Του Μάρκο Ρεβέλλι*
Την ''οικονομία που σκοτώνει", στην οποία αναφέρεται ο Πάπας, τη βλέπουμε αυτές τις μέρες, σε απευθείας σύνδεση, επί τω έργω από τις Βρυξέλλες. Και είναι ένα θέαμα ταπεινωτικό. Δεν κόβει λαιμούς, δεν έχει τη οσμή του αίματος, της σκόνης και της καμένης σάρκας. Κάνει τη δουλειά της σε κλιματιζόμενα δωμάτια, σε διαδρόμους για πνιχτά βήματα, αλλά έχει την ίδια αναίσχυντη αγριάδα με τον πόλεμο, με τον χειρότερο των πολέμων: Αυτόν που έχει κηρυχθεί από τους παγκόσμιους πλούσιους στους φτωχούς των πλέον εύθραυστων χωρών. Αυτή είναι η μεταφυσική των επικεφαλής της Ευρωπαϊκής Ένωσης, της ΕΚΤ και, κυρίως, του ΔΝΤ: Να αποδείξουν με κάθε μέσο ότι οι από κάτω, ποτέ (μα ποτέ) δεν θα μπορούν να ελπίσουν ότι θα εισακουστούν τα δίκαιά τους εναντίον των πτωχευτικών συνταγών τους.
Τις τελευταίες βδομάδες η "συμφωνία για την Ελλάδα" έχει υπερβεί τα όρια μιας κανονικής, έστω σκληρής, διπλωματικής αντιπαράθεσης, για να αποκτήσει τα χαρακτηριστικά μιας επίδειξης δύναμης. Ένα είδος Θείας κρίσης από την ανάποδη. Ήδη τα προηγούμενα στάδια είχαν αποκαλύψει μειωμένο σεβασμό στο παραδοσιακό πλαίσιο της «δυτικής δημοκρατίας», με τη σταθερή βούληση των ηγετών της Ένωσης να αντικαταστήσουν τον πολιτικό χαρακτήρα του ελληνικού εκλογικού αποτελέσματος και της λαϊκής εντολής που δόθηκε στην κυβέρνηση, με την αριθμητική λογική του ισοζυγίου κέρδους και ζημίας, λες και δεν μιλάμε για κράτη αλλά απευθείας για εμπορικές εταιρείες.
Έχει δίκαιο ο Χάμπερμας να καταγγέλλει τη διολίσθηση -αφ' εαυτής καταστροφική- από αναμέτρηση μεταξύ εκπροσώπων λαών σε αντιπαράθεση μεταξύ πιστωτών και οφειλετών σε ένα πτωχευτικό δικαστήριο. Ήταν από μόνο του σημάδι μιας πολιτιστικής Αποκάλυψης η μετάθεση ταξινόμησης του Αλέξη Τσίπρα και του Γιάνη Βαρουφάκη από την κατηγορία του πολιτικού συνομιλητή σε εκείνη των "οφειλετών", που επομένως είχαν τεθεί εκ των προτέρων σε μια βάση ανισότητας έναντι των παντοδύναμων "πιστωτών".
Στη συνέχεια, όμως η υπόθεση πήρε άλλη τροπή. Η Κριστίν Λαγκάρντ έδωσε νέα ώθηση στην αποκάλυψη, ανεβάζοντας τον πήχυ από την λεηλασία του άλλου στην ταπείνωσή του. Δεν είναι πλέον μόνο η διαλεκτική, εξ ολοκλήρου οικονομική, "πιστωτή-οφειλέτη", αλλά η πολύ πιο δραματική, «φίλος-εχθρός», που σηματοδοτεί την επιστροφή της πολιτικής στην πιο ουσιαστική και σκληρή της μορφή, αυτή του «πολέμου».
Στην πραγματικότητα, δεν είχαμε δει ποτέ δανειστή, όσο χαζός και να ήταν, που να προσπαθεί να σκοτώσει τον οφειλέτη του, όπως ακριβώς κάνει το ΔΝΤ με τους Έλληνες. Πρέπει να υπάρχει κάτι περισσότερο: Η επιστημονική κατασκευή του "εχθρού". Και η βούληση μιας υποδειγματικής θυσίας. Μια πράξη πίστης (auto da fé), όπως την εποχή της Ιεράς Εξέτασης, ώστε κανείς άλλος να μην μπει στον πειρασμό της αίρεσης.
Διαβάστε προσεκτικά το τελευταίο έγγραφο με τις ελληνικές προτάσεις και τις διορθώσεις με κόκκινο του Brussels group, που δημοσιεύθηκε (με μια δόση σαδισμού) από την "Wall Street Journal": Αποτελεί υπόδειγμα απάνθρωπης γραφειοκρατικής παιδαγωγικής. [...]
