"Το παρόν σαν 'Ιστορία'"... Τίτλος δανεισμένος από την κριτική ανάλυση του Πωλ Μ. Σουήζυ, όταν αυτός περιέγραφε τις ριζικές, δομικού τύπου, αλλαγές που συντελούνταν στις δυτικές κοινωνίες, πριν από εξήντα περίπου χρόνια, ως συνέπεια της επικυριαρχίας του μονοπωλιακού καπιταλισμού, και ανέλυε ο ίδιος στη συνέχεια τις νέες μορφές σύγκρουσης μεταξύ κεφαλαίου και εργασίας.
Εάν τότε ο χρόνος είχε ακόμη γραμμικό χαρακτήρα, σήμερα κινείται -και επιταχύνεται- με τη μορφή μιας γεωμετρικής προόδου. Το παρόν γίνεται Ιστορία με την έννοια ότι συντελούνται σε ενεστώτα χρόνο κρίσιμες, ριζικές αλλαγές που δεν αφορούν κάποιο, επερχόμενο μέλλον, αλλά έχουν άμεσες παροντικές επιπτώσεις. Η Ιστορία "γράφεται" καθημερινά. Ο μονοπωλιακός καπιταλισμός αποτελεί πλέον ένα τμήμα, ένα συμπληρωματικό εργαλείο της κυρίαρχης χρηματοπιστωτικής υπερ-δομής. Μιας υπερ-δομής που στηρίζεται και "νομιμοποιείται" από το νεοφιλελεύθερο "κοσμοείδωλο".
Γιατί βέβαια ο νεοφιλελευθερισμός δεν αποτελεί απλώς ένα αυστηρό οικονομικό πρόγραμμα το οποίο στηρίζεται στον ασύδοτο ανταγωνισμό των μηχανισμών της αγοράς. Αντιθέτως, το νεοφιλελεύθερο κοσμοείδωλο αποτελεί μια "συνεκτική" συνολική πρόταση για τη σχέση οικονομίας - πολιτικής, την οργάνωση της ιδιωτικής και την αποδυνάμωση της πολιτικής κοινωνίας, για τη διάλυση του κοινωνικού κράτους. Το "αξιακό" του πλαίσιο διέπεται από τον ατομικισμό, την ιδιώτευση, τον απηνή ανταγωνισμό, την άνευ όρων και ορίων ανθρώπινη εκμετάλλευση.
Ο οικονομισμός, ο τεχνοκρατισμός, η υπερ-ταξική ερμηνεία των κοινωνικών σχέσεων και αντιθέσεων συνιστούν το μεθοδολογικό νεοφιλελεύθερο μοτίβο που εκφράζεται με τη δική του γλώσσα, με τη δική του ορολογία, που δίνει το δικό του νοηματικό και ερμηνευτικό περιεχόμενο στην καθημερινή μας ζωή. Πολύ απλά, είναι η "γλώσσα των Μνημονίων" που τα δικά της "νοήματα" και οι δικές της ερμηνείες αποτελούν εδώ και έξι χρόνια τον πνευματικό και επικοινωνιακό μας "κώδικα".
Ο ΣΥΡΙΖΑ αποτελεί γέννημα της ιστορικής αυτής διαδικασίας. Δεν "κατασκευάστηκε", δεν προέκυψε ως προϊόν κάποιων συμβιβασμών και κομματικών "συναθροίσεων" για την κατάληψη της εξουσίας. Αναδείχθηκε ιστορικά, σε πολιτικό και κοινωνικό επίπεδο, μέσα από την κατάρρευση των παραδοσιακών κομματικών σχηματισμών, ως αναγκαία πολιτική εκφορά και αντιπροσώπευση μιας κοινωνίας που δέχθηκε βίαια πλήγματα και βιώνει ιστορικού τύπου ταξικές ανακατατάξεις. Ο ΣΥΡΙΖΑ συνιστά σήμερα το αποτέλεσμα μιας αυθεντικής ιστορικής διαδικασίας και όχι μια νομοτελειακά προσδιορισμένη εξέλιξη που δρομολογήθηκε στο απώτερο παρελθόν.
Ο ΣΥΡΙΖΑ δίνει σήμερα το παρόν του στην Ιστορία, αλλά και η ίδια η Ιστορία δίνει το δικό της παρόν μέσα από τον ΣΥΡΙΖΑ, τις πολιτικοϊδεολογικές και κοινωνικές του θέσεις και αναφορές.
Μόνο μέσα από την πολυσύνθετη αυτή διαδικασία, που υπερβαίνει τις παραδοσιακές αντιλήψεις και ερμηνείες για τον ρόλο και την εξέλιξη των κομμάτων και των πολιτικών συστημάτων, μπορούμε να κατανοήσουμε την ιστορική σημασία μιας κρίσιμης κομματικής διαδικασίας όπως είναι το 2ο Συνέδριο του ΣΥΡΙΖΑ. Αρκεί να σκεφτούμε το ιστορικό και πολιτικό "περιβάλλον" του 1ου Συνεδρίου, που πραγματοποιήθηκε πριν από τρία χρόνια και να το συγκρίνουμε με το παροντικό πλαίσιο εξελίξεων...
Μέσα από τη θεώρηση αυτή, το Συνέδριο αποβαίνει ένας σημαντικός ιστορικός σταθμός. Ο κριτικός αναστοχασμός, ιδιαίτερα πάνω στα κρίσιμα γεγονότα των δύο τελευταίων ετών, η δημιουργική αξιοποίηση μιας "πυκνής" εμπειρίας για τη διατύπωση μιας ολοκληρωμένης στρατηγικής (σε κομματικό, κυβερνητικό - εθνικό επίπεδο) ή οργανική / θεσμική συγκρότηση μιας δυναμικής σχέσης μεταξύ κόμματος - κοινωνίας και κυβέρνησης αποτελούν θεμελιώδεις όρους, κρίσιμες παραμέτρους, καθοριστικές ίσως τόσο για το μέλλον του ΣΥΡΙΖΑ όσο και για την ίδια την πορεία της χώρας.
