Η ρητορική του «τέλους του Μνημονίου» παραβλέπει το ευρωπαϊκό περιβάλλον και τις αγορές, πράγμα που μπορεί να σημαίνει "τεράστιο κόστος για μια ήδη εξασθενημένη οικονομία και σκληρότερη εποπτεία", υποστηρίζει ο Παναγιώτης Λιαργκόβας, επικεφαλής του Γραφείου Προϋπολογισμού του Κράτους στη Βουλή. Ο καθηγητής Οικονομικών, μιλώντας στην "Αυγή", χαρακτηρίζει φιλόδοξους τους στόχους του προϋπολογισμού, ενώ για το χρέος τονίζει ότι χρειάζεται αναδιάρθρωση (κούρεμα ή / και επιμήκυνση) και όχι μόνο πρωτογενή πλεονάσματα για να είναι βιώσιμο. Για την Ευρωζώνη προτείνει "αμοιβαιοποίηση" μέρους του χρέους.
ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΣΤΟΝ ΣΤΑΥΡΟ ΚΑΠΑΚΟ
* Πόσο ρεαλιστικούς θεωρείτε τους στόχους του προϋπολογισμού για την επίτευξη πρωτογενούς πλεονάσματος και ρυθμού ανάπτυξης 2,9% του ΑΕΠ για το 2015;
Το προσχέδιο κρατικού προϋπολογισμού για το 2015 προβλέπει ρυθμό μεγέθυνσης 2,9% το 2015. Δεν είναι, όμως εμφανές από πού προκύπτει αριθμητικά το 2,9%. Η προσδοκία για αύξηση της κατανάλωσης κατά 1,6% σε σύγκριση με το 2014 είναι φιλόδοξη, δεδομένου ότι έχουν συσσωρευθεί ληξιπρόθεσμες οφειλές και έχουν αυξηθεί οι επιβαρύνσεις από διάφορα τέλη - φόρους και κατάργηση των φοροαπαλλαγών, ενώ οι μισθοί προβλέπεται να παραμείνουν αμετάβλητοι. Εξίσου φιλόδοξες είναι και οι παραδοχές που αφορούν αυξήσεις σε επενδύσεις (11,7%) και εξαγωγές (5,2%). Ακόμα όμως κι αν τελικά επιτευχθεί αυτός ο ρυθμός μεγέθυνσης της ελληνικής οικονομίας λόγω βελτίωσης των προσδοκιών, πολύ πιο σημαντικό ζήτημα αποτελεί η διατήρησή του σε βάθος χρόνου.
Όσον αφορά τα δημοσιονομικά, το προσχέδιο εκτιμά ότι το 2015 θα υπάρξει δημοσιονομικό έλλειμμα 0,2% του ΑΕΠ, αλλά και πρωτογενές πλεόνασμα στο 2,9% του ΑΕΠ το 2015 (έναντι στόχου στο ΜΠΔΣ στο 2,5% του ΑΕΠ και στο 3% στο Μνημόνιο). Όμως, υπάρχουν αβεβαιότητες. Αυτές οφείλονται στις εκκρεμότητες της οικονομικής πολιτικής, στην πορεία των φορολογικών εσόδων και στην κατάσταση του ασφαλιστικού συστήματος.
* Στην έκθεση του Γραφείου Προϋπολογισμού της Βουλής διαπιστώνεται ότι "η επιτευχθείσα μακροοικονομική ισορροπία είναι εύθραυστη". Ποιοι είναι οι παράγοντες που την επηρεάζουν θετικά ή αρνητικά, εν όψει μάλιστα και των διαπραγματεύσεων με την τρόικα με ανοικτά μέτωπα για ασφαλιστικό, απολύσεις και κόκκινα δάνεια;
Παρά την πρόοδο που σε πολλούς τομείς αναμφίβολα έχει συντελεστεί (μείωση εξωτερικών και δημοσιονομικών ελλειμμάτων, σταθερότητα του τραπεζικού συστήματος κ.λπ.) μια σειρά από δείκτες στον τομέα της κοινωνικής δικαιοσύνης δείχνουν ότι υπάρχουν άλυτα προβλήματα, όπως, για παράδειγμα, η ανεργία των νέων, η φτώχεια, η ανισότητα, η εισοδηματική εξαθλίωση διαφόρων ομάδων του πληθυσμού, που εάν δεν θεραπευτούν έγκαιρα, θα απειλήσουν την όποια οικονομική πρόοδο. Ας μην λησμονούμε πως εμπειρικές μελέτες έχουν δείξει ότι ακόμα κι η ίδια η αποτελεσματικότητα μιας δημοσιονομικής προσαρμογής εξαρτάται από το πόσο δίκαιη είναι (υπό την έννοια της κατανομής των βαρών που αυτή προκαλεί).