Οι "Financial Times" απέδειξαν ότι "η αποδοχή των αξιώσεων των πιστωτών θα σήμαινε για την Ελλάδα να πει ναι σε μια δημοσιονομική προσαρμογή της τάξεως του... 12,6% σε διάστημα τεσσάρων ετών, μετά το οποίο ο λόγος χρέους-ΑΕΠ θα προσεγγίσει το 200%". Ο Paul Krugman έδειξε ότι το πρωτογενές πλεόνασμα της Ελλάδα cyclically adjusted ("κυκλικά προσαρμοσμένο») είναι μακράν το υψηλότερο στην Ευρώπη: Δυόμισι φορές μεγαλύτερο από της Γερμανίας, δύο ποσοστιαίες μονάδες πάνω από εκείνο της Ιταλίας. Επομένως, έχουμε μια χώρα που έδωσε ό,τι μπορούσε και πολύ περισσότερα, γιατί λοιπόν να συνεχίσουμε να την ξεζουμίζουμε;
Ο Ambrose Evans-Pritchard -συντηρητικός σχολιαστής, που όμως δεν είναι τυφλωμένος από το μίσος- έγραψε στην "Telegraph" ότι «οι πιστωτές θέλουν να δουν αυτούς τους εξεγερμένους Κλέφτες (Έλληνες που τον 16ο αι. αντιτάχθηκαν στην οθωμανική κυριαρχία) κρεμασμένους από τους κίονες του Παρθενώνα, όπως οι ληστές", γιατί δεν αντέχουν να τους αντιμιλούν οι μάρτυρες της αποτυχίας τους. Και πρόσθεσε πως «αν θέλουμε να προσδιορίσουμε τη στιγμή που η φιλελεύθερη τάξη στον Ατλαντικό έχασε την εξουσία της -είναι η ώρα που το ευρωπαϊκό σχέδιο έπαψε να είναι μια ιστορική δύναμη ικανή να κινητοποιεί- ε, η στιγμή θα μπορούσε να είναι ακριβώς αυτή". Δύσκολα μπορεί να του δώσει κανείς άδικο.
Δεν μπορούμε να αγνοήσουμε πως αυτό που καταναλώνεται στην Ευρώπη αυτές τις μέρες, από το ελληνικό ζήτημα ώς εκείνο των μεταναστών, σηματοδοτεί μια αλλαγή σκηνικού για όλους μας. Θα είναι όλο και πιο δύσκολο, από τώρα και στο εξής, να νιώθει κανείς κάποια υπερηφάνεια για το ότι είμαστε Ευρωπαίοι. Και θα τείνει να επικρατήσει, αν θέλουμε να «μείνουμε ανθρώπινοι", η ντροπή.
Αν, όπως όλοι ελπίζουμε, Τσίπρας και Βαρουφάκης καταφέρουν να φέρουν σπίτι το δέρμα της χώρας τους, απορρίπτοντας ό,τι μοιάζει με οικονομικό πραξικόπημα, θα είναι ένα ζήτημα εξαιρετικής σημασίας για όλους μας. Και όμως θα παραμείνει ανεξίτηλη η εικόνα μιας δύναμης και ενός παραδείγματος με το οποίο θα είναι όλο και πιο δύσκολο να συμβιώσεις. Αρρωστημένη από αυτόν τον οικονομικό ολοκληρωτισμό που δεν ανέχεται εναλλακτικές οπτικές, με κόστος να φέρει την καταστροφή της Ευρώπης, είναι δεδομένο ότι σε αυτή τη βάση, με αυτές τις ηγεσίες, με αυτή την ιδεολογία αποκλεισμού, με αυτούς τους θεσμούς τούς όλο και πιο κλειστούς στη δημοκρατία, η Ευρώπη δεν επιβιώνει.
Ποτέ όπως τώρα δεν ήταν τόσο σαφές ότι η Ευρώπη ή θα αλλάξει ή θα πεθάνει.
Η Ελλάδα από μόνη της δεν μπορεί να τα καταφέρει. Μπορεί να αντέξει έναν γύρο, αλλά αν δεν της σταθούν άλλοι λαοί και άλλες κυβερνήσεις, η ελπίδα που άνοιξε θα πνιγεί. Γι' αυτό είναι τόσο σημαντικές οι φθινοπωρινές εκλογές σε Ισπανία και Πορτογαλία. Γι' αυτό είναι τόσο επείγουσα η διαδικασία ανοικοδόμησης μιας ιταλικής Αριστεράς στο ύψος αυτών των προκλήσεων, υπερβαίνοντας κατακερματισμούς και ιδιαιτερότητες, αβεβαιότητες και επιφυλάξεις, για να χτίσει στα γρήγορα ένα μεγάλο, κοινό και αξιόπιστο σπίτι.
* Ο Μάρκο Ρεβέλλι είναι καθηγητής στο Πανεπιστήμιο του Πιεμόντε "Αμεντέο Αβογκάντρο". Το άρθρο δημοσιεύθηκε στο "Il Manifesto".
