ΤΗΣ ΕΛΕΝΗΣ ΚΑΛΑΜΠΑΚΟΥ*
Η κυριακάτικη αργία ήρθε ξανά στο προσκήνιο με την πρόσφατη στο Συμβούλιο της Επικρατείας συζήτηση της ρύθμισης που επεκτείνει περαιτέρω τη μη τήρησή της. Το δικαστήριο ανέστειλε μέχρι την τελική του κρίση την εφαρμογή της, για τρεις λόγους: την οικονομική βλάβη που θα προκαλέσει στους μικροεμπόρους, την αναγκαία εβδομαδιαία ανάπαυση, ψυχαγωγία και επαφή των εμπόρων και των υπαλλήλων με τα μέλη της οικογένειάς τους, αλλά και την άσκηση των θρησκευτικών τους καθηκόντων.1
Δήθεν φιλελεύθεροι και προοδευτικοί κατηγόρησαν το ΣτΕ για συντηρητισμό που ανακόπτει την ανάπτυξη και τον τουρισμό και αγκιστρώνεται στη λατρεία της επικρατούσας θρησκείας. Οι ενστάσεις όμως αυτές μακράν απέχουν της φιλελεύθερης σκέψης. Ένας από τους «πατέρες» της, ο J.S. Mill, θεωρούσε ότι ακόμα κι αν η κυριακάτικη αργία δεν μπορεί να δικαιολογηθεί για θρησκευτικούς λόγους, διότι αυτό θα σήμαινε την έμμεση επιβολή μιας θρησκευτικής ηθικής, πρέπει να τηρείται για την προστασία των εμποροϋπαλλήλων από την εκμετάλλευση.2
Ομοίως, στις φιλελεύθερες κατά τα άλλα ΗΠΑ, νόμοι για την τήρηση της κυριακάτικης αργίας κρίνονται συνταγματικοί εφόσον ο σκοπός τους δεν είναι μόνο η προστασία των θρησκευτικών καθηκόντων των χριστιανών, αλλά και η διατήρηση μιας ενιαίας μέρας ανάπαυσης για όλους τους εργαζόμενους, προκειμένου να μπορούν να βρεθούν με τα υπόλοιπα μέλη της κοινωνίας, την οικογένεια, τους φίλους.3
Απέναντι σε αυτούς τους σκοπούς, που συνδέονται με κοινωνικοασφαλιστικά δικαιώματα, με την ελεύθερη ανάπτυξη της προσωπικότητας και τη θρησκευτική λατρεία, οποιαδήποτε σκέψη περί προαιρετικής τήρησης της αργίας, θα έπρεπε να υποχωρεί, ακόμα κι αν η εργασία των εμποροϋπαλλήλων μπορούσε να αμειφθεί όπως αμείβεται η κυριακάτικη εργασία στα εργοστάσια ή στα μπαρ, τα σινεμά ή τα θέατρα. Στην πρώτη περίπτωση, υπάρχει η λογική της βάρδιας για να μην σταματήσει η παραγωγή σε ευαίσθητα προϊόντα, ενώ, στη δεύτερη περίπτωση, η εργασία αποσκοπεί ακριβώς στη διευκόλυνση της απόλαυσης της κοινωνικής ζωής που εξυπηρετεί η κυριακάτικη αργία για τους υπόλοιπους.
Η υπεράσπιση της κυριακάτικης αργίας είναι λοιπόν μια μάχη όχι των χριστιανών ή των σοσιαλιστών, αλλά των φιλελεύθερων. Η προστασία από την εκμετάλλευση, η ανάπαυση των εργαζόμενων, η συμμετοχή στην κοινωνική ζωή και η θρησκευτική λατρεία εναρμονίζονται με την οικονομική ελευθερία σε ένα φιλελεύθερο σύστημα, δεν την εμποδίζουν. Μπορεί να διαφωνήσουμε στο αν αυτή η μέρα θα είναι η Κυριακή επειδή στη χώρα οι περισσότεροι είναι χριστιανοί ή επειδή έχει καθιερωθεί στην Ευρώπη. Μπορούμε να διαφωνήσουμε αν ο λόγος είναι η άσκηση της λατρείας ή η προστασία των εργαζομένων. Αλλά αυτές είναι διαφωνίες εντός του φιλελευθερισμού. Αντίθετα, η πρόταξη του τουρισμού, της ανάπτυξης ή και της οικονομικής σωτηρίας της χώρας ερήμην των ατομικών ελευθεριών προωθεί απλώς την οικονομική ελευθερία των μεγάλων επιχειρήσεων και παραπέμπει σε άλλα καθεστώτα.
1 Συζήτηση Ολομέλειας στις 7.11.2014, μετά από αίτηση των ΓΣΕΕ, ΕΣΕΕ, ΓΣΒΕΕ, Εμπορικού Συλλόγου Θεσσαλονίκης και αρκετών εταιρειών. Ώς την έκδοση της οριστικής απόφασης ισχύει η ΕπΑνΣτΕ 307/2014 που διέταξε την αναστολή ισχύος της υπ' αριθμ.1-1119/7.7.2014 υπουργικής απόφασης για προαιρετική λειτουργία των εμπορικών καταστημάτων τις Κυριακές πέραν αυτών του άρθρου 16 ν. 4177/2013 (διαθέσιμη σε www.ste.gr.portal.)
2 Waldron, J. "Legislation and Moral Neutrality", Liberal rights: Collected papers 1981-1991, Cambridge,1993, σ. 150.
3 Aποφάσεις McGowan v. Maryland και Torcaso v. Watkins.
* Η Ελένη Καλαμπάκου είναι νομικός.
