ΤΟΥ ΡΟΔΡΙΓΟ ΠΑΤΤΟ ΣΑ ΜΟΤΤΑ*
Η περίοδος σχετικής σταθερότητας που γνώρισε η Βραζιλία από τη δεκαετία του 1990, με τον έλεγχο του πληθωρισμού, την οικονομική ανάπτυξη και τον δικαιότερο καταμερισμό του πλούτου, έφτασε στο τέλος της. Από την άνοδo του Λούλα στην εξουσία το 2003, ο κυβερνητικός συνασπισμός, του οποίου ηγείται το Κόμμα των Εργατών (Κ.Ε.), άσκησε πολιτική γενναιόδωρη προς τα χαμηλά κοινωνικά στρώματα, χωρίς ωστόσο να εφαρμόσει ένα πραγματικό σοσιαλιστικό πρόγραμμα. Το Κ.Ε. συνεργάστηκε με συντηρητικές ομάδες και μετρίασε τις αριστερές του θέσεις για να κατακτήσει και να παραμείνει στην εξουσία. Επίσης, είναι σχεδόν σίγουρο ότι χρηματοδότησε με παράνομο τρόπο τις προεκλογικές του εκστρατείες.
Όσο υπήρχε οικονομική ανάπτυξη και πολιτική σταθερότητα οι απόψεις της Δεξιάς έβρισκαν ελάχιστη απήχηση. Με την επιδείνωση, όμως, της οικονομικής κατάστασης (ύφεση και πληθωριστικές πιέσεις) και την κρίσιμη εκλογική αναμέτρηση του 2014, όπου παραλίγο να ηττηθεί η διάδοχος του Λούλα, Ντίλμα Ρούσεφ, οι πολιτικοί συσχετισμοί μεταβλήθηκαν. Η αντιπολίτευση αντλεί πλέον υποστήριξη όχι μόνο λόγω της κριτικής που ασκεί στην οικονομική πολιτική της κυβέρνησης, αλλά και χάρη στις καταγγελίες εναντίον της διαφθοράς και στις επιθέσεις εναντίον των κομμουνιστών του Κ.Ε. Αυτά έδωσαν τον τόνο των διαδηλώσεων της 15ης Μαρτίου, όταν ένα εκατομμύριο διαδηλωτές -κυρίως από μεσαία και ανώτερα στρώματα- βγήκαν στους δρόμους των μεγάλων πόλεων της Βραζιλίας. Σ' αυτές τις κοινωνικές ομάδες, ο αντικομμουνισμός είναι σύνηθες φαινόμενο: θεωρούν απειλή την αριστερή πτέρυγα της κυβέρνησης, αν και μειοψηφεί στο Κ.Ε.· διαμαρτύρονται έντονα για τις καλές σχέσεις της Βραζιλίας με την Κούβα και πιστεύουν ότι η κοινωνική πολιτική της κυβέρνησης θα οδηγήσει στην εγκαθίδρυση σοσιαλιστικού καθεστώτος. Βεβαίως, σε πολλές περιπτώσεις, η αποστροφή για την Αριστερά εκφράζει απλώς φθόνο και απογοήτευση για την κοινωνική ανέλιξη των μη λευκών, φτωχών κατοίκων της χώρας. Όσο για τη φασιστική Ακροδεξιά, αυτή εκμεταλλεύεται την κρίση για να αυξήσει το ακροατήριό της και απευθύνει έκκληση για πραξικόπημα που θα απομακρύνει την Αριστερά από την εξουσία, όπως συνέβη το 1964.
Βέβαια, το βασικό θέμα που κινητοποιεί την αντιπολίτευση είναι η διαφθορά και συγκεκριμένα οι αποκαλύψεις για την υπεξαίρεση κεφαλαίων της Πετρομπράς προς όφελος των κομμάτων του κυβερνητικού συνασπισμού. Στα μεγάλα μέσα ενημέρωσης είναι εμφανής η μονομερής και εχθρική προς την κυβέρνηση κάλυψη του θέματος, καθώς δημιουργείται η εντύπωση ότι τη διαφθορά την εφηύρε το Κ.Ε. Αυτό το σόου κυνισμού ήταν εμφανές και στις διαδηλώσεις της αντιπολίτευσης. Ένα τμήμα της, μάλιστα, ζητάει την κατάθεση πρότασης μομφής εναντίον της Ρούσεφ. Τα πιο ισχυρά και μετριοπαθή τμήματα, όμως, της αντιπολίτευσης προτιμούν να παραμείνει η Ρούσεφ στην εξουσία, ώστε να μην καταφέρει ο Λούλα να κερδίσει τις εκλογές του 2018. Το πρόβλημα, ωστόσο, είναι ότι με τη συμμετοχή τους στις κινητοποιήσεις, τις ενισχύουν. Αν οι διαδηλώσεις ξεφύγουν από τον έλεγχο, η μετριοπαθής αντιπολίτευση θα υποχρεωθεί να υποστηρίξει την πρόταση μομφής εναντίον της Ρούσεφ, για να μην χάσει την αξιοπιστία της. Ταυτόχρονα, τροφοδοτώντας την παρούσα κρίση, συμβάλλει στην οικονομική αστάθεια και στην κατάρρευση της χώρας.
Η κυβέρνηση, από τη μεριά της, προσπαθεί να επαναφέρει την οικονομική σταθερότητα μέσω της μείωσης των δαπανών και του διορισμού ενός υπουργού Οικονομικών που μπορεί να καθησυχάσει τις αγορές. Η πολιτική κατάσταση περιπλέκεται περισσότερο, εξαιτίας τόσο λανθασμένων χειρισμών της κυβέρνησης, αλλά και του καιροσκοπισμού των άλλων κομμάτων του κυβερνητικού συνασπισμού που απειλούν να τον εγκαταλείψουν εν μέσω κρίσης. Οι σχέσεις της κυβέρνησης με το ισχυρότερο κόμμα του συνασπισμού, το Κ.Ε., είναι και αυτές τεταμένες, διότι η αριστερή πτέρυγα του Κ.Ε. εναντιώνεται στις περικοπές κοινωνικών δαπανών και στην αύξηση των φόρων.
Προς το παρόν, οι συνθήκες δεν είναι ώριμες για πρόταση μομφής ή πραξικόπημα. Οι εξελίξεις, όμως, θα εξαρτηθούν από τη μαζικότητα των διαδηλώσεων της 12ης Απριλίου και από τις πολιτικές και οικονομικές επιδόσεις της κυβέρνησης. Είναι μια κρίσιμη δοκιμασία για τη νεαρή βραζιλιάνικη δημοκρατία.
* Ο Ροδρίγο Πάττο Σα Μόττα (Rodrigo Patto Sá Motta) είναι καθηγητής Ιστορίας στο Universidade Federal de Minas Gerais. (Μετάφραση από τα πορτογαλικά: Ευγενία Παλιεράκη).
