Με την πανδημία να επιβάλλει τη δική της ατζέντα, τουλάχιστον στην Ευρώπη, και με τη νέα κυβέρνηση στις Ηνωμένες Πολιτείες να προχωράει ήδη στις πρώτες αλλαγές στην εξωτερική της πολιτική, η Άγκυρα προσπαθεί να τοποθετηθεί εκ νέου στο κάδρο -και η Αθήνα ελπίζει να κερδίσει χρόνο και να διατηρηθεί η αποκλιμάκωση στην ανατολική Μεσόγειο.
Ήταν εμφανές, άλλωστε, από τη συνέντευξη του Κυριάκου Μητσοτάκη στον Αλέξη Παπαχελά την περασμένη εβδομάδα ότι η κυβέρνηση θέλει να κρατήσει χαμηλά τους τόνους έναντι της Τουρκίας, ακόμη κι όταν επαναφέρει τη σκληρή ρητορική του ο Ταγίπ Ερντογάν.
Το ερώτημα, βέβαια, είναι γιατί ο Τούρκος Πρόεδρος αποφάσισε πάλι να τρίξει τα δόντια στον Έλληνα πρωθυπουργό, σχεδόν με τον ίδιο άκομψο τρόπο που επιτίθεται στον Εμανουέλ Μακρόν, μόλις λίγες εβδομάδες μετά την επίθεση φιλίας που είχε εξαπολύσει προς την Ευρώπη. Κάποιοι ισχυρίζονται ότι ο βασικός λόγος του... τσαμπουκά του Ερντογάν είναι οι κακές δημοσκοπήσεις για το κόμμα του και για τον κυβερνητικό του εταίρο των Γκρίζων Λύκων.
Ωστόσο είναι εντυπωσιακή η ευκολία με την οποία ο Ερντογάν ανεβάζει τους τόνους απέναντι στην Ελλάδα και κυρίως στην Κύπρο, την ώρα που προσδοκά τη βελτίωση των σχέσεών του με την Ευρώπη. Προφανώς εκτιμά ότι η απειλή των κυρώσεων από την Ε.Ε. θα παραμείνει απλώς απειλή, ενώ θα ενεργοποιηθεί και η περιβόητη θετική ατζέντα, εφόσον, βεβαίως, κρατάει τα σεισμογραφικά πλοία του στο λιμάνι της Αττάλειας.
Η εκτίμησή του είναι σωστή, αφού είναι απίθανο στη σύνοδο κορυφής της Ε.Ε. την 25η Μαρτίου -σε μια μάλλον ατυχή ημερομηνία, καθώς υποτίθεται ότι τότε θα κορυφώνονταν οι εκδηλώσεις για τα 200 χρόνια από την Επανάσταση του 1821- να επιβληθούν κυρώσεις στην Άγκυρα.
Γιατί, άλλωστε; Οι διερευνητικές επαφές Ελλάδας - Τουρκίας έχουν ξαναρχίσει, με τον γύρο υπ’ αριθμόν 62 να προγραμματίζεται στην Αθήνα για κάποια στιγμή τον Μάρτιο. Και ένταση στη θάλασσα δεν υπάρχει, για την ώρα τουλάχιστον. Ούτε καν στην κυπριακή ΑΟΖ δεν τρυπάνε τα τουρκικά γεωτρύπανα σ’ αυτή τη φάση, εν μέρει διότι δεν αξίζει τον κόπο οικονομικά.
Στο ναρκοπέδιο του Κυπριακού
Ο Ερντογάν έχει κι ένα ακόμη ατού με το μέρος του. Όπως έχει εξελιχθεί η ιστορία του Κυπριακού τα τελευταία χρόνια, η εισβολή και κατοχή έχει ξεχαστεί από πολλούς στην Ευρώπη. Αυτό που θυμούνται -και πάνω σ’ αυτό πατάει τώρα ο Ερντογάν- είναι τα ναυάγια με το σχέδιο Ανάν στις αρχές του αιώνα και στο Κραν Μοντανά μόλις προ τριετίας. Κυρίαρχη αντίληψη στην Εσπερία είναι ότι δεν θέλησαν οι Ελληνοκύπριοι να παλέψουν για τη διζωνική δικοινοτική ομοσπονδία και ότι τη βασική ευθύνη για το τελευταίο ναυάγιο τη φέρει ο Πρόεδρος Νίκος Αναστασιάδης.
