Ρεπορτάζ: ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ ΓΙΑΜΑΛΗ
"Και ένα μάρκο να ήταν" το κατοχικό χρέος της Γερμανίας, η Ελλάδα θα το διεκδικούσε, διότι έχει την ηθική και ιστορική υποχρέωση να κλείσει οριστικά μια εκκρεμότητα 74 χρόνων. Μετά από δεκαετίες κατά τις οποίες οι ελληνικές κυβερνήσεις δεν επέδειξαν τη διάθεση ή την αποφασιστικότητα να προχωρήσουν στην οριστική διευθέτηση του θέματος, την οποία το Βερολίνο απέφευγε με παρελκυστική τακτική, τα τελευταία χρόνια η Αθήνα θέτει το ζήτημα στην πραγματική του βάση και στις πραγματικές του διαστάσεις. Η έκθεση του Γενικού Λογιστηρίου του Κράτους απετέλεσε μια ισχυρή βάση πάνω στην οποία στηρίζεται η πρωτοβουλία που ανέλαβε τις τελευταίες ημέρες η κυβέρνηση.
Η αποφασιστικότητα της κυβέρνησης και η ευρύτερη δημοσιότητα που έχει το τελευταίο διάστημα η Ελλάδα είχαν ως αποτέλεσμα για πρώτη ίσως φορά το ζήτημα των γερμανικών οφειλών να τίθεται επί τάπητος ακόμη και στο Βερολίνο.
Τις τελευταίες ημέρες στην ελληνική φαρέτρα προστέθηκε ένα ακόμη βέλος, το αρχείο των στρατευμάτων Κατοχής. Μέσα σε 400.000 σελίδες και 160 μικροφίλμ περιγράφονται τα δεινά που υπέστη ο ελληνικός λαός από τους ίδιους τους θύτες του.
Το θέμα δεν είναι καθαρά εθνικό αλλά έχει έντονη την πολιτική διάσταση και αυτό φαίνεται από το γεγονός ότι αριστερές και δημοκρατικές δυνάμεις στην Ελλάδα αλλά και στη Γερμανία συμφωνούν ότι το Βερολίνο βρίσκεται εν αδίκω ενώ οι συντηρητικές δυνάμεις στη Γερμανία αλλά και στην Ελλάδα επιχειρούν να το θάψουν στα έγκατα της Ιστορίας.
Αναβαθμισμένος ο ρόλος της διακομματικής επιτροπής
Η πρόεδρος της Βουλής, Ζωή Κωνσταντοπούλου είχε αναγγείλει την επανασύσταση της διακομματικής επιτροπής για τη διεκδίκηση των γερμανικών οφειλών και την περασμένη Τρίτη ψηφίστηκε ομόφωνα από την ολομέλεια η πρότασή της. Αξίζει να σημειωθεί ότι η επιτροπή αναβαθμίζεται ως εξής: θα προεδρεύει η Ζ. Κωσταντοπούλου, που θα αναλάβει και τις επαφές με τα κοινοβούλια άλλων χωρών αλλά και με τις Βρυξέλλες, θα συμμετέχουν όλοι οι αντιπρόεδροι, θα μπορεί να διοργανώνει διαλέξεις, συνέδρια και ημερίδες για την ανάδειξη του θέματος. Η ίδια μίλησε για "απαράγραπτη υποχρέωση" της Γερμανίας έναντι της χώρας μας.
Aλ. Τσίπρας: "Η ηθική δεν μπορεί να είναι α λα καρτ"
Την Τρίτη, στην Ολομέλεια της Βουλής, ο πρωθυπουργός έστειλε πολλαπλά μηνύματα στο Βερολίνο. "Όπως εμείς δεσμευόμαστε να τηρήσουμε τις υποχρεώσεις μας, έτσι οφείλουν να πράξουν και όλες οι πλευρές" τόνισε. Υπενθύμισε πως η Γερμανία καταφεύγει σε "νομικά τεχνάσματα" και μίλησε για ηθική υποχρέωση επισημαίνοντας πως "η ηθική δεν μπορεί να είναι α λα καρτ".
