Η ελληνική οικονομία, έχοντας υποστεί τη μεγαλύτερη κρίση στην παγκόσμια ιστορία, πρόκειται για πρώτη φορά να καταγράψει οικονομική ανάπτυξη κατά το 2017, μετά από επτά έτη συνεχούς ύφεσης.
Οι «αστοχίες της αγοράς», δηλαδή του παραδοσιακού χρηματοπιστωτικού συστήματος
Πώς όμως θα χρηματοδοτηθεί η ανάπτυξη; Μπορεί το παραδοσιακό χρηματοπιστωτικό σύστημα να αναλάβει αυτήν τη λειτουργία; Η ερώτηση αυτή τίθεται, γιατί στις οικονομίες της αγοράς είναι διαπιστωμένη η αδυναμία του παραδοσιακού χρηματοπιστωτικού συστήματος να λειτουργήσει «αντικυκλικά». Αντί δηλαδή κατά τη διάρκεια του οικονομικού κύκλου να περιορίζει τη χρηματοδότηση κατά τη φάση της υπερβολικής οικονομικής ανάπτυξης και να την αυξάνει κατά τη διάρκεια της ύφεσης, κάνει το ακριβώς αντίθετο. Οι αδυναμίες αυτές του παραδοσιακού χρηματοπιστωτικού συστήματος, έχουν καταγραφεί ως «αστοχίες της αγοράς».
Η απάντηση μέσω του παράλληλου χρηματοπιστωτικού συστήματος
Κατά συνέπεια δεν υπάρχει λύση; Μα φυσικά και υπάρχει λύση. Για τον λόγο αυτό σε όλες τις οικονομίες της αγοράς έχουν δημιουργηθεί παράλληλα ή εναλλακτικά ή συμπληρωματικά (σημασία έχει το περιεχόμενο και όχι ο ακριβής όρος που θα επιλεγεί για την περιγραφή τους) χρηματοπιστωτικά συστήματα για να αντιμετωπίσουν αυτές τις αδυναμίες, για να παίξουν δηλαδή τον ρόλο τού «από μηχανής θεού» όταν θα πρέπει να επέλθει η κάθαρση στην οικονομική τραγωδία. Οι κυριότεροι παράλληλοι, ή εναλλακτικοί ή συμπληρωματικοί αυτοί χρηματοπιστωτικοί θεσμοί είναι:
* Τα αναπτυξιακά ταμεία.
* Οι αναπτυξιακές τράπεζες.
* Οι θεσμοί εγγυοδοσίας.
* Τα μη τραπεζικά ιδρύματα παροχής μικροπιστώσεων.
* Τα ιδρύματα κεφαλαιουχικής συμμετοχής σε νεοφυείς ή και σε ανεπτυγμένες επιχειρήσεις.
* Τα ιδρύματα κεφαλαιουχικής συμμετοχής σε κοινωνικές επιχειρήσεις.
* H χρηματοδότηση από «επιχειρηματικούς αγγέλους».
* Η συγκέντρωση κεφαλαίων από το ευρύ επενδυτικό κοινό (crowdfunding).
Θα πρέπει να σημειωθεί ότι οι θεσμοί αυτοί λειτουργούν σε όλη τη διάρκεια του οικονομικού κύκλου, παράλληλα με το παραδοσιακό χρηματοπιστωτικό σύστημα. Ιδιαίτερα όμως στην περίπτωση της οικονομικής κρίσης αυξάνεται ο ρόλος τους σε σχέση με τους παραδοσιακούς χρηματοπιστωτικούς θεσμούς, για να υποχωρήσει στην περίοδο της οικονομικής ανάπτυξης και να αυξηθεί ο ρόλος των δεύτερων. Παραδοσιακοί και παράλληλοι χρηματοπιστωτικοί θεσμοί λειτουργούν δηλαδή ως συγκοινωνούντα δοχεία. Κατά συνέπεια, γίνεται κατανοητό το πόσο σημαντικός είναι ο ρόλος των παράλληλων χρηματοπιστωτικών θεσμών στην προσπάθεια της Ελλάδας να εξέλθει όχι από την οποιαδήποτε, αλλά από τη μεγαλύτερη οικονομική κρίση της παγκόσμιας ιστορίας.
