Του Γιάννη Σιώτου
Σε μακροπρόθεσμη βάση, η κατάρρευση της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης -μια αποτυχημένη Ελλάδα και η φτώχεια στα νότια της Ηπείρου- είναι μία ορατή πραγματικότητα. Αν και προς το παρόν καμουφλάρεται με διάφορα επιχειρήματα -κυρίως- ηθικοπλαστικού και θρησκευτικού χαρακτήρα, είναι ένας κίνδυνος που κανείς πλέον δεν μπορεί να αγνοήσει. Υπό το πρίσμα αυτό, η ελληνική «διάσωση» ήταν η αφορμή για να κατακλύσουν τα παγκόσμια ΜΜΕ όλα τα επιχειρήματα για το διαφαινόμενο ευρωπαϊκό αδιέξοδο και η οποία μέχρι και πριν από δύο χρόνια περιορίζονταν στα γραφεία των πολιτικών, των οικονομολόγων και των πολιτικών ακτιβιστών.
Πλέον η απειλή είναι υπαρκτή και αργά ή γρήγορα, όταν θα αναδειχθούν τα αδιέξοδα, όχι μόνο στην Ελλάδα αλλά και στις "πειθήνιες" υπερχρεωμένες χώρες, τότε το ντόμινο θα είναι αναπόφευκτο. Και φυσικά οι περισσότεροι θεωρούν καταλύτη την πορεία της ιταλικής και της γαλλικής οικονομίας. Σήμερα για προφανείς πολιτικές σκοπιμότητες, η γερμανική πολιτική ηγεσία έχει αποφύγει μία απευθείας σύγκρουση με τους μεγάλους ασθενείς του Νότου. Όταν όμως το Βερολίνο κρίνει ότι έφτασε η ώρα για να επιβάλλει και σε αυτούς τη γερμανική «θεραπεία», τότε όλα θα είναι διαφορετικά. Η απειλή μιας γενικευμένης οικονομικής, κοινωνικής και πολιτικής αποσταθεροποίησης στον Νότο, θα απειλούσε τη σταθερότητα και τη μελλοντική ευημερία στον Βορρά.
Και αυτή τη φορά, η απειλή δεν θα είναι θεωρητική. Και δεν θα μπορούσε να είναι διαφορετική, καθώς το να προσπαθείς να βάλεις σε γερμανικά καλούπια τη δεύτερη και την τρίτη σε μέγεθος οικονομίες της Ευρωζώνης, είναι μία κίνηση υψηλού ρίσκου.
Οι αντιδράσεις που θα υπάρξουν όταν οι Νότιοι νιώσουν στο πετσί τους ότι το πλέγμα που κατασκεύασε κυρίως η Γερμανία, για να μετατρέψει την Ε.Ε. σε έναν ιμάντα μεταφοράς κεφαλαίων από τον Νότο προς τον Βορρά, σίγουρα θα απειλήσουν. Και τότε είναι πιθανόν ότι οι εξελίξεις μπορεί να συμπαρασύρουν και το Βερολίνο. Άλλωστε, η κρίση στην κινεζική οικονομία, αλλά και τα προβλήματα στις οικονομίες της Ρωσίας, της Βραζιλίας, της Αργεντινής, της Νότιας Αφρικής απέδειξαν ότι το εξαγωγικό μοντέλο ανάπτυξης μπορεί να αποδώσει μόνο αν υπάρχουν πρόθυμοι αγοραστές για τα εμπορεύματα που παράγεις. Αν οι αγοραστές είναι απρόθυμοι ή πτωχευμένοι, τότε η «συνταγή» ανατρέπεται.
Μετά από τις τραυματικές εμπειρίες ενός αιώνα θα περίμενε κανείς ότι ο γερμανοκρατούμενος Βορράς θα είχε συνειδητοποιήσει ότι η προσαρμογή δεν είναι κατ' ανάγκη υποχώρηση από τα θέματα αρχών. Η υπόθεση του ελληνικού χρέους, για παράδειγμα, θα μπορούσε να είναι η ευκαιρία για να αποδείξει ότι μπορεί να βαδίσει στα μονοπάτια που είχαν χαράξει οι οφειλέτες της στις δεκαετίες του '20 και του '50 και που την οδήγησαν στη σημερινή παντοκρατορία της. Παρ' όλα αυτά, η άρνηση της Μέρκελ να αποδεχτεί διαγραφή μέρους του ελληνικού χρέους -που πολλοί οικονομολόγοι πιστεύουν ότι είναι απαραίτητη- δείχνει ότι τελικά για το Βερολίνο η ερμηνεία του όρου «αλληλεγγύη» έχει τα χαρακτηριστικά της πλαστελίνης. Για να το αποδείξει μάλιστα, αλλά και για να προσδώσει στις βουλές της διεθνή διάσταση, χρησιμοποίησε και άλλες ευρωπαϊκές χώρες όπως την Αυστρία, το Βέλγιο, τη Φινλανδία, τη Λετονία, τη Λιθουανία, τις Κάτω Χώρες και τη Σλοβακία.
