Του Γιάννη Σιώτου
Οι ισχυροί της Ευρώπης αποπειράθηκαν να επιβάλουν το ευρώ ως "χρυσό κανόνα" και κατάφεραν να μετατρέψουν ένα οικονομικό αδιέξοδο σε πολιτική κρίση. Όλα ξεκινούν από μια απλή διαπίστωση: Η Ευρώπη έχει πληθώρα εθνικών κοινοβουλίων και ελεύθερες και δίκαιες εκλογές, καθώς και Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και πολλαπλούς θεσμούς, με εξουσιοδότηση να εκπροσωπούν τα συμφέροντα των πολιτών. Όταν όμως μια χώρα είναι μέλος της Ευρωζώνης, συμβαίνουν ορισμένα πράγματα που παρακάμπτουν κάθε πιθανό δημοκρατικό έλεγχο.
Αυτό ξεκινά από μια πραγματικότητα που λειτουργεί με όρους αξιώματος: Καμία χώρα, ακόμη και αν έχει πληγεί από την κρίση χρέους, δεν έχει τη δυνατότητα να χρησιμοποιήσει συναλλαγματικά (ισοτιμία) ή νομισματικά (νομισματοκοπείο) εργαλεία, για να απεγκλωβιστεί από την κρίση.
Αν το καλοσκεφτούμε, οι επιλογές που απομένουν παραπέμπουν σε ρώσικη ρουλέτα. Η χώρα που αντιμετωπίζει προβλήματα έχει να επιλέξει ανάμεσα στη χρεοκοπία και στην ισοσκέλιση του ισολογισμού της, μέσω της εσωτερικής υποτίμησης (λιτότητας). Και από εκεί και πέρα το πρόβλημα της οικονομίας περνά και στην κοινωνία, αλλά και στο Κοινοβούλιο, αφού για να επιβληθούν αυτές οι πολιτικές, ενδεχομένως να είναι απαραίτητο να «αγνοηθούν» και ορισμένοι κανόνες πάνω στους οποίους βασίζεται η ίδια η δημοκρατική οργάνωση της πολιτείας. Η λογική του «σκοπού που αγιάζει τα μέσα» υπερισχύει και παρασύρει στο διάβα της κοινωνικές και πολιτικές κατακτήσεις δεκαετιών.
Κοντολογίς η Ε.Ε. με τους κανόνες που έχει θέσει και -κυρίως- με τον άκαμπτο τρόπο που προσπαθεί να τους επιβάλλει, οδηγεί όσους έχουν την ατυχία να βρεθούν σε κατάσταση οικονομικού σοκ σε προδιαγεγραμμένη πορεία προς τη συρρίκνωση. Αυτό βιώσαμε και στην Ελλάδα, με τη συρρίκνωση του ΑΕΠ και την αντίστοιχη αύξηση του χρέους. Αν το καλοσκεφτούμε, η περίφημη συνταγή στην πράξη έδειξε ότι έχει αποτύχει, αφού η λιτότητα όχι μόνο δεν συνέβαλε στο να ενισχυθεί η εμπιστοσύνη των καταναλωτών και των επενδυτών, αλλά αντίθετα οδήγησε σε κάμψη και αποπληθωρισμό.
Ένα σπιράλ τρόμου το οποίο -όπως δείχνει και το παράδειγμα της Ιαπωνίας- πολύ δύσκολα μπορεί να αντιμετωπιστεί. Αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι ο αποπληθωρισμός -σε αντίθεση με τον πληθωρισμό- δεν έχει κερδισμένους. Πιστωτές και οφειλέτες, εργαζόμενοι και εργοδότες, καταναλωτές και παραγωγοί, ουσιαστικά βρίσκονται εγκλωβισμένοι σε μια οικονομική σχιζοφρένεια η οποία μπορεί να κρατήσει πολλά χρόνια. Πάρτε για παράδειγμα την αμοιβή της εργασίας. Η μαζική περικοπή των αμοιβών της εργασίας, στην οποία οδηγεί ο αποπληθωρισμός, προκαλεί στην πραγματικότητα κατάρρευση της κατανάλωσης. Οι εργοδότες σίγουρα εξασφαλίζουν φθηνότερο εργατικό δυναμικό, αλλά και λιγότερη ζήτηση για τα προϊόντα τους. Αυτό σημαίνει ότι για να αυξήσουν τις πωλήσεις θα πρέπει να μειώσουν τις τιμές, αλλά με μειωμένη ζήτηση αυτό είναι κάτι που οδηγεί σε περισσότερες απολύσεις.
Οι περίφημες δυνάμεις της αγοράς φυσικά αποδεικνύονται εντελώς αδύναμες να απεγκλωβίσουν τις κοινωνίες. Το μοναδικό εργαλείο που απομένει είναι μια κρατική παρέμβαση, ώστε να σταματήσει η αιμορραγία. Αυτό συνέβη τη δεκαετία του 1930 και σ' αυτό στοχεύει η πρωτοβουλία Ντράγκι για νομισματική χαλάρωση. Όμως, ακόμα και αν οι ηγεσίες θελήσουν να φανούν ευέλικτες, οι άνθρωποι που έχουν υποστεί τις συνέπειες της προηγούμενης αδιαλλαξίας είναι πλέον καχύποπτοι, απρόθυμοι και έτοιμοι να τις απορρίψουν. Και έτσι η κρίση όχι μόνο μετατρέπεται σε πολιτική, αλλά διαχέεται παντού...