Το παράλληλο χρηματοπιστωτικό σύστημα στην Ελλάδα
Ο βασικός εναλλακτικός χρηματοπιστωτικός θεσμός στην Ελλάδα είναι το Εθνικό Ταμείο Επιχειρηματικότητας και Ανάπτυξης (ΕΤΕΑΝ). Ο θεσμός αυτός απετέλεσε πολύτιμο συμπλήρωμα στο παραδοσιακό χρηματοπιστωτικό σύστημα, σε όλα τα χρόνια της κρίσης. Είχε όμως και δύο βασικά μειονεκτήματα, τα οποία δεν του επέτρεψαν να επιτελέσει πλήρως τον αναντικατάστατο ρόλο του:
* Δεν είχε στη διάθεσή του όλα τα χρηματοπιστωτικά εργαλεία, παρά μόνο αυτό της (συγ)χρηματοδότησης.
* Δεν είχε αναπτύξει την απαιτούμενη εξωστρέφεια, την ανάπτυξη συνεργειών δηλαδή με τους ευρωπαϊκούς χρηματοπιστωτικούς θεσμούς.
Οι παραπάνω περιορισμοί, μετά από συντονισμένες και στοχευμένες ενέργειες του επιτελείου χάραξης της οικονομικής πολιτικής της χώρας και του ίδιου του ΕΤΕΑΝ, έχουν πλέον εκλείψει. Ήδη άρχισε να υλοποιείται το επιχειρηματικό σχέδιο του ΕΤΕΑΝ, που στοχεύει στην υποβοήθηση του έργου τής οικονομικής ανάπτυξης.
Το επιχειρηματικό αυτό σχέδιο συνίσταται στους εξής επιμέρους τομείς, ο συνδυασμός των οποίων θα δώσει αποφασιστική ώθηση στη χρηματοδότηση της οικονομικής ανάπτυξης, από το συνολικό ελληνικό χρηματοπιστωτικό σύστημα (παραδοσιακό και συμπληρωματικό), αλλά και από τους ευρωπαϊκούς χρηματοπιστωτικούς φορείς:
Παροχή εγγυήσεων
Η παραδοσιακή δραστηριότητα του ΕΤΕΑΝ, η οποία είχε ατονήσει τα τελευταία 7 χρόνια, πρόκειται να επανέλθει δυναμικά στο προσκήνιο κατά το 2017. Η δραστηριότητα αυτή ενδυναμώνει τη δυνατότητα των τραπεζών να χορηγούν δάνεια με τρεις τρόπους:
* Μειώνει τον αναλαμβανόμενο πιστωτικό κίνδυνο από πλευράς τραπεζών.
* Μειώνει την αναγκαιότητα λήψης εξασφαλίσεων από τους δανειοδοτούμενους.
* Μειώνει τις απαιτήσεις διακράτησης κεφαλαίων για λόγους κεφαλαιακής επάρκειας.
Χρηματοδοτικά εργαλεία
Το βασικό χρηματοδοτικό εργαλείο του ΕΤΕΑΝ που θα ενεργοποιηθεί τους πρώτους μήνες του 2017, είναι το Ταμείο Επιχειρηματικότητας (ΤΕΠΙΧ ΙΙ), το οποίο είναι ταμείο συγχρηματοδότησης δανείων από κοινού με τις τράπεζες. Τα κεφάλαια που συνεισφέρονται από το ΕΤΕΑΝ είναι άτοκα.
Το συγκεκριμένο εργαλείο:
* Αυξάνει τη ρευστότητα του χρηματοπιστωτικού συστήματος.
* Μειώνει το κόστος των δανειακών κεφαλαίων για τις επιχειρήσεις.
Στο πλαίσιο αυτού του Ταμείου, ιδιαίτερη σημασία έχει ο σχεδιασμός από το υπουργείο Οικονομίας υποταμείου Μικροπιστώσεων, το οποίο θα υλοποιήσει για πρώτη φορά αυτόν τον θεσμό στην Ελλάδα. Οι μικροπιστώσεις, είναι δάνεια μέχρι 25.000 ευρώ, που χορηγούνται σε πολύ μικρές επιχειρήσεις.
