Ο Tito Boeri, επικεφαλής της ιταλικής Υπηρεσίας Κοινωνικής Ασφάλισης, δήλωσε πρόσφατα ότι οι Ιταλοί που έχουν γεννηθεί μετά το 1980 θα εργάζονται μέχρι την ηλικία των 75 -15 ετών περισσότερο από τους σημερινούς εργαζόμενους. Η δήλωση αυτή συνδέεται με τη γήρανση του πληθυσμού. Ενδεικτικές της έντασης του προβλήματος είναι εκτιμήσεις, σύμφωνα με τις οποίες στην Ιταλία, σε τριάντα χρόνια από σήμερα, οι γυναίκες άνω των ογδόντα ετών θα είναι περισσότερες από τα κορίτσια της προεφηβικής ηλικίας, ενώ οι γυναίκες άνω των εβδομήντα θα υπερβαίνουν σε αριθμό εκείνες κάτω των τριάντα ετών. Το 2011, οι Γάλλοι φοιτητές συμμετείχαν σε διαμαρτυρία κατά της πρότασης του προέδρου Νικολά Σαρκοζί να αυξήσει την ηλικία συνταξιοδότησης. Αλλά τώρα το κλίμα έχει αλλάξει. Αυξανόμενη αβεβαιότητα περιβάλλει το μέλλον του γαλλικού κράτους πρόνοιας.
Στην Ελλάδα, η σκληρότητα που έδειξαν οι δανειστές προς τους Έλληνες συνταξιούχους είναι ασυνήθιστη για τα ευρωπαϊκά δεδομένα. Σήμερα, οι συντάξεις στην Ελλάδα είναι 50% χαμηλότερες σε σχέση με το 2010. Ως αποτέλεσμα, περίπου το 45% των Ελλήνων συνταξιούχων λαμβάνει μηνιαίες επιταγές κάτω από το επίσημο όριο της φτώχειας.
Πλέον δεν είναι λίγοι εκείνοι οι αναλυτές που κάνουν λόγο για "γκρίζα φτώχεια". Εκτίμηση που προμηνύει ένα ζοφερό μέλλον για τους Ευρωπαίους με τους γκρίζους και τους άσπρους κροτάφους. Βασικό επιχείρημα των αναλυτών, οι ασφυκτικές δημογραφικές πιέσεις που δέχεται πλέον η Γηραιά Ήπειρος λόγω της μη αναστρέψιμης γήρανσης του πληθυσμού, που σημαίνει ότι όλο και λιγότεροι εργαζόμενοι θα κληθούν να επωμισθούν το βάρος της χρηματοδότησης των συνταξιοδοτικών παροχών. Σύμφωνα με πολλούς αναλυτές, το «γκριζάρισμα» πολλών ανεπτυγμένων κοινωνιών είναι σχεδόν μη αναστρέψιμο μεσοπρόθεσμα. Το δίχως άλλο, με τους συνταξιοδοτούμενους εργαζόμενους να υπερτερούν αριθμητικά των εισερχόμενων στην εργασία, το συνολικό μέγεθος της πυραμίδας συρρικνώνεται. Ως αποτέλεσμα, το εργατικό δυναμικό γίνεται ολοένα πιο μικρό και πιο ηλικιωμένο. Αυτός ο μετασχηματισμός είναι ιδιαίτερα οξύς στην ηπειρωτική Ευρώπη και προκαλεί έντονο προβληματισμό για το μέλλον του κράτους πρόνοιας. Δεν είναι τυχαίο, άλλωστε, ότι αυτά είναι τα επιχειρήματα που έχουν χρησιμοποιήσει κατ' επανάληψη το Βερολίνο και οι Βρυξέλλες για να δικαιολογήσουν τις "μεταρρυθμίσεις".
Αν μελετήσει κανείς τα επιμέρους στοιχεία, θα διαπιστώσει ότι χώρες όπως η Γερμανία και η Ιταλία αντιμετωπίζουν ιδιαίτερα οξύ πρόβλημα, σε αντίθεση, για παράδειγμα, με τη Βρετανία, όπου η ένταση είναι κάπως μικρότερη.
Θα περίμενε λοιπόν κανείς, ακολουθώντας τη λογική Σόιμπλε, ότι θα είχε ήδη σημάνει συναγερμός. Και όμως, έκπληκτοι παρακολουθούμε τους υπέρμαχους των μεταρρυθμίσεων και τους "ιεροκήρυκες" του οικονομικού ρεαλισμού (!) να είναι οι πρώτοι που εφαρμόζουν το ελληνικό ρητό: "μακριά από εμάς και όπου θέλει ας πάει...".
Σύμφωνα λοιπόν με τις στατιστικές, η Αυστρία και η Γερμανία σημειώνουν ανησυχητικά χαμηλούς δείκτες γονιμότητας, καθώς κατά μέσο όρο σε κάθε γυναίκα αντιστοιχούν λιγότερο από 1,5 παιδιά.
Τι κάνουν οι Γερμανοί, οι Αυστριακοί και οι υπόλοιποι για να αντιμετωπίσουν την καταιγίδα που έρχεται; Τίποτε. Και σίγουρα αυτή η απραξία είναι εντελώς αντίθετη με τη λογική του Γερμανού υπουργού Οικονομικών, η οποία υπαγορεύει παρεμβάσεις αλά ελληνικά.
