Ακόμα μία θλιβερή επέτειο έχουμε τις ταραγμένες αυτές μέρες, την 42η της κυπριακής τραγωδίας του 1974. Σχεδόν μισός αιώνας πέρασε με άκαρπες πολλές προσπάθειες για την επίλυση του Κυπριακού. Οι Μακάριος και Ντενκτάς συμφώνησαν για λύση δικοινοτικής - διζωνικής ομοσπονδίας, το 1977, συμφωνία που επαναλήφθηκε το 1979, από τους Κυπριανού - Ντενκτάς. Στην ίδια βάση διεξάγονται από το 2014, και οι τωρινές διακοινοτικές συνομιλίες.
Η εκλογή - έκπληξη του αγωνιστή της ειρήνης και της δημοκρατίας Μουσταφά Ακιντζί ως ηγέτη των Τουρκοκυπρίων, έβγαλε από το τέλμα τις συνομιλίες, δημιουργώντας βάσιμες ελπίδες για λύση, που μπορεί να συμφωνηθεί εντός του 2016, αλλά τα ώς τώρα δεδομένα γεννούν μόνο συγκρατημένη αισιοδοξία. Δεν πρέπει να παραβλέπεται ότι το κλειδί της λύσης τελικά βρίσκεται στα χέρια της Άγκυρας. Γι’ αυτό, η απόπειρα στρατιωτικού πραξικοπήματος στην Τουρκία προκάλεσε μεγάλη αγωνία στην Κύπρο και η αποτυχία του πραγματική ανακούφιση. Φανταστείτε μια κυβέρνηση στην Άγκυρα που να λέει ότι «το Κυπριακό λύθηκε το 1974».
Ας θυμηθούμε ότι μέχρι τότε ο Μακάριος έκανε διαπραγματεύσεις, υπό την αιγίδα του ΟΗΕ, με τον σκληροπυρηνικό Ραούφ Ντενκτάς, για τις οποίες ο τότε Πρόεδρος της Κύπρου είχε κατηγορηθεί ως «ενδοτικός» από εσωτερικές δυνάμεις, που είχαν την υποστήριξη και της Χούντας. Τελικά, οι δυνάμεις αυτές έπαιξαν το παιχνίδι της Δύσης, στην οποία δεν άρεσε η αδέσμευτη εξωτερική πολιτική του Μακαρίου, τον οποίο το Πεντάγωνο είχε χαρακτηρίσει «Κάστρο της Μεσογείου», λόγω της στήριξής του από το ΑΚΕΛ και των άριστων σχέσεών του με τη Σοβιετική Ένωση.
Το ποια πορεία θα ακολουθήσει το Κυπριακό, 42 χρόνια μετά την τραγωδία του 1974, θα κριθεί και από το εσωτερικό μέτωπο στην Κύπρο, το οποίο δεν είναι σε καλή κατάσταση, αφού τα περισσότερα εντός Βουλής ελληνοκυπριακά κόμματα, μεταξύ των οποίων και οι νεοφασίστες του ΕΛΑΜ, χαρακτηρίζονται «απορριπτικά». Ωστόσο, τα δύο μεγαλύτερα κόμματα, ο ΔΗ.ΣΥ. και το ΑΚΕΛ, τάσσονται υπέρ της λύσης το ταχύτερο, αναγνωρίζοντας ότι ο χρόνος δουλεύει υπέρ της οριστικής διχοτόμησης. Γενναία η στάση του ΑΚΕΛ και του ηγέτη του, Άντρου Κυπριανού, που προτάσσει τα συμφέροντα του κυπριακού λαού, Ελληνοκυπρίων και Τουρκοκυπρίων, και δεν παίζει μικροπολιτικά παιχνίδια, όπως άλλες δυνάμεις στην Κύπρο και την Ελλάδα. Παράγοντας που θα παίξει ρόλο στην υιοθέτηση ή μη σχεδίου λύσης είναι και η Εκκλησία της Κύπρου.
Οι αριστερές δυνάμεις της Ελλάδας, παρά τη βαριά ήττα τους στον Εμφύλιο, έδωσαν πολλές μάχες για την αυτοδιάθεση της Κύπρου. Το 1955 είχαμε ακόμα και θύματα στις νεολαιίστικες διαδηλώσεις της Αθήνας, ενώ κατοπινά, η αλληλεγγύη με τον κυπριακό λαό βρέθηκε στο κέντρο των κινημάτων για τη δημοκρατία και την ειρήνη.
Οι επόμενοι δύο-τρεις μήνες θα είναι κρίσιμοι για τις διαπραγματεύσεις Αναστασιάδη - Ακιντζί, που αναμένεται να εντατικοποιηθούν. Η κυβέρνηση Ομπάμα και ο ίδιος ο απερχόμενος πρόεδρος θα ήθελαν συμφωνία πριν από τις προεδρικές εκλογές του Νοεμβρίου, ως και δική τους διπλωματική επιτυχία που τόσο έχει ανάγκη η πολιτική των ΗΠΑ στη Μ. Ανατολή. Ωστόσο οι δυσκολίες είναι πολλές: περιουσιακό, εδαφικό, το πρόβλημα της ασφάλειας και των διεθνών εγγυήσεων.
Δεν πιστεύω ότι οι κατά κανόνα κοντόφθαλμες ηγεσίες της Ε.Ε. δεν αντιλαμβάνονται τη σημασία μιας δίκαιης και βιώσιμης λύσης στην Κύπρο, στο πλαίσιο μιας δικοινοτικής-διζωνικής ομοσπονδίας, με μία κυριαρχία, μία ιθαγένεια και μία διεθνή προσωπικότητα. Λύση που μπορεί να μετατρέψει την Κύπρο σε γέφυρα ειρήνης της Ευρώπης με τη Μ. Ανατολή και παράδειγμα συμβίωσης χριστιανών και μουσουλμάνων, Ελλήνων και Τούρκων, σε ένα κράτος-μέλος της Ε.Ε. Μετά και το μακελειό στη Νίκαια, αυτή είναι μια κρίσιμη παράμετρος, σε μια περίοδο που στην Ευρώπη σημειώνει έξαρση η ισλαμοφοβία, η οποία βάρυνε και στην απόφαση του βρετανικού λαού για Brexit.
*Ο Πάνος Τριγάζης είναι μέλος της Κ.Ε. και συντονιστής του Τμήματος Διεθνών Σχέσεων και Θεμάτων Ειρήνης του ΣΥΡΙΖΑ.