Ένα βήμα παρά πέρα πήγε το ζήτημα ο υπουργός Δικαιοσύνης Νίκος Παρασκευόπουλος, ο οποίος από βήματος δήλωσε έτοιμος να δώσει την άδειά του για την εκτέλεση της απόφασης του Αρείου Πάγου (2000). Η απόφαση δικαιώνει τα θύματα του Διστόμου επιδικάζοντας στη Γερμανία αποζημιώσεις, διαφορετικά ορίζει τη συντηρητική κατάσχεση της περιουσίας του γερμανικού Δημοσίου. Σημειωτέον, για να γίνει κατάσχεση κατά ξένου κράτους στην Ελλάδα απαιτείται η υπογραφή του υπουργού Δικαιοσύνης, υπογραφή την οποία επί 15 χρόνια απέφευγαν να βάλουν όλοι οι διατελέσαντες υπουργοί Δικαιοσύνης.
Τα 400.000 έγγραφα
Η Διεύθυνση Ιστορίας Στρατού έχει στην κατοχή της τα 160 μικροφίλμ που αγόρασε η χώρα μας από την υπηρεσία Εθνικού Αρχείου των ΗΠΑ, τα οποία έχουν ψηφιοποιηθεί στην πλειονότητά τους και αριθμούν 400.000 σελίδες. Οι εν λόγω απόρρητες αναφορές των αξιωματικών της Βέρμαχτ προς τους ανωτέρους τους αποδεικνύουν -σύμφωνα με τις πληροφορίες- τις παράνομες αρχαιολογικές ανασκαφές κατά την περίοδο 1941-1945, την εξόρυξη πολύτιμων μετάλλων και ορυκτών, τις καταστροφές ιστορικών μνημείων, την καταστροφή των υλικοτεχνικών υποδομών.
Η Γερμανία θεωρεί το ζήτημα λυμένο
Από την πλευρά του, ο εκπρόσωπος της γερμανικής καγκελαρίας Στέφεν Ζάιμπερ υποστήριξε πως "οι αιτιάσεις για επανορθώσεις και αποζημιώσεις έχουν λυθεί νομικά και πολιτικά".
Ο Μανώλης Γλέζος σε συνάντηση που είχε με τον πρωθυπουργό στις Βρυξέλλες την Παρασκευή ερωτηθείς για το κατά πόσο συζήτησαν το θέμα των οφειλών απάντησε αρνητικά λέγοντας ότι το θέμα αυτό θα συζητηθεί στην ώρα του. Σχολίασε μόνο ότι το θέμα «αντιμετωπίζεται από μερικούς ως άλλοθι απέναντι σε άλλα ζητήματα».
Ακολουθούν αποκλειστικές δηλώσεις της Γκάμπι Τσίμερ και του Μανώλη Γλέζου.
Γκάμπι Τσίμερ*: Καλώς επαναφέρει η ελληνική κυβέρνηση το ζήτημα των γερμανικών οφειλών
Με βάση τη Συμφωνία του 1953 στο Λονδίνο, ένα μεγάλο μέρος του γερμανικού χρέους μειώθηκε ώστε να καταστεί δυνατή η ανοικοδόμηση της χώρας.
Η Συμφωνία του Λονδίνου προέβλεπε επίσης μορατόριουμ επανορθώσεων, που θα ήταν σε ισχύ μέχρι την σύναψη Συμφώνου Ειρήνης με μια επανενωμένη Γερμανία. Ωστόσο, στις διαπραγματεύσεις για την Συμφωνία Δύο συν Τέσσερα του 1990, ο τότε υπουργός Εξωτερικών διασφάλισε πως η συμφωνία δεν θα συμπεριλάμβανε όρους που θα επέτρεπαν διεκδικήσεις για επανορθώσεις τρίτων μερών. Επιπλέον, είναι γνωστό πως μόνο μετά την ολοκλήρωση της σύνταξης της συμφωνίας ονομάστηκε και επίσημα Σύμφωνο Ειρήνης.