* Περιορίζονται ή βαθαίνουν οι επιπτώσεις της πολιτικής της εσωτερικής υποτίμησης όπως η ανεργία, ο περιορισμός του κράτους πρόνοιας ή η απομείωση των περιουσιακών αξιών;
Η φιλοσοφία του προϋπολογισμού για το 2015 παραμένει στο πνεύμα της λιτότητας που υπαγορεύεται από το Μεσοπρόθεσμο Πλαίσιο Δημοσιονομικής Στρατηγικής (ΜΠΔΣ 2015-2018) και από τον νέο σχεδιασμό των δημοσιονομικών πολιτικών της Ε.Ε. (Δημοσιονομικό Σύμφωνο). Συγκεκριμένα, οι δαπάνες κοινωνικής ασφάλισης είναι μειωμένες κατά 459 εκατ. Όσον αφορά την ανεργία, παρατηρείται μια μικρή κάμψη της, καθώς το εποχικά διορθωμένο ποσοστό ανεργίας για τον μήνα Ιούλιο ανήλθε σε 26,4% έναντι 27,8% τον Ιούλιο του 2013 και 26,7% τον Ιούνιο του 2014. Πάρα ταύτα εξακολουθεί να αυξάνεται το ποσοστό των μακροχρόνια ανέργων. Σχεδόν τα τρία τέταρτα των ανέργων είναι μακροχρόνια άνεργοι. Κατά το τέλος του δευτέρου τριμήνου του έτους οι μακροχρόνια άνεργοι ξεπέρασαν τις 952 χιλιάδες, ενώ οι άνεργοι για λιγότερο από έναν χρόνο τις 327 χιλιάδες. Επιπλέον, τα στοιχεία για τη φτώχεια στη χώρα μας είναι ανησυχητικά. Με βάση την έρευνα εισοδημάτων και συνθηκών διαβίωσης των νοικοκυριών, 2,5 εκατομμύρια άτομα βρίσκονται κάτω από το χρηματικό όριο της σχετικής φτώχειας (23,1%), με βάση το εισόδημα του μεσαίου νοικοκυριού (το 60%). Επίσης, τα άτομα που βρίσκονται σε κίνδυνο φτώχειας λόγω υλικών στερήσεων και ανεργίας ανέρχονται σε 3,8 εκατομμύρια. Η Ελλάδα, σύμφωνα με τη Eurostat, βρίσκεται στη χειρότερη θέση στην Ε.Ε.-28 όσον αφορά τον κίνδυνο φτώχειας.
* Πόσο ρεαλιστική θεωρείτε την έξοδο από το Μνημόνιο από το 2015 και αν τελικά υπάρξει η λεγόμενη "προληπτική γραμμή πίστωσης", κατά πόσο θα συνοδεύεται από δεσμεύσεις και ποιες;
Στη δημόσια συζήτηση κυριαρχεί από πλευράς τόσο της κυβέρνησης όσο και της αξιωματικής αντιπολίτευσης το ζήτημα του «τέλους του Μνημονίου». Με τον τρόπο που τίθεται το θέμα α) δίνεται η εντύπωση ότι από το 2015 η ελληνική οικονομική πολιτική δεν θα υπόκειται σε κάποιες δεσμεύσεις, β) προκαλούνται ανεδαφικές προσδοκίες για ικανοποίηση πάσης φύσης απαιτήσεων και γ) τροφοδοτείται η εντύπωση πως ό,τι έγινε ώς τώρα ήταν λάθος. Η ρητορική του «τέλους του Μνημονίου», όπως διαμορφώθηκε, παραβλέπει το ευρωπαϊκό περιβάλλον και συνδέεται με αποφάσεις (προσφυγή στις «αγορές» για δανεισμό) που μπορεί να προκαλέσουν τεράστιο κόστος σε μια ήδη εξασθενημένη οικονομία και σκληρότερη εποπτεία από τις αγορές, που δεν είναι προβλέψιμες.
Όσον αφορά την προληπτική γραμμή στήριξης, ο πρωθυπουργός δήλωσε ότι αυτή αποτελεί αντικείμενο των διαπραγματεύσεων της χώρας με τους δανειστές και θα προστατεύσει τη χώρα από απότομες διαταραχές. Επιπλέον, ο ίδιος ο πρωθυπουργός διαβεβαίωσε τους εταίρους ότι θα διατηρηθεί η δημοσιονομική πειθαρχία και θα προωθηθούν οι απαιτούμενες μεταρρυθμίσεις.
