- «Εμείς απλά κάναμε το καθήκον μας...». Το έλεγε και το πίστευε. Αυτή η μεγάλη κυρία της ελληνικής Αριστεράς δεν αναζήτησε τίτλους κι αξιώματα.
ΤΗΣ ΙΩΑΝΝΑΣ ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΙΟΥ
Αφοσιωμένη, δραστήρια, μαχητική... μια σειρά από επίθετα που προτάσσονται της λέξης αγωνίστρια συνόδευσαν τη Δευτέρα το μεσημέρι τη Φώφη Λαζάρου στην τελευταία της κατοικία στο Β' Νεκροταφείο. Συμπληρώθηκαν από τον τυπικό προσδιορισμό ιστορικό στέλεχος της Ανανεωτικής Αριστεράς. Έχω στα μάτια μου τη μορφή της, το μειδίαμά της, θυμάμαι την αντίδρασή της κάθε φορά που ο λόγος τόφερνε και την πλουτίζαμε με κάποιον από τους παραπάνω χαρακτηρισμούς. «Κουραφέξαλα» έλεγε, «εμείς απλά κάναμε το καθήκον μας...». Το έλεγε και το πίστευε. Αυτή η μεγάλη κυρία της ελληνικής Αριστεράς δεν αναζήτησε τίτλους κι αξιώματα. Με τη σεμνότητα και τη δωρική αυστηρότητα για χαρακτηριστικά της, επέλεξε ως εύσημα της πολύχρονης διαδρομής της στο κόμμα και στο κίνημα την σταθερότητα της παρουσίας και τη διακριτική μεταβίβαση της γνώσης και της εμπειρίας της.
Η Φώφη Λαζάρου ανήκει στη σειρά των ανθρώπων εκείνων που κατάφεραν να απαντήσουν στην ανάγκη διαμόρφωσης της διακριτής τους οντότητας περνώντας ανάμεσα από κοινωνικούς καθωσπρεπισμούς αλλά και πειθαρχίες που επέβαλαν στα χρόνια εκείνα οι νοοτροπίες και οι κομματικοί καταναγκασμοί. Το ταξίδι της ξεκίνησε το 1941, όταν η Κυψελιώτισσα φοιτήτρια πολιτογραφήθηκε ως το «πρώτο κορίτσι» της κομμουνιστικής νεολαίας στη Νομική, και συνεχίστηκε στην οργάνωση «Λεύτερη Νέα», το 1942, στη Φοιτητική Λέσχη, στις εκδρομές στον Κόκκινο Μύλο και στις κινητοποιήσεις για τα συσσίτια και τα συγγράμματα στο Πανεπιστήμιο στην κατεχόμενη Αθήνα. Με αυτές τις περγαμηνές, μετείχε στην ΕΠΟΝ από την ίδρυσή της, τον Φεβρουάριο του 1943, και μέσα από τις γραμμές της ΕΠΟΝ ταυτίστηκε οριστικά με το αριστερό κίνημα.
Γεννημένη στην Αθήνα στις 22 Ιανουαρίου του 1922, τρίτο παιδί σε μια οικογένεια Ρουμελιωτών με καταγωγή το Δαδί, πέρασε τα παιδικά της χρόνια στην Κυψέλη, την οποία δεν εγκατέλειψε μέχρι το τέλος. Το μικρό ξενοδοχείο που διατηρούσε ο πατέρας σε πάροδο της οδού Πατησίων εξασφάλιζε σχετικά άνετη ζωή, κυρίως επέτρεπε στους ολιγογράμματους γονείς να προωθήσουν τη μόρφωση των παιδιών τους. Από μια άλλη πλευρά, οι βενιζελικές ρίζες και η πολιτική σχέση του πατέρα με τον Καφαντάρη μετέφεραν στο σπίτι έναν αέρα δημοκρατικό, που μαζί με την επιρροή των μεγαλύτερων αδελφών και προοδευτικών εκπαιδευτικών από το 6ο Γυμνάσιο Κυψέλης, οδήγησαν, παρά την υποχρεωτική ένταξη των μαθητών, στην πλήρη απονομιμοποίηση της ΕΟΝ και του καθεστώτος Μεταξά. Αν η ατμόσφαιρα στη Νομική και στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, τα πρώτα χρόνια της Κατοχής, άνοιξαν τον δρόμο για τον πυρήνα της ΟΚΝΕ, η «Λεύτερη Νέα» και οι διδαχές της Μαρίας Καραγιώργη και της Ηλέκτρας Αποστόλου έγιναν σταθερό σημείο αναφοράς.
Στέλεχος των καθοδηγητικών οργάνων της ΕΠΟΝ στο Πανεπιστήμιο και στους μαζικούς χώρους, η Φώφη Λαζάρου είναι η μοναδική γυναίκα που εκλέγεται μετά την Απελευθέρωση στο Προεδρείο του Κεντρικού Συμβουλίου της ΕΠΟΝ, ενώ στα Δεκεμβριανά γνώρισε ήδη τις πρώτες μεγάλες περιπέτειες. Επιστρέφοντας από τα Τρίκαλα, πληροφορήθηκε ότι ο γιατρός αδελφός της σκοτώθηκε σε μάχη στον Ασπρόπυργο και ότι η ίδια καταζητείται. Η κατηγορία εξέπεσε προσωρινά, αλλά ο μακρύς δρόμος της παρανομίας άρχισε ταυτόχρονα με τις διώξεις εναντίον της Αριστεράς. Η Φώφη Λαζάρου βρέθηκε στα χρόνια του εµφυλίου πολέµου και στην πρώτη µετεµφυλιοπολεµική περίοδο στο επίκεντρο των παρανόµων µηχανισµών της ΕΠΟΝ και του ΚΚΕ, στην Αθήνα και στον Πειραιά. Το 1952 έφυγε στο εξωτερικό και συνελήφθη στη Σάαρ του Βελγίου. Από το Βουκουρέστι, όπου παρέμεινε ως το 1954, επέστρεψε στην Ελλάδα και εργάστηκε και πάλι στις παράνομες οργανώσεις του ΚΚΕ ως τη σύλληψή της από τις Αρχές το 1957. Το 1960 καταδικάστηκε σε ισόβια για κατασκοπεία. Αποφυλακίσθηκε το 1966 μαζί με τους τελευταίους πολιτικούς κρατούμενους και συνελήφθη εκ νέου στη δικτατορία, αφού πλαισίωσε τον μηχανισμό του ΠΑΜ επί δυόμισι χρόνια. Μετά την αποφυλάκισή της το 1973, συνέχισε τις σπουδές της στη Νομική Σχολή Αθηνών. Εργάστηκε ως δικηγόρος και συνέχισε την πολιτική της δράση από τις γραµµές του ΚΚΕ εσωτερικού και της Ε.ΑΡ. Στα χρόνια της απόσυρσης ακολούθησε τις επιλογές του Συνασπισμού της Αριστεράς και της Προόδου και στη συνέχεια της ΔΗΜ.ΑΡ. διατηρώντας σταθερές τις απόψεις της, την πίστη της στον άνθρωπο, τις συλλογικότητες και τις αξίες της Αριστεράς.
Λιτή, αξιοπρεπής κι απέριττη, όπως ήταν στη ζωή της, μας αποχαιρέτισε στις 19 Απριλίου.
