Της Νίκης Θεσσαλού
Η επόμενη Πέμπτη, οπότε και συγκαλείται η τακτική σύνοδος κορυφής της Ευρωπαϊκής Ένωσης, φαντάζει πολύ μακριά για όλους όσους ασχολούνται με το ελληνικό ζήτημα. Πλην όμως, η σύνοδος έχει μια συγκεκριμένη ατζέντα, αποφασισμένη από καιρό, από την οποία θεωρητικά απουσιάζει η ελληνική κρίση, ίσως διότι άπαντες θεωρούσαν δεδομένο ότι μέχρι τις 25 Ιουνίου θα υπάρξει λύση. Αν όχι, υπάρχει πάντοτε το εργαλείο των έκτακτων συνόδων - όπως αυτή που έχει συγκληθεί για αύριο.
Το κορυφαίο ζήτημα στην επίσημη ατζέντα της Πέμπτης είναι το μεταναστευτικό, που διαθέτει αρκετό εκρηκτικό δυναμικό για να κάνει τους 28 μαλλιά κουβάρια. Ο Ιταλός πρωθυπουργός Ματέο Ρέντζι αυξάνει συνεχώς την πίεση για αλλαγή των ευρωπαϊκών κανόνων για την παροχή ασύλου - ειδικά εκείνες τις διατάξεις που επιβάλλουν στις χώρες εισόδου (κυρίως Ιταλία και Ελλάδα) να εμποδίζουν τους πρόσφυγες να συνεχίσουν το ταξίδι προς τις χώρες όπου πραγματικά θέλουν να ζητήσουν άσυλο.
Μάλιστα, εδώ και εβδομάδες έχει αφήσει μια απειλή να αιωρείται: «Αν στην επικείμενη σύνοδο κορυφής δεν υπάρξει πρόοδος στο θέμα του ασύλου, η Ιταλία έχει έτοιμο ένα Plan B, το οποίο θα επιβαρύνει πρωτίστως την Ευρώπη», προειδοποίησε ο Ρέντζι, χωρίς να αποκαλύψει ποιο είναι αυτό το Plan B.
Στο τραπέζι των 28 είναι η πρόταση της Κομισιόν για ένα πιλοτικό πρόγραμμα «δίκαιης» κατανομής των προσφύγων σε όλα τα κράτη - μέλη, ανάλογα με τον πληθυσμό τους, την ευημερία τους, την ανεργία τους, αλλά και την ήδη αποδεδειγμένη προθυμία τους να παρέχουν άσυλο. Κυρίως οι χώρες που γνωρίζουν το μεταναστευτικό πρόβλημα μόνο από την... τηλεόραση δεν είναι ιδιαίτερα πρόθυμες να μοιραστούν το κόστος - παρά το γεγονός ότι η Κομισιόν σκοπεύει αρχικά να «μοιράσει» 40.000 πρόσφυγες μέσα σε έναν χρόνο.
Ο αριθμός είναι εξωπραγματικά μικρός. Μόνο το πρώτο τρίμηνο του 2015 έφτασαν στην Ελλάδα και την Ιταλία, σύμφωνα με τους υπολογισμούς του ΟΗΕ, 102.000 πρόσφυγες. Και δη σχεδόν μισοί - μισοί σε καθεμία.
Ο καυγάς για το μεταναστευτικό στη σύνοδο είναι προφανώς προδιαγεγραμμένος, αλλά δεν θα είναι ο μόνος - πάντοτε υπό την προϋπόθεση ότι δεν θα κυριαρχήσει και πάλι το θέμα της Ελλάδας.
Μια «ριζοσπαστική» μεταρρύθμιση
Στην ατζέντα είναι και η συζήτηση για τον καλύτερο συντονισμό της οικονομικής πολιτικής στην Ευρωζώνη, μια συζήτηση που ατύπως εξαρτάται πάρα πολύ από τις εξελίξεις με την Ελλάδα.
Υποτίθεται, ότι εδώ και τρία χρόνια προετοιμάζεται η... εμβάθυνση της Ευρωζώνης, ενώ στις αρχές Ιουνίου εμφανίστηκε στον ευρωπαϊκό Τύπο το περίγραμμα ενός γαλλογερμανικού σχεδίου «για μια ριζοσπαστική μεταρρύθμιση της Ευρωζώνης».
Το πόσο σθεναρά θα προωθήσουν το συγκεκριμένο σχέδιο, που υπογράφουν οι υπουργοί της Οικονομίας τους σ' αυτή τη σύνοδο, οι ηγέτες της Γερμανίας και της Γαλλίας Άνγκελα Μέρκελ και Φρανσουά Ολάντ δεν είναι γνωστό. Όπως δεν είναι γνωστό πότε θα παρουσιάσει και ο διοικητής της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας Μάριο Ντράγκι τον «οδικό χάρτη» που ετοιμάζει, με στόχο, όπως υπογράμμισε, «την εμβάθυνση της Ευρωζώνης», η οποία κατά τη γνώμη του αυτή τη στιγμή επείγει πολύ περισσότερο από τη διεύρυνσή της με εκείνα τα κράτη - μέλη που πληρούν τα κριτήρια (π.χ. την Πολωνία), αλλά δεν δείχνουν να «καίγονται» να μπουν στο κλαμπ του ευρώ.