* Στην έκθεση σημειώνεται ότι παραμένει ανοικτό το ερώτημα αν θα πρέπει να προηγηθεί της εξόδου στις αγορές η αναδιάρθρωση του χρέους. Εσείς ποια απάντηση δίνετε; Επίσης ποια απάντηση δίνετε στο ερώτημα αν είναι βιώσιμο το ελληνικό δημόσιο χρέος;
Το επιτόκιο δανεισμού μιας οικονομίας από τις αγορές επηρεάζεται κυρίως από τις εκτιμήσεις για τον λόγο χρέους προς το ΑΕΠ και την κατάσταση της οικονομίας (αν η οικονομία ήταν, είναι ή θα είναι σε ύφεση ή σε ανάπτυξη και σε ποιο βαθμό). Ένα από τα σημαντικότερα προβλήματα της ελληνικής οικονομίας είναι το τεράστιο δημόσιο εξωτερικό χρέος, αλλά και το κατά πόσο θα καταφέρει να πετύχει σημαντικούς ρυθμούς ανάπτυξης τα επόμενα χρόνια. Συνεπώς, αν δεν προηγηθεί μια περαιτέρω αναδιάρθρωση του χρέους ή αν δεν επιτευχθούν σημαντικοί ρυθμοί ανάπτυξης, αναμένεται να απαιτούνται υψηλά πριμ ρίσκου κάθε φορά που η χώρα προσφεύγει στις αγορές για δανεισμό.
Το χρέος (και ο λόγος χρέους) δεν πρόκειται να τεθεί σε τροχιά μείωσης και να γίνει «βιώσιμο» ώς το 2020 ή 2022 αποκλειστικά με εθνικές προσπάθειες αποταμίευσης (=δημιουργίας πρωτογενών πλεονασμάτων και ιδιωτικοποιήσεις), χωρίς οποιαδήποτε αναδιάρθρωση (=νέο κούρεμα) ή/και αναδιάταξη (=επιμήκυνση των περιόδων αποπληρωμής χρεών) και άλλες διευκολύνσεις.
* Κατά πόσο μπορεί και πρέπει να αναζητηθεί ευρωπαϊκή λύση για το χρέος όχι μόνο της Ελλάδας, αλλά συνολικά; Ήδη η Ιταλία βαδίζει προς το 130% του ΑΕΠ;
Η ανάληψη του κόστους ανακεφαλαιοποίησης των τραπεζών από το ESM και η «αμοιβαιοποίηση» μέρους του χρέους ή η κοινή ευρωπαϊκή έκδοση χρέους υπό την μορφή ενός ταμείου απόσβεσης των δημοσίων χρεών (debt redemption fund) και ευρωγραμματίων αποτελούν προτάσεις για τη συνολική αντιμετώπιση του προβλήματος χρέους των χωρών της Ευρωζώνης.
Στο ίδιο πνεύμα ως προς την «αμοιβαιοποίηση» κινούνται οι προτάσεις για μια γενικότερη λύση των προβλημάτων χρέους στην Ευρωζώνη. Η βασική του ιδέα είναι το κατά Μάαστριχτ νόμιμο χρέος κάθε χώρας (60% ΑΕΠ) να περάσει στην ΕΚΤ.
* Ως επιτροπή της Βουλής έχετε πρόσβαση στα οικονομικά στοιχεία και καλή συνεργασία με τα υπουργεία και τους φορείς; Τι δείχνει η αντίστοιχη ευρωπαϊκή εμπειρία;
Η ευρωπαϊκή εμπειρία δείχνει ότι ανάλογοι θεσμοί με το Γραφείο Προϋπολογισμού του Κράτους στη Βουλή, προκειμένου να ασκήσουν αποτελεσματικά τον ελεγκτικό τους ρόλο διαθέτουν ή θα πρέπει να διαθέτουν (βάσει των βέλτιστων διεθνών πρακτικών) νομικά κατοχυρωμένη πρόσβαση σε στοιχεία, συμπεριλαμβανομένης της μεθοδολογίας και των βασικών παραδοχών του προϋπολογισμού του Γενικού Λογιστηρίου του Κράτους και άλλων υπηρεσιών διαφόρων υπουργείων και φορέων του ευρύτερου δημόσιου τομέα.
Το ΓΠΚ έχει νομικά κατοχυρωμένη πρόσβαση σε στοιχεία βάσει της παραγράφου 2 του άρθρου 28 του Νόμου 4270/2014 «Αρχές δημοσιονομικής διαχείρισης και εποπτείας (ενσωμάτωση της Οδηγίας 2011/85/ΕΕ) δημόσιο λογιστικό και άλλες διατάξεις», στην πράξη όμως απαιτούνται περαιτέρω βήματα για τη βελτίωση της συνεργασίας με τα υπουργεία και λοιπούς φορείς.