Συνεπώς, τα αιτήματα για επανορθώσεις απορρίπτονταν και απορρίπτονται με αλαζονικό τρόπο από την γερμανική κυβέρνηση. Αρχικά, ισχυρίζονταν πως δεν είναι ώρα για τη συζήτηση των διεκδικήσεων και ξάφνου ήταν πολύ αργά για τη συζήτηση. Σε αρκετές περιπτώσεις, η ελληνική κυβέρνηση είχε αξιώσεις κατά της Γερμανίας. Ωστόσο, οι προηγούμενες ελληνικές κυβερνήσεις αφέθηκαν να εξαπατηθούν ή να κατευναστούν με την ένταξη της χώρας στην Ευρωζώνη.
Σε όλη την Κατοχή, χιλιάδες Έλληνες πολίτες, ανάμεσά τους γυναίκες και παιδιά, σφαγιάστηκαν. Ακόμη, ο λιμός κατά τη γερμανική Κατοχή εκτιμάται ότι προκάλεσε από 300.000 μέχρι 600.000 θανάτους.
Τη δεκαετία του '60, η Γερμανία πλήρωσε 115 εκατομμύρια μάρκα σε αποζημιώσεις σε ιδιώτες. Ωστόσο, η ζημιά που έγινε σε επίπεδο χώρας δεν τέθηκε ποτέ υπό συζήτηση.
Οπότε, ο Αλέξης Τσίπρας νομιμοποιείται πλήρως να επαναφέρει το θέμα στην πολιτική ατζέντα, ιδίως όταν πολλοί ειδικοί σε ζητήματα διεθνούς δικαίου αμφισβητούν την επιχειρηματολογία της γερμανικής κυβέρνησης: μιας και δεν συμμετείχε στην συμφωνία Δύο Συν Τέσσερα, η Ελλάδα δεν δεσμεύεται από την εν λόγω συνθήκη.
Αντί να κατηγορεί τον Τσίπρα πως χρησιμοποιεί το ζήτημα των οφειλών για λόγους τακτικής, η γερμανική κυβέρνηση θα έπρεπε επιτέλους να αντιμετωπίσει τις νόμιμες αυτές διεκδικήσεις με τον απαραίτητο σεβασμό, ιδιαίτερα σε ό,τι αφορά το αναγκαστικό κατοχικό δάνειο. Το κατοχικό δάνειο αναγνωρίζεται ως ζήτημα πέρα από το πλαίσιο των επανορθώσεων από μεγάλο αριθμό ειδικών. Καθώς αυτό συνιστά νομικό προηγούμενο, η γερμανική κυβέρνηση θα έπρεπε να κάνει το πρώτο βήμα για τη διεξαγωγή δίκαιης διαπραγμάτευσης, θα ήταν μάλιστα ένα σημαντικό βήμα για την εξομάλυνση των τεταμένων σχέσεων ανάμεσα στις δύο χώρες.
Παρ' όλα αυτά, μιας και η γερμανική κυβέρνηση δεν φαίνεται να συμμερίζεται αυτή την άποψη, στις 8 Μαΐου θα επιστήσουμε την προσοχή στο ζήτημα των οφειλών. Αυτή την ιστορική ημερομηνία, στο Βερολίνο, μαζί με τον Μανώλη Γλέζο, θα επαναφέρουμε το θέμα στην πολιτική ατζέντα. Γνωρίζοντας τον Μανώλη, είμαι σίγουρη πως θα το πετύχει.