Θα μπορούσε κάποιος να ποντάρει στη Γαλλία και την Ιταλία. Η εμπειρία της διαπραγμάτευσης έδειξε, όμως, ότι προς το παρόν, αυτές έχουν προσκολληθεί στην ελπίδα ότι το ευρωπαϊκό εγχείρημα μπορεί ακόμα να διασωθεί μέσω της μεγαλύτερης ολοκλήρωσης, με τη μορφή μιας δημοσιονομικής και πολιτικής ένωσης. Αλλά αν το καλοσκεφτεί κανείς, αυτή η στάση μοιάζει σαν παιγνίδι με τη φωτιά, αφού η ελληνική εμπειρία μπορεί να οδηγήσει σε ολικές πολιτικές ανατροπές. Και σίγουρα υπάρχουν πολλές εστίες φωτιάς. Η Γαλλία και η Ιταλία περνούν τις δικές τους οικονομικές κρίσεις και η Ισπανία μόλις που απομακρύνεται από το χείλος του γκρεμού. Το μεταναστευτικό έχει ένα τεράστιο οικονομικό και κοινωνικό κόστος, το οποίο οι Βόρειοι δεν θέλουν να επωμιστούν. Οι ανατροπές αλλά και τα κοινωνικά μέτωπα που μπορεί να προκληθούν από τις μεταρρυθμίσεις που τους επιβάλλει ο Βορράς, μπορεί να αποδειχθούν ανεξέλεγκτες. Και φυσικά, η αίσθηση του κολασμού που όλο και πιο πολύ διαχέεται στην παγκόσμια κοινή γνώμη για την περίπτωση της Ελλάδας, μπορεί να αποδειχθεί πολύ ισχυρό κίνητρο σε σύγκριση με τον φόβο των απωλειών.
Αλήθεια ποιος μπορεί πλέον να πείσει τους Νότιους, ότι οι προθέσεις του Βορρά και κυρίως των Γερμανών, υπαγορεύονται από αλληλεγγύη; Σε μια εποχή που χρειάζεται ισχυρή ηγεσία για να σωθεί ακριβώς το ευρωπαϊκό σχέδιο που έκανε πλούσια τη Γερμανία, οι Γερμανοί επιβεβαιώνουν ότι η Ήπειρος καθοδηγείται από τα κατώτερα ένστικτα των οικονομικά επιτυχημένων χωρών του Βορρά, που θεωρούν τους εαυτούς τους ως πιο ρεαλιστές.
Η ελληνική κρίση και το βαρύ πρόγραμμα λιτότητας απέδειξε ότι, παρά το επιχείρημα της Γερμανίας ότι το να παίζεις με τους καθιερωμένους κανόνες είναι αποδεκτό, ένα μεγάλο μέρος της παγκόσμιας κοινής γνώμης έχει πεισθεί για το γεγονός, ότι το τρίτο ελληνικό πακέτο διάσωσης για περισσότερη λιτότητα, δεν είναι συμφωνία, αλλά τιμωρία, που θα οδηγήσει μια ήδη φτωχοποιημένη χώρα στο να καταρρεύσει. Κάποιοι το αποκαλούν εκβιασμό. Πολλοί το θεωρούν έναν θρίαμβο του στενού ατομικού συμφέροντος υπό την αιγίδα της ευρωπαϊκής ενότητας.
Αν το καλοσκεφτούμε, όμως, και αυτή η επίκληση των κανόνων είναι πέρα για πέρα υποκριτική. Το επιχείρημα που προβάλλει συνεχώς η γερμανική ηγεσία, είναι ότι προώθησαν τη συγκεκριμένη συμφωνία, επειδή το αποτέλεσμά της δεν μπορεί να αμφισβητηθεί. Μάλιστα χρησιμοποιούν την εμπειρία από τη δική τους οικονομική ανάκαμψη πριν από μια δεκαετία, που ήταν αποτέλεσμα σκληρών εργασιακών μεταρρυθμίσεων του πρώην καγκελάριου Γκέρχαρντ Σρέντερ. Επομένως κατά τη γερμανική άποψη, η συνταγή που επιβάλλει στην Ελλάδα δεν έχει τιμωρητικό, αλλά παιδευτικό χαρακτήρα, αφού και αυτή θα πρέπει να ακολουθήσει μια παρόμοια στρατηγική προκειμένου να ανακάμψει. Αλλά και αυτό είναι πέρα για πέρα υποκριτικό.
Στην πραγματικότητα, η δημιουργία του ευρώ το 1999 έδωσε σημαντική ώθηση στη Γερμανία, δίνοντας στην ατμομηχανή των εξαγωγών της ένα ανταγωνιστικό πλεονέκτημα στην Ευρωζώνη, εις βάρος των άλλων κρατών - μελών της Ε.Ε. Αδιαφορώντας για την αδικία του συστήματος του ευρώ, πολλοί Γερμανοί εξακολουθούν να πιστεύουν στο επιχείρημα που βοήθησε να ξεκινήσει το νέο νόμισμα, πριν ένα τέταρτο του αιώνα - ότι ο ανταγωνισμός της ελεύθερης αγοράς και η ένταξη ωφελούν όλους.
Αυτό βέβαια, δεν είναι αληθές. Το ευρώ έχει καταστρέψει την Ελλάδα και η Γερμανία ωφελήθηκε περισσότερο. Και παρ' όλο που δεν υπάρχει αμφιβολία ότι οι ελληνικές τράπεζες δανείστηκαν τεράστια ποσά λόγω της δικής τους διαφθοράς και μυωπίας, οι γερμανικές και γαλλικές τράπεζες τις ενθάρρυναν να λάβουν δάνεια που κανονικά δεν θα έπρεπε να είχαν εγκριθεί. Από τότε οι διασώσεις για την Ελλάδα έχουν πάει κυρίως για να σωθούν τα ιδρύματα αυτά: Πάνω από τα τρία τέταρτα της διάσωσης των 240 δισεκατομμυρίων ευρώ στην Ελλάδα, έχουν πάει στον χρηματοπιστωτικό τομέα. Εν τω μεταξύ, η αποτυχημένη λιτότητα έχει συρρικνώσει την ελληνική οικονομία κατά 25% σε μόλις πέντε χρόνια.