Οπότε οι Ευρωπαίοι δεν εξοργίζονται όταν ο Ερντογάν μαζί με τον εκλεκτό του στα κατεχόμενα Ερσίν Τατάρ επιμένουν ότι η μόνη λύση στο Κυπριακό είναι αυτή των δύο κρατών, αν και διαφωνούν, όπως άλλωστε και οι Αμερικανοί. Δεν βοήθησε και το γεγονός ότι ουδέποτε διαψεύστηκαν επαρκώς τα δημοσιεύματα για θετική στάση του Αναστασιάδη στην ιδέα των δύο κρατών και οι σχετικές εκμυστηρεύσεις του στον αρχιεπίσκοπο Κύπρου και σε δημοσιογράφους.
Γι’ αυτό ήταν απαραίτητη η συνάντηση Μητσοτάκη - Αναστασιάδη την περασμένη εβδομάδα και η κοινή τους δήλωση ότι η μόνη δίκαιη και βιώσιμη λύση για το Κυπριακό είναι ένα κράτος με πολιτική ισότητα, μία κυριαρχία, μία ιθαγένεια, απόσυρση κατοχικών στρατευμάτων και κατάργηση των εγγυήσεων.
Αθήνα και Λευκωσία προσπαθούν να συντονιστούν ενόψει της άτυπης πενταμερούς διάσκεψης (Ελληνοκύπριοι, Τουρκοκύπριοι, Ελλάδα, Τουρκία, Βρετανία), την οποία θα συγκαλέσει το Μάρτιο ο γενικός γραμματέας του ΟΗΕ, μάλλον αμέσως μετά τη σύνοδο κορυφής της Ε.Ε., όπως προτιμά η Τουρκία, και όχι νωρίτερα, όπως θα ήθελε η Κυπριακή Δημοκρατία.
Επί της ουσίας, πάντως, λύση στο Κυπριακό δεν φαίνεται στον ορίζοντα -ούτε παλεύουν πολλοί γι’ αυτήν, πέρα από κάποιους ηρωικούς Ελληνοκύπριους και Τουρκοκύπριους, που θέλουν την επανένωση της κοινής πατρίδας τους.
Διπλωματικός ακτιβισμός
Στο μεταξύ η ελληνική διπλωματία κάνει ό,τι μπορεί για να ενισχύσει τις συμμαχίες της χώρας, με τον νου της συνεχώς στην Τουρκία, ενίοτε και ακολουθώντας τη λογική “ο εχθρός του εχθρού μου είναι φίλος μου”.
Δεν είναι τυχαίο αυτό που υπογράμμισε ο υπουργός Εξωτερικών Νίκος Δένδιας, μετά το “Φόρουμ Φιλίας”, το οποίο διοργάνωσε τις προάλλες στην Αθήνα με τη συμμετοχή των ομολόγων του από την Αίγυπτο, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, την Κύπρο, το Μπαχρέιν και τη Σαουδική Αραβία -και διαδικτυακά τον ομόλογό του από τη Γαλλία-, πως “αυτό που μας ενώνει όλους σήμερα είναι η καταδίκη παράνομων πράξεων που υποσκάπτουν την ειρήνη και την ασφάλεια”.
Ο Δένδιας θέλησε να υπογραμμίσει πώς όλες οι χώρες που συμμετείχαν στο Φόρουμ έχουν υπογράψει τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας -σε αντίθεση με την Τουρκία. Επιπλέον, μετά τη συνάντησή του προχθές με τον Ιρακινό υπουργό Εξωτερικών Φουάντ Χουσεΐν, μίλησε για “εκβιασμούς από γείτονες”. Ο Δένδιας υποστήριξε ότι “η Ελλάδα έχει στόχο την προώθηση της ειρήνης και της ευημερίας”, γι’ αυτό και διοργάνωσε το “Φόρουμ Φιλίας” -κι όχι για να αποκλείσει την Τουρκία.
Πάντως, η Άγκυρα το εξέλαβε διαφορετικά, με το τουρκικό υπουργείο Εξωτερικών να ανακοινώνει πως “κανένα φόρουμ, στο οποίο δεν συμμετέχει η Τουρκία, που αποτελεί χώρα - κλειδί στην περιοχή, και οι Τουρκοκύπριοι, δεν θα καταφέρει να καταστήσει δυνατή τη δημιουργία ενός αποτελεσματικού και επιτυχημένου μηχανισμού συνεργασίας και φιλίας”.