(* Πρόεδρος της ευρωομάδας της Αριστεράς GUE/NGL)
Μανώλης Γλέζος: Μάρτιος, ο μήνας του αναγκαστικού δανείου
14 Μαρτίου 1942, Ρώμη. Με μια πρωτοφανή στα διεθνή χρονικά κίνηση, Γερμανοί και Ιταλοί κατακτητές συναποφασίζουν να πάρουν «δάνειο» από την κατεχόμενη Ελλάδα, για να καλύπτουν τα έξοδα συντήρησης όχι μόνο των 850.000 στρατιωτών (500.000 Γερμανών, 250.000 Ιταλών και 60.000 Βουλγάρων) που βρίσκονταν στο έδαφος της χώρας μας, αλλά και αυτά των στρατευμάτων του Ρόμελ, που πολεμούσαν στη Βόρεια Αφρική! Μόνοι τους οι κατακτητές όρισαν το ποσό και απλώς ανακοίνωσαν στη δωσιλογική «κυβέρνηση» τι έπρεπε να πληρώσει. Η αποτίμηση του κόστους συντήρησης των κατοχικών στρατευμάτων είχε οριστεί, από τον Αύγουστο του 1941, σε 1,5 δισ. δραχμές τον μήνα. Εντούτοις, ώς το τέλος του 1941, η δωσιλογική «κυβέρνηση» είχε καταβάλει στις κατοχικές δυνάμεις ποσό 17,1 δισεκατομμυρίων δραχμών! Νομότυποι οι κατακτητές, επινόησαν και επέβαλαν τη λύση του αναγκαστικού δανείου για το υπερβάλλον ποσό. Έτσι, συνολικά, υπό τον τίτλο του αναγκαστικού δανείου, αφαιρέθηκαν από την Ελλάδα 45 εκατομμύρια χρυσές λίρες, δηλαδή 4,050 δισ. δολάρια αγοραστικής αξίας 1938. Από το ποσό αυτό, τα 3,5 δισ. (ήτοι 54 δισ. ευρώ) αναλογούσαν στη Γερμανία, ενώ τα υπόλοιπα στους συμμάχους της, Ιταλούς και Βουλγάρους.
8 Μαρτίου 2013, Αθήνα. Εβδομήντα ένα χρόνια μετά, από το γραφείο τού τότε αναπληρωτή υπουργού Οικονομικών Χρήστου Σταϊκούρα ανακοινώνεται ότι εμπειρογνώμονες του Γενικού Λογιστηρίου του Κράτους παρέδωσαν το πολυαναμενόμενο πόρισμά τους σε σχέση με τις γερμανικές οφειλές προς την Ελλάδα. Μόνο που το πόρισμα αυτό χαρακτηρίζεται, αιφνιδίως, απόρρητο... Ωστόσο, από διαρροές στον Τύπο γίνεται γνωστό ότι το κατοχικό δάνειο αποτιμάται στο πόρισμα στα 54 δισ. ευρώ, ποσό που ανταποκρίνεται απολύτως στη σχετική Έκθεση του καθηγητή Άγγελου Αγγελόπουλου, η οποία είχε υποβληθεί στις συμμαχικές αντιπροσωπείες για τις ανάγκες των εργασιών τους, που οδήγησαν στη Συμφωνία των Παρισίων, το 1946. Ας σημειωθεί, μάλιστα, ότι η εγκυρότητα της Έκθεσης Αγγελόπουλου ουδέποτε αμφισβητήθηκε.
4 Μαρτίου 2014, Αθήνα. Το Νομικό Συμβούλιο του Κράτους στέλνει έγγραφο στον τότε υπουργό Οικονομικών Γιάννη Στουρνάρα, προτείνοντας τη σύσταση (νέας) επιτροπής εμπειρογνωμόνων, για τη σύνταξη (νέου) πορίσματος, απόρρητου και αυτή τη φορά, με το οποίο θα προσδιορίζονται οι μη ικανοποιηθείσες αξιώσεις της Ελληνικής Δημοκρατίας έναντι της Γερμανίας! Οι εμπειρογνώμονες βρίσκονται, συσκέπτονται, αλλά αυτή τη φορά αποφαίνονται ότι το κατοχικό δάνειο δεν ξεπερνά τα 11 δισ. ευρώ!
14 Μαρτίου 2015, Βρυξέλλες. Γράφω αυτές τις αράδες για την Αυγή και δεν μπορώ να αντισταθώ στον πειρασμό να ρωτήσω κάτι τους εμπειρογνώμονες. Οι νεκροί από την πείνα (που προκάλεσε η κατάσχεση των αγαθών για την ικανοποίηση του αναγκαστικού δανείου) ξεπέρασαν τις 600.000. Αυτόν τον τρομακτικό σε ανθρώπινες ζωές φόρο ούτε 54 ούτε 154 δισ. ευρώ δεν μπορούν να τον αναιρέσουν. Όμως τα 11 δισ. αντιλαμβάνονται οι εμπειρογνώμονες πόσο απαξιώνουν τους νεκρούς μας;