Κοινωνικές και πολιτικές συμμαχίες
Κατά την "εποχή" των Μνημονίων έχει διαμορφωθεί (ιδιαίτερα μετά και την κατάρρευση ενός μεγάλου τμήματος της μεσαίας τάξης) μια κατακόρυφη, καθαρώς ταξικού χαρακτήρα τομή, που ξεκινά από την κοινωνική βάση και φτάνει έως την κορυφή του πολιτικοϊδεολογικού εποικοδομήματος. Η μία πλευρά της κυρίαρχης αυτής αντίθεσης, ο "σκληρός πυρήνας" των συστημικών - διαπλεκόμενων συμφερόμενων και οι κομματικοί του εκπρόσωποι (ΠΑΣΟΚ - Ν.Δ. - Ποτάμι), εκδηλώνεται με βίαιο τρόπο σε κάθε κρίσιμη αντιπαράθεση -όπως στο δημοψήφισμα-, διανύοντας σήμερα τα έσχατα όρια της αυτογελοιοποίησης και της αυτοαπαξίωσής του στην ευθεία αντιπαράθεσή του με την κυβέρνηση στο θέμα των τηλεοπτικών αδειών.
Κατά συνέπεια, δεν είναι δυνατόν να υπάρξουν οποιουδήποτε τύπου "συμμαχίες" ή συνεργασίες με τα κόμματα αυτά. Στην πράξη το "κόμμα της διαπλοκής" έχει καταλάβει ένα τμήμα του πολιτικού συστήματος έχει ενσωματώσει και χειραγωγεί καθημερινώς την "εσωτερική κομματική τρόικα", μετατρέποντας τα κόμματα αυτά σε δορυφόρους του. Αυτή η ιστορική διαδικασία είναι πλέον μη αναστρέψιμη.
Η στρατηγική συμμαχικών του ΣΥΡΙΖΑ θα πρέπει να αναπτυχθεί κατεξοχήν σε κοινωνικο-πολιτικό επίπεδο, πέρα από τις ψευδεπίγραφες ταμπέλες του "Κέντρου" και της "Κεντροαριστεράς", πέρα από πρόσωπα, παράγοντες και ψευδοσχηματισμούς...
Υπάρχουν δύο θεμελιώδη, σε θεωρητικό και πρακτικό επίπεδο, ζητήματα: Το πρώτο αφορά την άμβλυνση, τη "σκίαση" της πολιτικοϊδεολογικής ταυτότητας του ΣΥΡΙΖΑ λόγω της υπογραφής και εφαρμογής του τρίτου Μνημονίου. Το δεύτερο σοβαρό ζήτημα είναι η απογοήτευση, η αποστασιοποίηση, η αποδυνάμωση της κοινωνικής - ταξικής συμμαχίας που στήριξε τον ΣΥΡΙΖΑ στις τρεις κρίσιμες, ιστορικής σπουδαιότητας εκλογικές αναμετρήσεις του 2015.
Αυτό το δίπολο γεννά ένα κρίσιμο δίλημμα που αφορά το παρόν και το μέλλον του ΣΥΡΙΖΑ: Εσωτερική αναδίπλωση και ενδυνάμωση της αριστερής ταυτότητας, ή, από την αντίθετη πλευρά, άνοιγμα στον ευρύτερο κοινωνικό-πολιτικό "χώρο" με τις όποιες "διακινδυνεύσεις";
Είναι προφανές πριν απ' όλα ότι καμιά πλευρά δεν μπορεί να δώσει συνολικές απαντήσεις. Όμως και επί της ουσίας οι δύο πλευρές είναι συμπληρωματικές, αφού είναι δυνατή η σύνθεση και υπέρβασή τους μέσα από μια στρατηγικού χαρακτήρα προγραμματική πρόταση που θα έχει ως θεμελιώδη "πυρήνα" την ταξική - κοινωνική φύση των επιλογών και παρεμβάσεων, θα διατυπώνεται μ' έναν ξεκάθαρο (αποκαθαρμένο από "μνημονιακές προσμείξεις") πολιτικοϊδεολογικό λόγο και θα έχει ένα ανοιχτό μέτωπο αντιπαράθεσης και ρήξης με τα συστημικά - διαπλεκόμενα συμφέροντα και τους κομματικούς τους εντολοδόχους.
Αριστερή ταυτότητα στην πράξη, σε οργανική σχέση με την ταξική - κοινωνική πλειοψηφία, που θα εξελίσσεται σε μια συνεκτική και με ιστορικό βάθος και προοπτική κοινωνική συμμαχία. Αυτή η δύσκολη στ' αλήθεια συνθετική διαδικασία θα πρέπει να τεθεί ως βασικός στόχος. Γιατί ο ΣΥΡΙΖΑ θα πρέπει να αποδείξει ότι η συνάντησή του με την Ιστορία δεν ήταν ένα απλό "ραντεβού", αλλά μια σχέση "βάθους" και διάρκειας, ώστε να μπορέσουν να ξανασταθούν στα πόδια τους η Δημοκρατία και η ελληνική κοινωνία.
Μενέλαος Γκίβαλος, αναπληρωτής καθηγητής Πολιτικής Επιστήμης του Πανεπιστημίου Αθηνών
