ΤΗΣ ΔΗΜΗΤΡΙΑΣ ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ
Ένα από τα σημαντικότερα αντικείμενα της Πολιτικής Κοινωνιολογίας είναι η εξέταση των δημόσιων πολιτικών, έτσι όπως αυτές εκφράζονται και υλοποιούνται μέσα από τα προγράμματα κυβερνητικής δράσης σε ποικίλους τομείς της κοινωνίας. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, άξια μνείας για τη διερεύνηση των δημόσιων πολιτικών είναι η μελέτη των σχέσεων που εδραιώνονται ανάμεσα στους θεσμούς που εκπροσωπούν το κράτος, έτσι όπως αυτοί προσωποποιούνται στους λειτουργούς του κράτους, και στις ομάδες που παρεμβαίνουν στον καθορισμό και την εφαρμογή αυτών των πολιτικών. Ο βαθμός εμπλοκής των δρώντων που παρεμβαίνουν στην επεξεργασία αλλά και την εφαρμογή μιας πολιτικής, καθώς και το είδος των σχέσεων που εδραιώνουν με το κράτος, η αλληλεπίδραση ή η αλληλοαπόκλισή τους, καθορίζει εν μέρει και το είδος της διακυβέρνησης (Pierre Muller/Yves Surel, Η Ανάλυση των Πολιτικών του Κράτους, Τυπωθήτω - Δαρδανός, Αθήνα 2002).
Η διοργάνωση του 16ου Διεθνούς Συνεδρίου της Παγκόσμιας Ομοσπονδίας Ξεναγών τον Ιανουάριο του 2015 στην Πράγα αποτέλεσε χρήσιμο παράδειγμα συνεργασίας κοινωνικών φορέων, εκπροσώπων της τοπικής ηγεσίας, της κρατικής πολιτικής καθώς και δρώντων του ιδιωτικού τομέα. Οι τοπικοί φορείς παρευρέθηκαν, στήριξαν, διευκόλυναν και προέβαλαν ένα από τα μεγαλύτερα παγκόσμια συνέδρια που διοργανώνεται σε διετή βάση. Το Ιράν που κέρδισε τη διοργάνωση του επόμενου Διεθνούς Συνεδρίου της Παγκόσμιας Ομοσπονδίας, το πέτυχε επίσης με τη στήριξη των πολιτικών φορέων της χώρας. Κατ' αναλογία, η ευκταία συνεργασία των κοινωνικών φορέων με τους θεσμούς του κράτους για την χάραξη της εγχώριας κρατικής πολιτικής αναφορικά με νευραλγικούς τομείς της οικονομίας, όπως έχει πλέον αναδειχθεί ο τουρισμός, αποτελεί σημαντικό παράγοντα χάραξης της κρατικής πολιτικής και αναδεικνύει τον πολιτικό πολιτισμό της χώρας μας.
Στον αντίποδα, όταν η δημόσια πολιτική εκφράζεται ως καταναγκαστική επιβολή της δημόσιας ισχύος, παραπέμποντας σε μια αντίληψη του κράτους ως θεσμικού κατόχου της νομιμοποιημένης φυσικής βίας, τότε οι δημόσιες πολιτικές χαράσσονται ερήμην των εμπλεκόμενων δρώντων, εις βάρος της δημοκρατίας και της εύρυθμης λειτουργίας της πολιτείας. Χαρακτηριστικό το παράδειγμα της προηγούμενης πολιτικής ηγεσίας του άλλοτε υπουργείου Τουρισμού, που ελάμβανε αποφάσεις ερήμην κοινωνικών φορέων και εταίρων, και κυρίως ερήμην των επαγγελματιών, χωρίς να τις θέσει καν σε δημόσια διαβούλευση. Μέσα σε τρία χρόνια ψηφίστηκαν νομοσχέδια με τη μορφή κατεπείγοντος, τα οποία περιελάμβαναν διατάξεις που χάρασσαν την κρατική τουριστική πολιτική και όριζαν το μέλλον αυτού του κλάδου, χωρίς ωστόσο ουδέποτε να ερωτηθούν τα συλλογικά όργανα δράσης, που εκπροσωπώντας και τους επαγγελματίες του χώρου, είναι τα μοναδικά που γνωρίζουν τα πραγματικά προβλήματα των επιμέρους κλάδων και μπορούν να παρέμβουν αποτελεσματικά για την επίλυσή τους. Η στάση αυτή καταδεικνύει με τον πιο γλαφυρό τρόπο το κλίμα μέσα στο οποίο διεξήχθη ο δημόσιος διάλογος, ή καλύτερα μονόλογος, τα τελευταία τρία χρόνια, και τον τρόπο με τον οποίο καθορίστηκαν και εφαρμόστηκαν οι δημόσιες πολιτικές στον τομέα του τουρισμού.
Η θετική ανταπόκριση της τωρινής ηγεσίας, τουλάχιστον του υπουργείου Τουρισμού, στις προσκλήσεις των κοινωνικών φορέων για εποικοδομητικό διάλογο προμηνύει, αν μη τι άλλο, έναν διαφορετικό πρόλογο στις σχέσεις των συλλογικών οργάνων δράσης και κρατικής ηγεσίας. Συλλογικά όργανα που έχουν πάψει πλέον να αποτελούν τους αμιγώς συνδικαλιστικούς φορείς του παρελθόντος, αλλά τα οποία προωθούν μορφές δράσης που εκφράζουν μια νέα αντίληψη σχετικά με τη δυναμική της συλλογικής δράσης. Το κράτος ωστόσο γίνεται αντιληπτό «τόσο μέσα από τις λειτουργίες του και τις δομές του όσο και μέσα από τις πράξεις του» (Patrice Duran, Penser l'action publique, LGDJ, Paris 1999). Το τελικό αποτέλεσμα μιας δημόσιας πολιτικής δεν ταυτίζεται πάντα με την προσδοκώμενη πρόθεση των δρώντων, όταν όμως αυτό συμβαίνει αποτελεί ευτυχή συγκυρία.
*Η Δημητρία Παπαδοπούλου είναι Διπλωματούχος Ξεναγός, μέλος του Δ.Σ. του Σωματείου Διπλωματούχων Ξεναγών, με Master και PhD στην Επικοινωνία (Université Paris-Est).