Το συγκεκριμένο εργαλείο δανειοδοτεί δραστηριότητες τις οποίες σε καμία περίπτωση δεν θα δανειοδοτούσαν οι τράπεζες, γιατί:
* Δεν υπάρχει το απαιτούμενο ιστορικό για την εκτίμηση του πιστωτικού κινδύνου.
* Υπάρχει πολύ μεγάλο διαχειριστικό κόστος.
Συνδυασμός χρηματοδοτήσεων και επιδοτήσεων
Το πολύ επιτυχημένο πρόγραμμα της ενεργειακής αναβάθμισης κατοικιών θα συνεχιστεί μέσω του Ταμείου Εξοικονόμησης κατ’ Οίκον (ΤΕΞΟΙΚ ΙΙ), το οποίο είναι ταμείο παροχής συνδυασμού επιδοτήσεων και δανείων. Στη διαχείριση του νέου ταμείου θα αναλάβει αυξημένες ευθύνες το ΕΤΕΑΝ, σε σχέση με το αντίστοιχο ταμείο της προηγούμενης περιόδου.
Το ταμείο αυτό καθιστά δυνατή την ενεργειακή αναβάθμιση των κατοικιών, η οποία δεν θα επιτυγχανόταν σε άλλη περίπτωση, λόγω της αδυναμίας των νοικοκυριών να προβούν σε αυτήν.
Κεφαλαιουχική συμμετοχή
Με την απόκτηση του Ταμείου Ανάπτυξης Νέας Οικονομίας (ΤΑΝΕΟ) στην εκπνοή του 2016, ο όμιλος πλέον του ΕΤΕΑΝ θα μπορέσει να διευρύνει τις χρηματοοικονομικές του δραστηριότητες και στον χώρο των επιχειρηματικών συμμετοχών. Πρώτο βήμα στην κατεύθυνση αυτή είναι η συμβολή του ως εθνικού συνεργάτη του Ευρωπαϊκού Επενδυτικού Ταμείου (EIF), που είναι ο διαχειριστής του Ταμείου Επιχειρηματικών Συμμετοχών.
Η συμμετοχή στο μετοχικό κεφάλαιο των επιχειρήσεων και ιδιαίτερα των νεοφυών και των καινοτόμων από το παράλληλο χρηματοπιστωτικό σύστημα είναι επίσης πολύ μεγάλης σημασίας, γιατί οι παραδοσιακοί χρηματοπιστωτικοί φορείς δεν έχουν τη διάθεση να τις στηρίξουν, λόγω του υψηλού κινδύνου που παρουσιάζουν.
Παροχή συμβουλευτικών υπηρεσιών
Με τη συνεργασία των θεσμών των μικρών και μεσαίων επιχειρήσεων, το ΕΤΕΑΝ εντός του έτους θα δημιουργήσει πλατφόρμα, η οποία θα πληροφορεί τις επιχειρήσεις για όλες τις δυνατότητες χρηματοδότησης των πρωτοβουλιών τους. Η υπηρεσία αυτή θα λειτουργεί συμπληρωματικά προς τις άλλες λειτουργίες του ΕΤΕΑΝ και θα έχει ως στόχο την κατεύθυνση των επιχειρήσεων στη βέλτιστη χρηματοδοτική λύση για την κάλυψη των αναγκών τους.
Οι παραπάνω λειτουργίες δεν εξαντλούν το σύνολο της συμβολής του ΕΤΕΑΝ στην υποβοήθηση του στόχου της οικονομικής ανάπτυξης, αλλά είναι αυτές που βρίσκονται στη διαδικασία της υλοποίησης. Φυσικά, πέρα από τη λειτουργική αναβάθμιση που συνιστούν όλα τα παραπάνω, αποφασιστική σημασία θα έχει η επιχειρησιακή και η θεσμική του αναβάθμιση, ώστε να αυξηθεί ακόμα περισσότερο η ικανότητα συμβολής του στην οικονομική ανάπτυξη της χώρας.
Κώστας Γαλιάτσος, πρόεδρος και διευθύνων σύμβουλος ΕΤΕΑΝ