Υπενθυμίζεται ότι η υιοθέτηση του ευρώ είναι υποχρεωτική για όλα τα κράτη - μέλη της Ε.Ε., πλην της Βρετανίας και της Δανίας, οι οποίες έχουν εξασφαλίσει την εξαίρεση (opt out), μόλις το επιτρέψουν τα οικονομικά δεδομένα. Κι όμως, κανείς δεν βάζει το μαχαίρι στον λαιμό π.χ. των Πολωνών να κάνουν το μεγάλο βήμα.
Πού εμπλέκεται ειδικά η Ελλάδα σε όλα αυτά; Γιατί υπάρχει η σκέψη της περισσότερο στο πίσω μέρος του μυαλού πολλών Ευρωπαίων πολιτικών απ' ό,τι π.χ. το Βέλγιο;
Η απάντηση είναι απλή - και ταυτόχρονα προβληματική: Από τότε που αναθερμάνθηκε η συζήτηση για το Grexit, κάποιοι Ευρωπαίοι πολιτικοί άρχισαν να εκφράζουν την εκτίμηση ότι θα μπορούσε να είχε και μια παράπλευρη... ωφέλεια. Το σοκ μιας ελληνικής εξόδου, εκτιμούν, θα μπορούσε να αποτελέσει τον καταλύτη ώστε να επιταχυνθεί η πορεία προς μια κοινή οικονομική διακυβέρνηση.
Αντίθετα, πολλοί άλλοι φοβούνται ότι ένα τέτοιο σοκ θα προκαλούσε ακριβώς το αντίθετο αποτέλεσμα. Ότι θα απελευθέρωνε μακροπρόθεσμα -π.χ. στην επόμενη κρίση- φυγόκεντρες δυνάμεις, ενώ θα έκανε ακόμη πιο διστακτικές τις χώρες που βρίσκονται στον προθάλαμο να περάσουν το κατώφλι.
Κι επειδή κανείς δεν μπορεί να υποστηρίξει με βεβαιότητα ότι έχει δίκιο -κι όλοι θυμούνται την προειδοποίηση του Ντράγκι για την πλεύση σε «αχαρτογράφητα νερά»-, η όποια συζήτηση στη σύνοδο μάλλον δεν θα πάει σε βάθος.
Το γαλλογερμανικό σχέδιο
Τα βασικά σημεία του γαλλογερμανικού σχεδίου είναι:
- Η Κομισιόν να καθορίζει κάθε χρόνο τις βασικές γραμμές της οικονομικής πολιτικής της Ευρωζώνης - τις οποίες και θα πρέπει να εγκρίνουν οι αρχηγοί κρατών και κυβερνήσεων.
- Να θεσμοθετηθούν τακτικές σύνοδοι κορυφής της Ευρωζώνης.
- Να ενισχυθεί ο πρόεδρος του Eurogroup και ο μηχανισμός του - πλην όμως όχι στο σημείο να γίνει «υπουργός Οικονομικών της Ευρωζώνης», όπως είχε προτείνει ο Γερμανός υπουργός Οικονομικών Βόλφγκανγκ Σόιμπλε.
- Να δημιουργηθούν «ειδικές» δομές, αφιερωμένες στην Ευρωζώνη, εντός του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, ώστε «να υπάρχει δημοκρατικός έλεγχος» στις αυξημένες αρμοδιότητες του Eurogroup και του προέδρου του.
- Τέλος, τα μη κράτη - μέλη της Ευρωζώνης δεν θα έχουν καμία υποχρέωση να συντονίσουν περαιτέρω την οικονομική πολιτική τους, μπορούν μάλιστα να χαλαρώσουν τη δέσμευσή τους σε κάποιες πολιτικές.
Δώρo ενάντια στο Brexit
Αυτό το τελευταίο μπορεί να εκληφθεί και ως δωράκι στον Βρετανό πρωθυπουργό Ντέιβιντ Κάμερον, ο οποίος θα θέσει σε δημοψήφισμα στη Βρετανία το αποτέλεσμα της διαπραγμάτευσης που θα κάνει με την Ε.Ε. για περισσότερη... χαλάρωση των κοινών πολιτικών. Εκπεφρασμένος στόχος των Γάλλων και Γερμανών είναι να βρουν έναν συμβιβασμό με τους Βρετανούς, ώστε να μην υπάρξει Brexit, πλην όμως χωρίς να παραβιάζουν τις θεμελιώδεις αρχές της Ένωσης, όπως π.χ. η ελεύθερη διακίνηση αγαθών και ανθρώπων.
Να σημειωθεί, πάντως, ότι το γαλλογερμανικό σχέδιο δεν είναι και τόσο «ριζοσπαστικό» όσο το παρουσιάζουν οι εμπνευστές του. Κι αυτό διότι μιλά για μια «νέα σταδιακή διαδικασία σύγκλισης» προς την κατεύθυνση μιας οικονομικής και κοινωνικής ένωσης. Κοντολογίς, δεν περιλαμβάνει άμεσα ούτε ευρωομόλογα, ούτε έναν ουσιαστικό προϋπολογισμό για την Ευρωζώνη, ούτε την εγγύηση των καταθέσεων -έως ένα ποσό- από την ΕΚΤ, ούτε εναρμόνιση της φορολογίας των επιχειρήσεων, ούτε του κατώτατου μισθού.
Αλλά ακόμη κι έτσι, δεν είναι σαφές εάν οι γαλλογερμανικές προτάσεις μπορούν να υλοποιηθούν -εφόσον, βεβαίως, γίνουν αποδεκτές- χωρίς αναθεώρηση των Συνθηκών.
