάδα και τα θεσμικά όργανα της Ε.Ε. με στόχο την εξεύρεση λύσεων για την ελευθερία του Τύπου στην Ελλάδα με βάση τη διεθνή εμπειρία της RSF.
Έχετε να στείλετε κάποιο μήνυμα στους Έλληνες δημοσιογράφους;
Θα συνεχίσουμε να σας υπερασπιζόμαστε. Το έργο σας είναι απαραίτητο για τη δημοκρατία γενικά και το δικαίωμα στην ενημέρωση ειδικότερα. Η ποιοτική ελληνική δημοσιογραφία έχει μεγάλη παράδοση και είμαι πεπεισμένος ότι θα επικρατήσει.