Και όχι απλώς σιωπούν, αλλά κάνουν ή και υπόσχονται «δώρα». Θέλετε ένα παράδειγμα; Το 2014, η Γερμανίδα καγκελάριος Άνγκελα Μέρκελ αντάμειψε τους ηλικιωμένους της με πολλά συνταξιοδοτικά δώρα για την υποστήριξή τους κατά την τρίτη επανεκλογή της. Και δεν είναι μόνο αυτή: ο απερχόμενος Βρετανός πρωθυπουργός Ντέιβιντ Κάμερον υποσχέθηκε, κατά τη διάρκεια της εκστρατείας επανεκλογής του, την προστασία των δικαιωμάτων των συνταξιούχων, οι οποίοι, σύμφωνα με τα δικά του λόγια, «έκαναν αυτό (το Ηνωμένο Βασίλειο) τη μεγάλη χώρα που είναι σήμερα». Ο Ιταλός πρωθυπουργός Mατέο Ρέντζι σήμερα παίζει με μια παρόμοια υποχώρηση σχετικά με την μεταρρύθμιση του συνταξιοδοτικού συστήματος και ο Γάλλος πρόεδρος Φρανσουά Ολάντ μόλις που προσπάθησε να αντιμετωπίσει ένα συνταξιοδοτικό έλλειμμα που έχει οριστεί να φθάσει τα 23 δισεκατομμύρια δολάρια το 2020.
Αυτή λοιπόν είναι η Ευρώπη της ισότητας, της δικαιοσύνης και του ουμανισμού; θα αναρωτηθεί κάποιος. Δυστυχώς, ο νεοφιλελευθερισμός αφαίρεσε και το τελευταίο ίχνος προσχήματος και πλέον η δύναμη και η ισχύς δικαιολογεί τα πάντα.
Τι τους οδήγησε σε αυτή τη διγλωσσία, θα αναρωτηθεί κάποιος. Οι ψήφοι. Σήμερα, οι συνταξιούχοι αποτελούν μια τεράστια δύναμη στην ευρωπαϊκή πολιτική. Με ένα δημογραφικό βάρος 130 εκατομμυρίων ανθρώπων -περίπου το ένα τέταρτο του πληθυσμού της Ε.Ε.- μπορούν να αλλάξουν την έκβαση κάθε εκλογικής διαδικασίας. Έτσι, λοιπόν, οι ισχυροί της Ευρώπης, ο καθένας ξεχωριστά αλλά και σε αγαστή συνεργασία μεταξύ τους, προσπαθούν όχι μόνο να τα έχουν καλά με τους "δικούς" τους συνταξιούχους, αλλά και να το δείχνουν. Και σίγουρα σε αυτήν τη «στρατηγική» οι Έλληνες συνταξιούχοι είναι τα πειραματόζωα που τα χρησιμοποιούν για να δείξουν τη μοίρα που περιμένει τους Γερμανούς, τους Βρετανούς, τους Γάλλους και τους Ιταλούς ψηφοφόρους τους, αν δεν ήταν αυτοί στο τιμόνι. Και κάτι ακόμα εξίσου σημαντικό: χρησιμοποιούν με τον πιο κυνικό τρόπο τους Έλληνες, τους Ισπανούς, τους Πορτογάλους για να εμφανίσουν ότι η «νοικοκυροσύνη» που τους επιβάλλουν ουσιαστικά στοχεύει στο να εξασφαλίσουν την ευημερία των Γερμανών, των Γάλλων, των Ιταλών και των Βρετανών συνταξιούχων.
Και κάθε καλόπιστος άνθρωπος αναρωτιέται τελικά: Η υποκρισία των Ευρωπαίων έχει κάποια όρια; Η απάντηση που δίνει από μόνη της η πραγματικότητα είναι ότι τελικά όλο το πολιτικό οικοδόμημα της Ε.Ε. είναι στημένο σε μία λογική στην οποία οι ισχυροί συμβιβάζονται και οι αδύναμοι υποτάσσονται. Τα αποτελέσματα της λογικής αυτής τα είδαμε με το Brexit, και είναι σίγουρο ότι τα επόμενα χρόνια ανάλογα φαινόμενα θα επαναληφθούν, ενδεχομένως με μεγαλύτερη σφοδρότητα.
Το σίγουρο είναι ότι οι πολιτικές που εφαρμόζονται και οι μεθοδεύσεις που ακολουθούνται ουσιαστικά έχουν ξεφύγει από το πλαίσιο της διπλωματίας και έχουν γίνει... προσωπική υπόθεση. Μια υπόθεση στην οποία ο Γερμανός συνταξιούχος θεωρεί ότι ο Έλληνας συνομήλικός του είναι απειλή. Με απλά λόγια, πρόκειται για μία κυνική πολιτική η οποία μπορεί να είναι χρήσιμη σε μια εκλογική αναμέτρηση, αλλά μακροπρόθεσμα δυναμιτίζει ολόκληρη την ευρωπαϊκή ιδέα. Για να το κατανοήσει κανείς αυτό δεν χρειάζεται παρά να διαβάσει τις θέσεις του AfD, του γερμανικού λαϊκίστικου ακροδεξιού κόμματος για τους Νοτιοευρωπαίους. Τότε θα διαπιστώσει ότι οι λογικές «ο θάνατός σου - η ζωή μου» έχουν αρχίσει να επικρατούν τόσο στο στρατόπεδο των θυτών όσο και στο στρατόπεδο των θυμάτων. Και είναι σίγουρο ότι αυτοί που οραματίστηκαν την ενιαία Ευρώπη στις αρχές της δεκαετίας του '50 σίγουρα δεν είχαν κατά νου το σημερινό κατάντημά της.
